Neem het verhaal over de toename van Griekse jongeren op de Duitse arbeidsmarkt, gisteravond in het Journaal. Een interessant fenomeen, in het kielzog van de crisis. Veelal goed opgeleide jongeren in Griekenland komen met geen mogelijkheid aan de bak in eigen land en besluiten familie en feta te verruilen voor Kartoffelsuppe en Pünktlichkeit. Een behoorlijke culturele overgang, als je het mij vraagt.

Ik ging zodoende op zoek. Waar werken ze? Wat voor sectoren zijn populair? Waar wonen ze vooral? Eens informeren in de gezondheidszorg. ,,U spreekt met de persafdeling van het Charité-ziekenhuis in Berlijn.” Ik leg mijn verhaal uit en vraag of er ook Grieken in dienst zijn. Dat bleek inderdaad het geval. Maar, zoals altijd in Duitsland, kon ik niet rechtstreeks met een arts in contact worden gebracht. De persdame zou alle Griekse artsen een mail sturen met het verzoek contact met mij op te nemen.
Na drie dagen nog geen enkele reactie.

Smoesjes

Een ‘dont call us, we call you’-boodschap staat voor journalisten gelijk aan: dat wordt ‘m dus niet. Reden genoeg om wat andere lijntjes uit te zetten. De Griekse ambassade in Berlijn. Griekse verenigingen door heel Duitsland. Ze kenden wel goede voorbeelden, maar overal klonken fraaie gebakken-lucht-smoesjes om niet mee te hoeven werken. “Ja, misschien klopt zijn mobiele nummer niet meer.” “Misschien zit zijn e-mailbox vol?” “Voor de televisie zegt u? Ehm, ja nou, hij werkt er nog maar net en…ehm, nou goed, ik bel nog.”

Wat was toch het probleem?

Ik werd gewezen op een grote community voor Grieken in Duitsland op Facebook.  Meer dan duizend leden. Et voila!, dacht ik. Een grotere poel om in te zwemmen kon ik me niet wensen. Ik schrijf een bericht op het prikbord met de vraag of er iemand mee wil werken aan een reportage voor ‘de Nederlandse Tagesschau’. Achteroverleunend staar ik naar m’n telefoon. Die wordt straks rood en begint te gloeien, kan niet anders. Maar er gebeurde niks.

Eλεος κύριε, δεν θέλουμε

Dan ineens krijg ik reacties binnen op mijn bericht. Cynische reacties. Eentje zegt: “Dus je zoekt een Griek die hier werkt? Blijven zoeken vriend!” Een ander zegt: “oh nee, niet weer. Laat ons met rust!” Aangevuld met: Eλεος κύριε, δεν θέλουμε. Grieks voor: Meneer, we willen niet.

De derde laat er helemaal geen gras over groeien. “Waarom vertel je niet de échte reden? Je wilt alleen maar een negatief verhaal maken over Grieken. Je vraagt toch ook niet aan Nederlanders die naar Duitsland emigreren om te werken waar ze tegen aanlopen? Dat bedoel ik.” Zijn bericht wordt door 16 Grieken ‘geliked’.

En toen pas begreep ik het. Veel Grieken in Duitsland zitten totaal niet te wachten op aandacht. Hun land is in hun ogen door het slijk gehaald in de Europese media. Deze Grieken willen in alle rust een nieuwe toekomst opbouwen in een ander land. Zo’n reportage zou het beeld van de onomkeerbare rotzooi in Griekenland alleen maar versterken, vinden ze blijkbaar.
Dat was even schrikken.

Win-win

Edoch, gelukkig komt de aanhouder vaak nog als eerste over de streep. Via een ellenlange belronde langs Konstantinos, Fastos, Christianos en Dimitros kwam ik uiteindelijk uit bij Stavros. En die woont in…Thessaloniki. Hij heeft een bemiddelingsbureau voor Grieken die in Duitsland een baan zoeken. Stavros is geboren in Duitsland, kent het land, de taal en cultuur en heeft een groot netwerk. Zo helpt hij Grieken aan een baan. Voor hem een interessante bron van inkomsten, voor de Grieken dé manier om aan de uitzichtloze werkloosheid te ontsnappen. Een win-win-situatie.

Stavros vond het – niet heel verrassend – juist heel belangrijk dat dit verhaal verteld werd.  Hij bracht me in contact met Vicky en Christos, allebei werkzaam in Erlangen, in het midden van Duitsland. Vicky was IT-specialist en had via Stavros een baan gekregen bij een bedrijf dat elektronische systemen in auto’s ontwikkelt. Christos werkt bij Siemens, als ingenieur.

