‘Ik heb wel weer zin in het nieuws en verhalen maken’, zei ik bij vertrek uit Nederland, na een paar weken vakantie. Maar zo letterlijk had Zuid-Afrika het van mij niet hoeven nemen. Nog voor ik gisteren goed en wel mijn huis in Johannesburg had gevonden, zat ik er alweer middenin.

Joseph
‘I’ll try to drive you home, sir’, beloofde taxichauffeur Joseph op het vliegveld. Verder dan ‘ik zal het proberen’ wilde hij niet gaan. Om vervolgens op zijn benzine-meter te wijzen: ‘de tank is leeg en nieuwe brandstof is nergens te krijgen’. Een staking, een solidariteitsactie van pompbedienden.

Al meer dan twee weken staakt het personeel in onderwijs en gezondheidszorg in Zuid-Afrika. Ik hoef niet naar school en ben niet ziek, dus ik had er even niet bij stilgestaan dat thuiskomen een probleem zou zijn. Was het gelukkig ook niet, want de zuinige Toyota van Joseph redde het net tot mijn voordeur. ‘Good luck..’, dan maar. Ik thuis, de vakantie voorbij.

Titanen
Want die staking is niet zomaar een kleine werkonderbreking van morrende ambtenaren. Het mag een machtsstrijd tussen twee titanen in de Zuid-Afrikaanse politiek genoemd worden. De vakcentrale Cosatu en president Zuma, die tot nu toe samen optrokken, staan tegenover elkaar. En ze zijn van plan het hard te spelen.

Cosatu heeft miljoenen leden en vindt dat het Zuma aan de macht heeft geholpen, toen die in 2007 president Mbeki als leider van het ANC wilde wippen. In ruil voor de macht beloofde Zuma de vakbonden toen een linkser beleid. Meer macht aan de arbeider, meer loon voor de onderbetaalde overheidsdienaar. Cosatu steunde hem, maar die loonsverhoging kwam er niet. Want een keer president, kwam Zuma er snel achter dat Zuid-Afrika meer problemen heeft dan alleen de slecht betaalde ambtenaren.

Begrip
En die wetenschap zet de president nu in als belangrijkste wapen in deze stakingsimpasse. Hij vraagt om begrip. Veertig procent van het overheidsbudget gaat naar ambtenarensalarissen. Dat percentage nog verder verhogen door leraren en verplegers meer salaris te geven, betekent dat het onderhoud van hun scholen en de broodnodige nieuwe apparatuur in ziekenhuizen achterblijft.

Zo simpel is de keus, en die moeten jullie maken, zegt Zuma tegen de stakende bonden. Het bod voor een loonsverhoging van 7,5 procent is al haast niet te betalen, beweert de president. Laat staan de 8,6 procent die de ambtenaren willen. Dat zou de economie een onherstelbaar dreun opleveren.

Machtsstrijd
Maar de bonden zijn voorlopig niet onder de indruk. Zij voelen hun macht uit 2007 en dreigen opnieuw de president te vervangen als ze hun zin niet krijgen. En daarmee is deze staking het gezicht aan het worden van een al langer sluimerend ideologisch conflict in de top van het ANC. Een machtsstrijd tussen harde marktdenkers en het oude links in de partij. Tussen jong en oud, tussen middenklasse in de binnenstad en sloebers in de township, tussen snelle jongens in maatpak en arme arbeiders in overall.

Die laatste groep mag in een land met zoveel lage inkomens, werkloosheid en armoede niet worden onderschat. Als de vakbonden één keer los gaan, is niets meer zeker. Wel zeker is, dat ik voor mijn vakantie zo’n twintig liter benzine in mijn tank had achtergelaten. En dat ik daar de komende dagen maar eens heel zuinig mee om ga springen.

luister naar een reportage die Tim de Wit eerder deze week maakte over de gevolgen van de staking