Sharpeville Massacre
Niet alleen de autobanden op de weg naar Sharpeville smeulden gisterochtend. Niet alleen het conflict in Sharpeville smeult. In heel Zuid-Afrika smeult een conflict. Dat op iedere plek, in iedere township, een andere directe oorzaak heeft. Maar bijna overal dezelfde achtergrond: slechte leefomstandigheden en het feit dat daar al tientallen jaren vol beloften niets aan verandert. Een verhaal dat stilstaat, maar toch is Sharpeville een interessant verhaal.
Service delivery
Wekelijks staan de incidenten in de krant. Al sinds ik hier woon, maar ook al lang daarvoor. ‘Service-delivery-protests’. Demonstraties in townships omdat -heel in het kort- mensen geen stromend water en elektriciteit hebben en omdat ze met twintig gezinnen op één plee moeten zitten. Want ik heb ze gezien, en geloof me, een toilet is het niet.
Bij die ‘service-delivery-protests’ komt het vaak tot een botsing met de politie en soms zelfs tot doden. Toch berichten de kranten er amper nog over. De rellen zijn te alledaags geworden. Zoals in 2006 een bomaanslag met 12 doden in Bagdad ook geen nieuws meer was. Maar een stevig achtergrondverhaal over deze rellen kan geen kwaad. Het is een kwestie van loeren op de juiste kans.
Rellen
Deze week kwam die kans, in Sharpeville. Want aan Sharpeville kleeft een interessant verhaal. Vorige week was het al goed raak in de township, dus ik belde met de jongens die achter de protesten zitten. Ze beloofden me te waarschuwen als het weer tot rellen zou komen, en gisterochtend ging het weer los, we konden komen filmen.
Daar kun je trouwens allerlei moeilijke ethische vragen over stellen, maar als je televisie wil maken, moet je laten zien wat je vertelt. Dus in een verhaal over rellen, heb ik rellen nodig. Niks aan te doen. Zolang maar duidelijk is dat die rellen er niet zijn omdat de televisiecamera er is. En dat is hier het geval.
Opgeschort
Dus we reden gisterochtend bepakt met opname-apparatuur Sharpeville binnen. Op de toegangsweg smeulden teer en autobanden, boomstammen en vuilnis. Maar de barricades waren deels alweer aan de kant getrapt, de demonstranten waren naar huis. Ook in het centrum van de township overal bakstenen, autobanden en prikkeldraad op de weg, maar geen demonstrant te bekennen.
In het centrum ook actieleider Killer (niet gevraagd hoe hij aan die naam komt, gewoon; ‘Hi Killer, I’m Lucas’). Hij vertelde ons dat de minister in de ochtend had beloofd binnenkort langs te komen in Sharpeville. De demonstraties waren opgeschort. We weten met de mensen van Sharpeville dat die minister niet gaat komen, en de rellen dus één dezer dagen terugkeren.
Killer
Een verhaal draaien zat er nu dus even niet in, wat ons de tijd gaf door te praten met Killer. En in Killer zit het typische verhaal van de Zuid-Afrikaanse township-rellen. Hij dient namelijk als actieleider niet alleen op nobele wijze het algemeen belang. Killer flikt ook het kunstje dat zoveel Zuid-
Afrikaanse politici en zakenmensen flikken. Hij verdedigt zijn zakelijke belangen via zijn politieke podium.
De leiders van de protesten in Sharpeville hameren niet alleen op de slechte voorzieningen. Ook van het feit dat de voorzieningen die wél gebouwd worden, gebouwd worden door mensen van buiten de township, is een belangrijk punt in de onderhandelingen met de overheid.
En daar wordt het interessant voor Killer. Hij blijkt na even doorvragen de baas van een bouwbedrijf. En hij is boos dat hij die opdrachten niet gekregen heeft. Op de vraag of hij de boosheid van de mensen van Sharpeville niet een beetje misbruikt, heeft hij geen helder antwoord.
Belangen
Niet gezegd dat Killer alleen maar slechte bedoelingen heeft. Via hem wordt alleen opnieuw duidelijk dat het in Zuid-Afrika altijd ingewikkelder is dan ‘arme, werkloze burgers tegen passieve, zakkenvullende overheid.’ Het moet voor de ANC-regering een lastige klus zijn om te bepalen met wie kan worden samengewerkt in Sharpeville. Hoe weet je dat de anti-corruptie-activist morgen niet zelf corrupt is? In het geval van Killer heb ik daar na een uurtje praten al mijn twijfels bij.