Ineens was het binnen twee telefoontjes geregeld. En Christos en Vicky vonden het zelfs leuk om mee te werken. Zucht. Dagen werk voor twee minuten televisie.

Met name de Duitse pers blijft hem onder schot houden. Elke dag verschijnen er voortdurend kleine of grote nieuwe onthullingen in de zaak-Wulff. Zo zou hij dit weekend gefluisterd hebben dat hij ervan uitgaat dat ‘binnen een jaar alles vergeten zou zijn’, gebruikte hij de gevoelige Duitse oorlogsterm ‘Stahlgewitter’, om het spervuur op zijn persoonlijkheid te duiden en blijkt hij nog altijd niet de openheid te hebben verschaft die hij in het tv-interview van vorige week beloofde.

De tien gouden regels

De Berlijnse krant Der Tagesspiegel refereerde vandaag aan een zogenaamde “The Making of a Scandal.” Met daarin tien gouden regels voor de media om een succesvol schandaal te creëren. Ik zal ze eens doorlopen.

1. Wacht met de onthulling tot een nieuwsluwe periode, zoals het begin van de zomervakantie of het vlak voor kerst.

Wulff kreeg in de decembermaand de eerst hoon over zich heen en kon in het tweede deel van de kerstvakantie niets meer goed doen, toen bleek dat hij geprobeerd had artikelen over een omstreden lening in de boulevardkrant Bild tegen te houden. 

2. Verschiet niet meteen al je kruit. Geef de lezer in het begin het gevoel dat het om het topje van de ijsberg gaat. 

En inderdaad, dagelijks werd de soapstory Wulff weer met een nieuw hoofdstuk uitgebreid.

3. Het is ideaal als de hoofdpersoon er niet is. Op vakantie bijvoorbeeld, of op reis, zodat hij zich niet direct kan verdedigen.

Verdomd als het niet waar is, Christian Wulff was de eerste dagen van januari in geen velden of wegen te bekennen. Kerstvakantie. Op 5 januari bent u de eerste, zeiden zijn in paniek rakende woordvoerders. En ook bij de eerste onthulling in Bild, begin december, was Wulff op reis in de Arabische wereld. Vanuit Doha probeerde de president de hoofdredacteur van Bild te bereiken; iets dat uiteindelijk leidde tot een voicemailbericht dat wereldnieuws werd.

4. Zoek partners-in-crime in de media.  Hou niet alles voor jezelf, maar laat ook andere media af en toe pronken met de titel “Exclusief”. Daardoor ontstaat er een gevoel van eenheid.

Als er maar één medium een strijd tegen Wulff had gevoerd, was het nooit zo’n groot schandaal geworden. Van kwaliteitskranten tot boulevardpers; iedereen dook boven op Wulff. En het meest opmerkelijke was dat Bild zélf de inhoud van Wulff’s voicemailbericht niet openbaar maakte – iets wat een dikke primeur had opgeleverd – maar vervolgens wel de tekst liet uitlekken naar andere media.

5. Publiceer na de eerste golf van kritiek een peiling waaruit blijkt dat de hoofdpersoon aan aanzien verliest. En zorg vervolgens voor vooraanstaande politici die om zijn aftreden roepen.

Ook dat is in het geval Wulff gebeurd. Al bleek uit de peilingen vaak niet eens dat een grote meerderheid van de Duitsers hem weg wilden hebben, hij verloor wel aan steun. En voor de oppositie was het vrij schieten op de president die door bondskanselier Angela Merkel naar voren was geschoven.

6. Als de campagne lang genoeg duurt, speelt het oorspronkelijke thema geen rol meer. Dan zal de discussie vooral gaan over de vraag of de hoofdpersoon het ambt wel of niet zwaar beschadigt.

Wulff kreeg in het beruchte tv-interview de vraag voorgelegd of hij nog wel geloofwaardig kon zijn als president. Wulff zelf zag geen enkele reden waarom niet.

7. Blijf met nieuwe onthullingen en verwijten komen. Daarbij gaat het niet langer om kwaliteit, maar om kwantiteit. Kan de hoofdpersoon niet alles ontkrachten, beschuldig hem er dan van dat hij een ‘Salami-tactiek’ toepast. Alsof hij stukje bij beetje de waarheid aan het licht brengt.

Wulff kon onmogelijk alle verwijten goed weerleggen. En als hij zich verdedigd dacht te hebben, bleek hij nooit de complete waarheid te hebben verteld.

8. Strooi met geruchten dat er in de persoonlijke omgeving van de hoofdpersoon nog meer onthullingen op de loer liggen. Dat houdt het spanningsveld hoog.

