“Zo leeft Duitschland”
Nog even en 2009, een herdenkingsjaar bij uitstek in Duitsland, zit erop. Een beetje ondergesneeuwd door alle aandacht voor de val van de Muur twintig jaar geleden, was de zestigste verjaardag van Duitsland zelf. In 1949 werden zowel de Bondsrepubliek Duitsland (West-Duitsland) als de DDR opgericht. Het heeft even geduurd, maar uiteindelijk is dat zestigjarige land uitgegroeid tot één van de favoriete vakantiebestemmingen van Nederlanders. In 2008 was Duitsland de populairste bestemming voor een korte vakantie onder Nederlanders. In de zomer gingen maar liefst 1,25 miljoen landgenoten erheen.
Meteen na de oorlog gingen maar weinig Nederlanders naar dat verdoemde land. Een uitzondering was Hans Nesna. Hij schreef in 1946: “Waarom zou ik naar Duitschland gaan? En waarom zouden feitelijk alle niet-Duitschers ooit nog naar dit door en door verarmde land gaan?”. Nesna ging vlak na de Tweede Wereldoorlog met twee fotografen op reis door Duitsland om te kijken hoe de Duitsers leven en denken: “Wij willen weten met wie wij te doen hebben, wanneer straks de grenzen weer open gaan.” Ondanks zijn eigen twijfels, vond Nesna dat meer mensen het verdoemde land moesten bezoeken, om zo democratie te kunnen verspreiden.
Het verhaal van Nesna werd uitgegeven onder de titel ‘Zo leeft Duitschland’ bij de nu niet meer bestaande uitgeverij Scheltens & Giltay. Op het ex libris voorin het boek staat de naam van mijn overgrootvader uit Krommenie. In 1944 werd hij samen met alle jonge mannen in het dorp na een razzia op transport gesteld naar het oosten om loopgraven te delven aan de frontlijn. Ondanks deze Arbeitseinsatz, zijn slechte herinneringen aan Duitsland, kocht hij kort na de oorlog toch een boek om de Duitsers beter te leren kennen.
In de jaren na de oorlog verdween het negatieve beeld van Nederlanders over Duitsers langzamerhand. Dacht in 1947 nog meer dan de helft van de mensen negatief over hun oosterburen, in 1953 was dat nog maar 17 procent. Maar het idee dat er ook ‘goede’ Duitsers waren tijdens de oorlog, blijft omstreden; zo was er vorig jaar nog een discussie in Goirle over de oprichting van een standbeeld voor een Duitse soldaat die twee kinderen redde.
Wat voor Hans Nesna 65 jaar geleden nog ondenkbaar leek, is gebeurd: Uit een recent onderzoek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei werd duidelijk dat de manier waarop Nederlanders over Duitsers denken niet langer wordt beïnvloed door de Tweede Wereldoorlog. Toch is volgens het comité de tijd nog niet rijp voor een gezamenlijke herdenking. Er zijn nog steeds gevoeligheden tussen beide landen, maar deze verschillen niet veel van bijvoorbeeld de pesterijtjes tussen Zweden en Noren, of onze eigen Belgenmoppen.
Opvallend vlug die normalisatie van betrekkingen. Aan de andere kant: voor die oorlog waren grote delen van Nederland, inclusief politie en leger, vooral op Duitsland georiënteerd. Veel mensen ook qua muziek en cultuur. Dat werd toen toch wel vaak ingeruild voor een oriëntatie op met name de VS. In oost-Nederland was die breuk toch vrij snel en fors. Het bleef rond het voetbal ook nog lang onrustig als je als Duitser de euvele moed had om dan in Nederland te vertoeven. Je nummerplaten even verwijderen was tot ver in de jaren 80 niet onverstandig. Maar ook dat lijkt nu toch echt verleden tijd. Niet zo gek en onverstandig natuurlijk: een groot deel van Nederland at en eet van de handel en het toerisme met Duitsland. Bovendien hebben het land en volk (weer) veel te bieden. En wat die gezamenlijke herdenkingen betreft: waarom zou dat moeten? Dit zal wel door de sterk internationaal georiënteerde elites bedacht zijn binnen het kader van het nieuwe Europa, maar sommige dingen mogen uit piëteit nationaal blijven. Dat er wel meer aandacht en respect is voor de gevallenen van de voormalige vijand is mi. goed genoeg, zeker zolang er nog slachtoffers van die oorlog zijn.
Een zo’n goede Duitser heeft mijn opa van de Arbeitseinsatz gered. Tijdens een razzia had m’n opa zich samen met z’n jongste zoon op zolder verstopt. Toch werd hij gevonden door een Wehrmachtsoldaat. De soldaat maakte een gebaar van “het is oke” en verdween weer…