“Zeg maar Joop hoor”. Bijna negentig, een concentratiekamp overleefd en nog één van de weinige levende ooggetuigen van de naziterreur. Mag ik dan alsjeblieft iemand met U aanspreken?
Geen sprake van.
Hij is de enige oorlogsoverlevende bij de Nederlandse dodenherdenking in Berlijn en door de Nederlandse ambassade als eregast uitgenodigd bij de twee minuten stilte in voormalig concentratiekamp Sachsenhausen.

Verzet

Peter Josef Snep, geboren in Bonn in 1921 en kind van Nederlandse ouders. Met de opkomst van het nationaalsocialisme besloot het gezin Snep begin jaren ‘30 naar Amsterdam te verhuizen. Al snel na het begin van de Tweede Wereldoorlog kwam vader Snep in het verzet terecht, zijn zoon hielp hem waar mogelijk. “Mijn vader had een lijn opgezet om Joden Nederland uit te krijgen. Via Belgie, Frankrijk naar Zwitserland.” Maar in 1942 werden ze verlinkt en opgepakt.
Samen belandden ze in Sachsenhausen, het concentratiekamp net even boven Berlijn. De Duitsers stopten de twee fitte kerels in het zogenaamde schoenencommando. Van ’s ochtends zes tot ’s middags vijf rondjes lopen op militaire laarzen. Om ze te testen. Maar vooral om de gevangenen geestelijk en lichamelijk te slopen.
“Ik heb altijd heel fanatiek gesport, mijn vader ook, dat heeft ons gered. Ik zag anderen bij bosjes omvallen.”
Samen komen ze levend uit Sachsenhausen, 30 tot 50 duizend mensen komen dat niet.

Topfit

Ondanks zijn hoge leeftijd, reist hij stad en land af om zijn verhaal te vertellen. Hij krijgt vele uitnodigingen van Nederlandse en Duitse middelbare scholen en is inmiddels voor de vijftiende keer in Sachsenhausen. “Ja, een andere overlevende kon helaas niet komen, voelde zich niet goed. Terwijl hij nota bene twee jaar jonger is dan ik”, knipoogt Snep. Het worden er elk jaar minder, de geschiedenis van ooggetuigen schaarser. “Zolang als het gaat, reis ik graag. Nu ben ik met de trein van Amsterdam naar Berlijn gekomen. Eerste klas hoor, dat wel.”

Stil

Samen met honderd andere in Duitsland woonachtige Nederlanders staat hij weer stil op de gruwelijke plek die hij overleefde. Nadat de laatste klank van de trompettist om precies acht uur in de verte verdwijnt, beginnen de twee gedenkminuten.
Ik staar naar de wachttoren, de muren met prikkeldraad, het gedenkteken voor de 100 gefusilleerde Nederlandse verzetsstrijders en het symbool van de hel, midden op het terrein: de schoorsteen van de verbrandingsoven.
Twee minuten harde confrontatie met het nog altijd onbegrijpelijke verleden.
Vervolgens klinkt het Wilhelmus. Waarbij één iemand met hevige emotie in zijn gezicht zachtjes meezingt. “Mijn vaderland getrouwe, blijf ik tot in den dood”, terwijl hij met beide handen zijn wandelstok stevig vast knijpt. Zeg maar Joop.