Ook de vrouw van Wulff kwam afgelopen week negatief in de schijnwerpers te staan. De suggestie werd gewekt dat ‘First Lady’ Bettina Wulff jurken van bekende mode-ontwerpers en luxe sieraden droeg zonder ervoor te betalen.

9. Begin na ongeveer twee weken de discussie over de opvolging. Dat geeft het gevoel dat het aftreden van de hoofdpersoon een kwestie van tijd is.

In het geval Wulff was die discussie er al na een paar dagen. Oppositie eist zijn aftreden, commentatoren in de media zagen geen andere optie, er werd zelfs voor zijn huis gedemonstreerd afgelopen weekend. En daarnaast doken er dit weekend al namen van mogelijke opvolgers op. In het diepste geheim zou er al over gepraat zijn, schreven kranten.

10. Blijft de hoofdpersoon dan toch nog in zijn ambt, richt je dan op de ‘karakter-vraag’. Wat is een president met dit op zijn konto nog waard? Wie neemt deze man nog serieus?

In dat stadium lijken we in het geval van Wulff nu te belanden. Aftreden wil hij niet, voorlopig. Hij smeekt vooral om een einde aan alle berichtgeving over hem. Maar of veel Duiters hun president nog écht serieus nemen?

Het geeft te denken, natuurlijk. Feit is en blijft dat president Wulff zelf verzaakt heeft voldoende openheid van zaken te geven in de afgelopen tijd. Daarmee voerde hij de pers met munitie en kon dit uitgroeien tot een gigantisch schandaal.

Ik vraag me toch af hoe iemand als Bill Clinton er in de tijd van de Monica Lewinsky-affaire in geslaagd is zijn presidentschap te redden en tot op de dag van vandaag met een gouden imago door het leven te gaan. Ook het geval-Clinton kan perfect op de bovenstaande tien regels worden toegepast. Misschien moet Christian Wulff hem eens bellen. En – oh god behoede – niet zijn voicemail inspreken, als hij niet opneemt.

Afgelopen weekend openden 14 ministeries in Berlijn hun deuren voor het publiek. Een buitenkansje om eindelijk eens in het Ministerie van Financiën rond te kijken. Dat is gehuisvest in een bijzonder gebouw, het voormalige Reichsluftfahrtministerium. Hier zwaaide nazikopstuk Hermann Göring de scepter. Het is een enorm gebouw. En toen het in 1936 klaar was, zelfs het grootste kantoorgebouw van Berlijn.

 De bezoeker wordt bij binnenkomst meteen geïmponeerd door de enorme hal en trap. Je voelt je klein, en dat was ook de bedoeling. Een medewerkster van het huidige Ministerie van Financiën is onze gids. Ze vertelt over de ontstaansgeschiedenis.

 Edgar Allen Poe

Plotseling komt een in het zwart geklede jongeman op roller skates aanzwieren en houdt een heel betoog over de zin en onzin van belasting heffen en over het het wel of niet betalen ervan. Hij eindigt met de woorden: De groeten van Edgar Allen Poe. Een verdwijnt even vlug als hij was gekomen.

Bouw van de Muur

Het gebouw heeft de bombardementen van de geallieerden redelijk doorstaan en werd na de capitulatie van de Duitsers het militaire hoofdkwartier van de Russen. Daarna diende het in de DDR-tijd als Haus der Ministerien. We lopen door naar de enorme vergaderzaal. Bij elke stap in dit gebouw spreekt de geschiedenis. Zo zei in deze zaal Walter Ulbricht op een persconferentie tegen een Westduitse journaliste de beroemde woorden: Niemand hat die Absicht eine Mauer zu errichten. Niemand is van plan een muur te bouwen. Dat was op 15 juni 1961, twee maanden voor de bouw van de Muur.

We lopen verder en houden halt vlak bij de werkkamer van de huidige minister van financiën Wolfgang Schäuble. Opeens verschijnt er een vrouw boven aan de trap en begint over geldproblemen te vertellen. Al gauw blijkt dat ze uit een brief citeert van Friedrich Schiller, de dichter. Hij zit op zwart zaad en vraagt een vriend vriendelijk doch dringend hem geld te lenen. Uiteraard tegen rente. Bij sommige medebezoekers verschijnt een glimlach. Het thema is nog steeds actueel.

Ik zie het in Nederland niet zo gauw gebeuren dat bij een rondleiding door het ministerie van Jan Kees de Jager Vondel wordt geciteerd.

Kristallnacht

Dan gaat het naar de kleine vergaderzaal. Hier kwam daags na de Kristalnacht in november 1938 een deel van de nazitop bijeen, onder wie Hermann Göring en Reinhard Heydrich. Een acteur leest voor wat er toen letterlijk gezegd is. Dat er meer synagogen hadden moeten worden vernield en dat er strengere maatregelen tegen de Joden moesten worden ingesteld.