Los daarvan is de frustratie van de mensen van Sharpeville nog steeds oprechte frustratie. Killer weet dat handig te gebruiken voor zijn eigen zaak, maar er is ook wel een voedingsbodem. Veel geld dat naar de township vloeit, verdwijnt. Beloofde banen blijven uit. Huizen die gebouwd worden, gaan niet naar de mensen die dat het hardst nodig hebben, maar naar de mensen met de beste contacten bij de overheid.
Sharpeville Massacre
Daar zal het verhaal van Sharpeville over moeten gaan. Op zoek naar de achtergrond van de boosheid die er heerst. En die gaat ver terug, want zoals gezegd, aan Sharpeville kleeft een interessant verhaal.
Deze maand precies 50 jaar geleden, op 21 maart 1960, was Sharpeville wereldnieuws. Toen werd een township-protest neergeslagen door de politie van de apartheidsregering. Met scherp op de menigte, 67 doden. Voor het eerst zag de hele wereld het meedogenloze gezicht van het apartheidsregime. Het betekende een omslag in de strijd tegen de apartheid en een omslag in de publieke opinie in Zuid-Afrika zelf en in de rest van de wereld.
Sharpeville is een historisch breekpunt in de Zuid-Afrikaanse apartheidsgeschiedenis. Daarom is het interessant en extra pijnlijk dat precies 50 jaar na de Massacre de mensen weer de straat op gaan. Dit keer tegen de democratisch gekozen regering, waar ze 50 jaar geleden voor streden. De verhoudingen staan op scherp in Sharpeville, en de lens van onze camera ook. Wordt in de komende weken vervolgd.
Men heeft gewoon rassenapartheid vervangen door klasse-apartheid, op basis van inkomen en het netwerk dat je hebt.
En Thabo Mbeki en die nieuwe judas die nu president is zijn gewoon vergelijkbaar met Daniel Francois Malan en Hendrik Verwoerd, maar dan voor de armen in plaats van voor de zwarten.
Maar goed, op zich maakt het niet uit wie er president is, en niet eens welke stam, welke kleur, of welke sociale komaf… Zuid Afrika is per definitie geen geslaagde democratie omdat het een de facto eenpartijstaat is, met het ANC als allesoverkoepelende stemmenopslurpende moloch. Of je nu liberaal of conservatief bent of socialist, je stemt in de meeste gevallen ANC. Of je moet behoren tot de inmiddels achtergestelde blanke minderheid, of tot een bepaalde stam, die hebben weer hun eigen partijen.
Voor mij staat vast dat Zuid Afrika pas ophoudt een conflictgebied te zijn, als het ANC wordt opgesplitst in een liberaal, een socialistisch, en een sociaal-conservatief blok. Dan pas krijg je een normale parlementaire democratie, waarbij coalities gevormd moeten worden.
O ja, de AIDS moet natuurlijk nog worden uitgeroeid, maar zolang er mensen zijn zoals Mbeki die glashard het verband tussen HIV en AIDS ontkennen, of mensen zoals Zuma die zeggen dat een douche een effectieve antiretroviral is, aan de macht zijn, zullen de mensen aan AIDS blijven doodgaan in explosief tempo.
Dit is al zo oud, en zat er zo aan te komen. Het spijt me, maar mijn blanke familie die er al woonden tijdens de Apartheid (ze woonden in Zululand tussen de zwarte bevolking sinds vlak na WO II) hebben dit al zo lang aan zien komen. We juigden allemaal voor Mandela, en geheel terecht, zelfs mijn familie vond dat terecht. Maar Apartheid was zoveel meer dan alleen rassendiscriminatie, al moest de wereld dat wel geloven. Op het platteland bestond het in sommige gebieden helemaal niet terwijl rijke geslaagde zwarten in de steden er aan mee hielpen. En het blijkt maar weer: het zijn sterke schouders die de weelde kunnen dragen. Zo sterk zijn de schouders van het ANC dus niet, alleen Mandela was ijzer ijzer sterk.
Een ideale wereld bestaat niet. Om een land op te bouwen heb je niet alleen maar een regering nodig, maar ook mensen met ervaring op veel vakgebieden. Je kan wel schreeuwen dat iets niet deugt, maar je moet ook met structurele haalbare oplossingen komen. Een les voor Suid Afrika, en ook voor onszelf.
ik wil toch even zeggen dat ik de eerste foto een schitterende foto vind ook al zijn de omstandigheden niet de leukste.