Ik kijk naar mijn medebezoekers. Ze staan allemaal bedrukt te luisteren. Het moet toch niet leuk zijn om als Duitser steeds met het weinig fraaie verleden van je land te worden geconfronteerd. Maar in dit gebouw, met zo’n beladen geschiedenis, dat verleden niet benoemen? Nee, dat kan ook niet.

Even later staan we weer buiten, in de zonnige en drukke Wilhelmstrasse. Maar wel met kippenvel.

Het driedaagse Berlijnse bierfestival viert dit jaar zijn 3e lustrum. Maar liefst 2,5 kilometer bierstalletjes met biermerken uit onder meer India, Afrika, Japan en natuurlijk Europa. België is goed vertegenwoordigd, maar Duitsland steekt ze allemaal naar de kroon. Zin in een Alpirsbacher Klosterbräu of een König Ludwig Dunkel? Het is er allemaal. En wie drinkt wil ook wat eten. Zo is er de Thüringer Rostbratwurst en zijn er zelfs Nederlandse poffertjes. Overal lange houten tafels. Decor voor het bierfestival is de statige Karl-Marx-Allee, met zijn classicistische flatgebouwen uit de Stalintijd. Je staat wel even gek te kijken dat op de modelstraat van de voormalige DDR nu 300 bierbrouwerijen uit 86 landen hun biertjes tappen.

Buikschuiver

De vriendenclub Boer Kip uit Cuijk zit aan zijn zesde biertje. Gisteravond waren ze er ook al. Derk is nog helemaal vol van de stunt die hij toen heeft uitgehaald. Bier over een tafel heen gieten, kleren uit, een aanloop en op z’n buik een duik over de tafel. Een zogeheten buikschuiver. “De omstanders vonden het geweldig”, vertelt hij trots.

Op diverse kleine podia is live muziek. De Duitse schlagers zijn het populairst. “Du bist mein Herz, Du bist mein Glück. Du machst mich immer noch verrückt.” Er wordt volop gedanst en meegezongen. Even verderop een groepje mannen in Lederhosen. Speciaal voor dit festival overgekomen uit het Oostenrijkse Stiermarken. De stemming zit er al goed in. Ik krijg een Geheimtip: Luckenwalder moet ik drinken. Thuis werken ze in een kleine brouwerij. Tot hun spijt staat die hier niet. Misschien volgend jaar.

Wereldrecord

In de perstent stijgt de spanning. Koning Gambrinus loopt zenuwachtig rond. De organisatie wil een gooi doen naar het wereldrecord de langste biertuin. 5000 mensen hebben zich gisteren aangemeld om vanmiddag tussen 1 en 3 uur met een biertje aan de houten tafels te zitten. De vraag is of al die mensen vandaag ook gekomen zijn. Dan krijgt koning Gambrinus een papiertje in de hand gedrukt en zijn gezicht klaart op. Blij maakt hij bekend: de lengte van de biertuin was 1820 meter. Het aantal deelnemers 10 duizend. Daarmee is het record gehaald. Maar ik heb zo mijn bedenkingen. Als je ervan uitgaat dat de tafels aan twee kanten zijn bezet dan krijg je een totale lengte van 3640 meter. Voor iedere persoon 36 cm. De omvang van menig bezoeker is beduidend meer.

Ik had ook nog naar het Duits-Amerikaanse volksfeest willen gaan, in de buurt van Tiergarten. Maar na 5 km biertenten was ik doodop. Volgend weekend misschien?

Dit feit wordt groots herdacht. Alleen al in Berlijn zijn er 150 evenementen met de Muur als onderwerp: tentoonstellingen, discussieavonden, theatervoorstellingen, lezingen en met als hoogtepunt op 13 augustus één minuut stilte om de slachtoffers te herdenken.

Vanochtend nam ik de S-Bahn en stapte over bij station Friedrichstrasse. Opeens zie ik op de grond stickers waar met grote letters op staat: Grenzübergangsstelle en Einreise in die Hauptstadt der DDR. Pijlen sturen me in de juiste richting. Het blijkt allemaal te horen bij de tentoonstelling Der Geteilte Bahnhof. Tegenwoordig is station Friedrichstrasse een groot en modern station, met koffiebars, krantenkiosken en een supermarkt. Hier rijden de S-Bahn en de U-Bahn en kun je ook de trein nemen.

Camera’s

Niets herinnert meer aan wat het station in de DDR-tijd was toen de Muur eenmaal een feit was: een van de belangrijkste grensovergangen tussen West- en Oost-Berlijn. En met 140 bewakingscamera’s ook de best bewaakte. 

Manfred Migdal (69 jaar) is speciaal voor de opening van de tentoonstelling Der Geteilte Bahnhof speciaal vanuit Brandenburg naar Berlijn gekomen. Het station speelt een belangrijke rol in zijn leven. Het is 1962. “Samen met twee vrienden hadden we ons verstopt in de trein die van Oostberlijn naar Hamburg reed, in de kruipruimte boven de WC. Op station Friedrichstrasse werden we ontdekt door een DDR-grenssoldaat die met een zaklantaarn de ruimte inspecteerde. We werden uit de trein gesleurd en kregen op het perron meteen flink wat klappen. Daarna leidden ze ons door een labyrinth van gangen om te worden verhoord.” 18 maanden kreeg hij.  Eenmaal vrij deed hij nog twee pogingen om de DDR te ontvluchten. Beide mislukten. Uiteindelijk werd hij in 1971 door de Bondsrepubliek vrijgekocht.

Schiessbefehl

Ook de media besteden met documentaires en interviews ruim aandacht aan 50 jaar Bouw van de Muur. De weekkrant Das Parlament brengt zelfs een speciale uitgave van 18 pagina’s. Daarin onder meer een interview met Karin Gueffroy. Haar zoon Chris probeerde West-Berlijn te bereiken door niet ver van zijn huis in de wijk Treptow het Britzer kanaal over te zwemmen. Die dag, 5 februari 1989, was er een belangrijke Duitse politicus op bezoek in de DDR. En om tijdens zulke bezoeken een schandaal te vermijden hadden Oost-Duitse grenstroepen het bevel niet te schieten op mensen die illegaal het Westen wilden bereiken.

Wat Chris Gueffroy niet wist was dat dit bezoek met één dag was ingekort en dat het Schiessbefehl  dus weer van kracht was. Toen Geoffroy over het hek klom om bij het water te komen werd hij door een grenssoldaat neergeschoten.  Twee dagen later stond de Stasi bij zijn moeder op de stoep. Ze moest mee met hen mee en werd twee uur lang verhoord over haar zoon. Uiteindelijk kreeg ze te horen dat haar zoon een aanslag had gepleegd op een militair objekt en dat hij dood was.

Chris Geoffroy was de laatste die had geprobeerd te DDR te ontvluchten en daarbij werd doodgeschoten.

Negen maanden later viel de Muur.

Vooraf drukte bondskanselier Merkel alle grote verwachtingen nog de kop in. Tijdens haar bezoek aan Rusland eerder deze week zei ze dat er geen spectaculaire resultaten verwacht moesten worden van de ingelaste EU-top. Der Spiegel vindt het resultaat inderdaad niet spectaculair, maar het verschaft wel de hoognodige duidelijkheid over hoe het nu verder gaat met Griekenland.

Dat de private sector (banken, verzekeraars en pensioenfondsen) maar liefst 50 miljard voor hun rekening nemen van het nieuwe hulppakket voor Griekenland kan Angela Merkel als een persoonlijk succes beschouwen.

“Duitsland is dat altijd blijven eisen, terwijl dat bij andere eurolanden en ook bij de Europese Centrale Bank veel weerstand op riep”, schrijft de Frankfurter Allgemeine. Al benadrukte president Sarkozy, op voorhand tegenstander van grote inmenging van de private sector, dat de deelname van de banken en verzekeraars tot Griekenland beperkt zal blijven.

Toch heeft Duitsland op veel punten ook behoorlijk ingeleverd. De extra bevoegdheden van het Europese noodfonds waren lange tijd onbespreekbaar voor de Duitsers, uit angst dat probleemlanden nóg meer geld uit zouden geven. Ze zouden dan immers altijd bij het noodfonds aan kunnen kloppen. “Dat was de prijs die Merkel voor de deelname van de private sector moest betalen”, schrijft Der Tagesspiegel.

Der Spiegel constateert dat het Europese noodfonds, het EFSF, steeds meer op het IMF begint te lijken. Het EFSF kan namelijk met de afspraken van gisteren ook overbruggingskredieten verstrekken aan landen die eventueel in de problemen kunnen komen.

En daarnaast kunnen er leningen worden verstrekt aan banken die geherkapitaliseerd moeten worden. Merkel is daar altijd tegen geweest, maar moest na afloop op de persconferentie in Brussel toegeven dat er inderdaad een soort Europees IMF ontstaat. “Zo’n soort vergelijking kun je trekken ja.”

Helaas. In Duitsland heeft vannacht het achttiende slachtoffer definitief haar ogen gesloten. 2000 mensen zijn besmet, bijna 500 liggen er op de intensive care. En in plaats van dat het aantal besmettingen afneemt, blijven de ziekenhuizen juist volstromen.

Paniek? Nee, dat is ook weer overdreven. Bij paniek denk ik aan witte mondkapjes op straat, steriele pakken, mensen die terwijl ze hun adem inhouden langs de groente en fruitafdeling in de supermarkt sprinten. Dat is paniek. Maar zover zal het niet komen. Wel is er onrust en gemor, dat niemand de vinger op de zere plek kan leggen. Het kan wel op aardbeien zitten, in het kraanwater, in de melk. Niemand weet het.

Aktion

Bij mijn supermarkt in Berlijn halen ze alles uit de kast om weer wat komkommers te verkopen. AKTION!, staat er op een groot bord naast een stapel kratten Nederlandse komkommers. Voor 49 eurocent mee te nemen. Naar de bakken kijkend zie ik dat ze er al een paar dagen liggen. Uitgedroogd. Ik zie ook werkelijk niemand een komkommer in z’n mandje stoppen. Vandaag niet, gisteren niet, al de hele week niet.

Ik vraag een wat oudere vrouw wat ze nou voor maatregelen neemt. Oudere vrouwen lijken tot nu toe de meeste kans te maken slachtoffer te worden. ,,Alles koken meneer.” Alles?, denk ik bij mezelf. ,,Ja, ik kook ook de melk. En die giet ik daarna weer terug in het pak.” Je kan niet voorzichtig genoeg zijn, wil ze maar zeggen.

Massaproductie

Deze uitbraak is er eentje van velen die onze voedselindustrie de afgelopen jaren heeft meegemaakt. Dioxinekippen, varkenspest, gekke koeienziekte. Tot nu toe kon de vegetarische gemeenschap zich altijd gelukkig prijzen; ons krijgen ze niet. Maar daar is sinds deze uitbraak ook een einde aan gekomen. Voortdurend bewijst de praktijk de gigantische gevaren van de massaproductie van voedsel. De achilleshiel van rijke landen, zo lijkt het. Het is niet gezegd dat de EHEC-uitbraak daar een direct gevolg van is, maar het zorgt er zeker voor dat het zoeken naar de oorzaak zo’n ingewikkeld proces is. De documentaire “We feed the World”, zag ik een jaar of vijf geleden, maar blijkt nog bijzonder actueel.

Ik wil hier niet als een soort dominee voor zelfvoorziening prediken, want het systeem van massaproductie is zo diep in onze economie geworteld dat het er onmogelijk meer uit te krijgen is, maar mijn gedachten dwalen wel eens af naar een vrouw in Mozambique waar ik eens op bezoek was. Met een klein hutje, een moestuin, twee geiten en een koe. En hoe ik haar wilde uitleggen dat het misschien slimmer was als zij bijvoorbeeld alleen tomaten zou verbouwen en de buurman alleen citroenen. Dat was efficiënter, kon ze meer geld verdienen en…Ze onderbrak me. ,,Meneer, ik heb genoeg zo. Mag dat ook?”

Zelf mijd ik gemakshalve ook maar even alles wat op de groente-afdeling al dagen in de aanbieding is. Komkommers, tomaten en sla, ach, zonder blijk je ook prima te kunnen leven. En hoe boos de oh zo gretige Jamie Oliver in mij er ook over wordt, je grijpt weer eens wat vaker naar de diepvriespizza. EHEC-vrij, van Dr. Oetker. Hoop ik maar.

Verderop een stand van de Scientologykerk, die probeert wat leden te werven. Met daar tegenover een groep anti-Scientologykerkers die daar weer tegen demonstreert. Maakt niet uit tegen wat, als er in het weekend maar wat te demonstreren valt in Berlijn. En oh ja, er wordt vanaf het Park Inn hotel gebungeejumpt. Je moet het ergens doen, waarschijnlijk. Kortom, het lijkt allemaal heel erg op een doodgewone zaterdagmiddag in de hoofdstad.

Grote verschil is echter een compleet blauw-witte invasie van voetbalsupporters, allemaal uit het Ruhrgebied. Vanavond spelen Schalke 04 en MSV Duisburg de Duitse bekerfinale tegen elkaar in het grote Olympisch stadion in Berlijn en dat lokt tienduizenden fans van beide clubs naar de hoofdstad.

Jaloezie

Iedereen is de gemoedelijkheid zelve. Voor mij als doorgewinterde Nederlandse voetballiefhebber kan ik bijna met jaloezie naar het gemak kijken waarmee voetbalsupporters in Duitsland een voetbalwedstrijd bezoeken. Neem de Nederlandse bekerfinale in Rotterdam. Er is werkelijk geen Ajax-supporter die twee weken geleden onderuit gezakt op een terras aan de Coolsingel naar de wedstrijd kon toeleven. Elk rood-wit-shirt werd al in Amsterdam in een bus geladen, omringd door honderden politieagenten (met dito honden en paarden) om vervolgens voor de poorten van De Kuip pas uit te stappen. Elke vorm van interactiviteit met de inheemse Rotterdamse bevolking werd pertinent vermeden.

Nee, in Berlijn gaat het er vanmiddag allemaal totaal anders aan toe. Veel Duisburgers hebben er zelfs een weekendje weg van gemaakt. ,,Ik kom bijna nooit in Berlijn, dus ik wilde ook wel wat van de stad zien”, zegt Holger, die met zijn vriendin Arzu op pad is. Een boottochtje over de Spree, een bezoek aan de Dom en dan ‘s avonds hun voetballiefde zien aantreden tegen Schalke. ,,Voor ons is zo’n finale heel speciaal, zo vaak staan we hier niet. Dus dan wil je er toch wat moois van maken?” Het lijkt een retorische vraag, maar als ik hem vertel dat ik uit Nederland kom, begrijpt hij mijn argwanende blik. ,,Ja, het stond hier ook in de krant. Voor tonnen aan schade en tientallen gewonden bij de Ajax-huldiging he? Onbegrijpelijk.”

Bromberentafel

Tussen de terrassen op de Hackescher markt schuifelen de Duisburgers en de Schalke-fans uit Gelsenkirchen door elkaar heen. Schalke is uiteraard de favoriet – Duisburg speelt zelfs een divisie lager – maar heeft een zwaar seizoen achter de rug. Een prijs zou voor velen het seizoen wat draaglijker maken. ,,Trainer ontslagen, laag in de competitie, nee ik ben niet tevreden. Goed, we haalden de halve finale van de Champions League, maar ja, dat is iedereen volgend jaar ook weer vergeten”, zeggen Jörg en Hans-Joachim uit Gelsenkirchen.

Ik ben even aangeschoven aan een oerduitse bromberentafel. Mannen van rond de vijftig, halve liter Berliner Pilsener voor de neus, stralende zon op de veelal kale bollen, op weg naar het hoogtepunt van het seizoen en tóch valt er altijd wat te klagen. ,,Ja, die Huntelaar, dat vinden we dus ook niks he. Beetje z’n zakken vullen in Madrid en Milaan en bij Schalke het halve seizoen geblesseerd zijn. Van ons mag hij weg.” En zo gaan we nog even door over de almaar stijgende toegangsprijzen en het gebrek aan werkersmentaliteit. Maar, over één ding zijn ze het eens: ,,Nee, met andere fans hebben we in Duitsland nooit problemen. Ja, als we tegen aartsrivaal Borussia Dortmund spelen is het wel beladen, maar dan nog zijn er zelden vechtpartijen. Het moet wel leuk blijven.”

Op weg naar het stadion zie ik links en rechts plukjes politieagenten op de stations. Gekleed in overhemd, met platte pet en velen met snor – eigenlijk voor een mannelijke agent net zo onmisbaar als een paar handboeien, maar dat terzijde. Doodsaaie middag is het voor ze. Een blik stagiaires zou voldoende zijn bij een bekerfinale in Duitsland, denk ik bij mezelf. Leg dat maar eens uit aan burgemeester Aboutaleb.

De ene dag staan ze op alle voorpagina’s, de volgende dag hoor je er niets meer van. Maar gelukkig zoekt de Duitse pers graag dingen uit. Zo weten we nu dat John Demjanjuk inderdaad de gevangenis van München heeft verlaten en is opgevangen in een tehuis voor mannen aan de Pilgersheimer Strasse aldaar. De grootste krant van Duitsland meldt dat er bodyguards bij hem zijn.

Bild weet ook dat hij er even in de televisiekamer is gesignaleerd. Minstens zo interessant is het interview in de Münchner Merkur met Brigitte Meier, van de afdeling sociale zaken van de gemeente München: Demjanjuk is door de rechtbank vrijgelaten in afwachting van het hoger beroep tegen zijn gevangenisstraf. Het tehuis heeft hem vrijwillig opgenomen maar de gemeente draait nu voor de kosten op. Net zoals bij andere mensen die de gevangenis mogen verlaten en geen woning hebben…

Ook Lena Meyer-Landrut is nog niet uit het oog verloren: nadat ze voor de tweede keer voor Duitsand had gezongen, maar nu slechts een tiende plaats had behaald, wil ze vooral rust. Ze spijbelde de grote feesten in Düsseldorf na de finale van het Songfestival, smacht naar vakantie en wil daarna gaan studeren. Misschien wel theologie, zegt ze, of misschien doet ze gewoon alles om iedereen in de war te brengen. Niemand heeft enig idee wat er eigenlijk in dit meisje van 19 omgaat, zij zelf waarschijnlijk ook niet. Behalve dat ze niet nog een keer meedoet.

Voor de volledigheid nog de laatst bekende verblijfplaats in Duitsland van Angelina Jolie. Zij bezocht Amerikaanse gewonden op luchtmachtbasis Ramstein. Waar daders slachtoffers worden: het is de vaste tussenstop van Amerikaanse militairen naar Irak en Afghanistan, en als ze gewond zijn komen ze daar in de ziekenboeg. Angelina Jolie is beschermvrouwe van de liefdadigheid voor Amerikaanse soldaten.

En hoe is het eigenlijk met haar naamgenoot, Angela Merkel? Die had in elk geval een rustige zondag. Haar afspraak met Dominique Strauss-Kahn ging niet door, omdat hij misschien wel meer belangstelling had voor een jongere vrouw. Maar vanavond krijgt ze het weer druk: haar voorvoorganger Helmut Kohl krijgt de Amerikaanse Henry-Kissinger-prijs, daar moet ze natuurlijk bij zijn, evenals ex-president Bill Clinton. Waarmee meteen de vraag beantwoord is waar de heren Kohl en Clinton tegenwoordig uithangen. En waar Merkel terecht kan als ze zich afvraagt wat een wereldleider drijft om een kamermeisje lastig te vallen.

Ze doet het één keer per jaar. Alle buitenlandse correspondenten in Duitsland uitnodigen die haar – officieel – het hemd van het lijf mogen vragen. Op haar kantoor, het Kanzleramt, komt ze klokslag 11 uur de persruimte binnenlopen. Met haar bekende emotieloze uitstraling – waardoor eigenlijk nooit duidelijk is of ze ergens zin in heeft of niet – neemt ze plaats achter de tafel met microfoons.

Gevoelig

Alle gevoelige onderwerpen komen voorbij, maar geen enkel antwoord doet opveren. Of Duitsland Griekenland nog een keer te hulp gaat schieten als het nodig is. Hoe Merkel aankijkt tegen de machtscrisis in de liberale coalitiepartner FDP, iets dat hier volop speelt momenteel. En hoe ze Duitsland zo snel uit de kernenergie wil laten stappen.

Over Griekenland wacht Merkel eerst maar eens op de resultaten van de besprekingen. ,,Het heeft geen zin om op de zaken vooruit te lopen.” Gaap. ,,Kunt u niet eens iets nieuws zeggen?”, vraagt een journaliste brutaal. ,,Zodra er iets nieuws te vertellen is, hoort u het als eerste.”

Ook een vraag van een Nederlandse collega of de Duitse bondskanselier de mogelijke kandidatuur van Noud Wellink als nieuwe president van de Europese Centrale Bank ziet zitten, krijgt een overheerlijke dooddoener terug. ,,Ik spreek me niet uit over kandidaten.” Volgende vraag.

Kabbelen

Het is kenmerkend voor de ontmoeting met de machtigste vrouw van Europa. Met geluk kan er af en toe een glimlachje van af, maar op originaliteit is ze nauwelijks te betrappen. Een kwinkslagje misschien? Op een onbewaakt moment een beetje zelfspot? Het zou zo’n ontmoeting voor iedereen een stuk aangenamer maken.

En zo kabbelt het een uur voort. Sommige correspondenten proberen in het laatste deel tenminste nog iets bruikbaars voor hun eigen medium los te peuteren. Wat Merkel eigenlijk vindt van de ‘Ware Finnen’, of Spanje wel genoeg hervormingen doorvoert en hoe ze denkt dat Egypte zich verder ontwikkelt. Maar het blijft platitudes regenen.

Had ze er gewoon niet zo’n zin in? Bij vorige jaren riep de bondskanselier nog wel eens na een uur: “Kom, laten we nog tien minuten langer doorgaan.” Dat soort enthousiasme was vandaag bijzonder ver te zoeken. ,,Ze zag er moe uit”, zegt een collega op de eerste rij na afloop. Misschien was dat het, denk ik nog als nieuweling, maar de ervaren collega’s weten wel beter.

,,Komt u wel naar onze jaarlijkse receptie?”, vraagt de vertegenwoordiger van de buitenlandse persvereniging tenslotte voorzichtig. ,,Daar kan ik nu nog niks over zeggen, maar iemand zal onze regering zeker vertegenwoordigen.” Jammer, toch, want een glaasje wijn zou Frau Merkel heel erg goed doen.