De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Het Nationaal Archief als grafkelder

AP 23 Landmijn Soms zit je te slapen als journalist en merk je pas maanden later dat je een belangrijk nieuwsfeit hebt gemist. Dat is mij gebeurd met het voor 20 jaar opbergen van het dossier van klokkenluider Fred Spijkers bij het Nationaal Archief. Betrokkenen noemen het zijn administratieve dood waarmee het Nationaal Archief de grafkelder wordt…

Liegen namens defensie

Fred Spijkers was maatschappelijk werker bij defensie toen hij in 1984 de weduwe Ovaa moest inlichten van het overlijden van haar man. Die was omgekomen bij een ongeval met de AP-23 landmijn. Hij moest de weduwe namens defensie vertellen dat het zijn eigen schuld was geweest, hij zou zich niet aan de juiste procedures hebben gehouden. Maar Spijkers wist dat de mijn spontaan ontploft was omdat er een ontwerpfout was gemaakt. Dat wist defensie ook al meer dan 10 jaar en toch nam het de mijn in produktie. Omdat Spijkers weigerde te liegen werd ie van lieverlee klokkenluider. Inmiddels de langstlopende klokkenluiderszaak van Nederland met een dossier dat inmiddels meer dan 11 meter lang is.

Voor 20 jaar begraven

In 2002 erkende de staat het gelijk van Spijkers. Hij kreeg een lintje, financiële compensatie en een excuusbrief. Eind goed al goed… Niet dus. Want in de overeenkomst die hij sloot met het ministerie van defensie werd ook vastgelegd dat zijn dossier zoals dat heet “administratief gerectificeerd”zou worden. Alle negatieve kwalificaties die ook maar ergens in de stukken stonden vermeld zouden door defensie worden verwijderd.

In de loop der jaren is de heer Spijkers door defensie ten onrechte tot psychiatrisch patiënt verklaard en hij wordt bovendien gezien als “politiek crimineel”. Dit soort kwalificaties moesten dus uit de dossiers worden verwijderd. Maar defensie besloot dit niet te doen. Voor het luttele bedrag van 500.000 euro kreeg Deloitte de opdracht om het hele dossier Spijkers/Ovaa/AP23 landmijn/ etc te verzamelen om dat vervolgens voor tenminste 20 jaar achter slot en grendel te plaatsen bij het Nationaal Archief. (zie hiervoor het convenant) Zonder de instemming van Fred Spijkers.

Maar er is meer…

Het is een uniek archief geworden. Bij navraag bij het Nationaal Archief blijkt namelijk geen ander archief te bestaan dat uitsluitend toegankelijk is voor een minister. Er is een speciale ruimte ingericht waar alleen de minister van defensie (of de staatssecretaris) via een elektronisch pasjessysteem binnen mogen. De heer Spijkers is er niet bij betrokken en heeft dus geen toegang tot zijn eigen dossier, terwijl een van de basisregels van de rechtstaat is dat een burger zijn eigen dossiers mag zien.

Komt nog eens bij dat defensie en Deloitte nogal gedegen werk hebben verricht. Ze hebben werkelijk alle instanties benaderd om te zien of er maar een documentje met de naam Spijkers aanwezig was. Dat heeft er in geresulteerd dat nu ook de pensioenaanspraken van Spijkers voor 20 jaar zijn opgeborgen. En ook zijn uitkering. Volgens rechtsfilosoof Joep van der Vliet van de universiteit van Amsterdam is Fred Spijkers administratief dood gemaakt, op papier bestaat hij niet meer. En zo is het Nationaal Archief dus de grafkelder geworden.

Zet Javascript en Flash aan om deze Flash video te zien.

Wat mij in dit soort zaken altijd het meest fascineert is hoe dienaren van de overheid handelen en denken. De overheid is er in eerste instantie voor de bescherming van haar burgers. Juist overheidsdienaren zouden daarvan doordrongen kunnen zijn. Ze leggen er zelfs een eed voor af. Dus dienaar, komt naar voren en trek aan de bel. Tot hier en niet verder.

Reactie van de directeur van het Nationaal Archief

Zet Javascript en Flash aan om deze Flash video te zien.

Wetenschappelijk onderzoek naar zaak Spijkers

De overheid als een kwaadaardige organisatie waar onder andere ministers en staatssecretarissen misbruik maken van hun functie. Dat is de strekking van een wetenschappelijk artikel in het blad Openbaar Bestuur. Het behandelt de zaak van een klokkenluider die al 23 jaar in de mangel zit bij het ministerie van defensie. Volgens Hans van den Heuvel, hoofdredacteur van Openbaar Bestuur en professor bestuurlijke integriteit aan de Vrije Universiteit, is het de hoogste tijd dat premier Balkenende zich persoonlijk met de zaak bemoeit.

Zet Javascript en Flash aan om deze Flash video te zien.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


24 reacties op “Het Nationaal Archief als grafkelder”

  1. Marcel V. zegt: 07-05-08 om 18:27

    Beste meneer de Jager,

    Dit soort weggemoffel komt bij alle organisaties voor. Vooral in het publieke en semi-publieke domein. Waarom juist daar? Op dit soort publieke organisaties staan steeds de schijnwerpers gericht, wordt maximale openheid verwacht en geeft elke misstand al gauw een flinke rel in de media. Het is dus zaak om ervoor te zorgen dat datgene wat achter de ramen van dit glazen huis al gauw zichtbaar en vindbaar is geen afbreuk doet aan het goede imago van de organisatie. En moeten zaken die stinken of onwelgevallig zijn juist heel ver worden weggestopt, zodat zij aan het licht van de ver reikende schijnwerpers ontsnappen.

    Maar een gewetensvraag van mijn kant: denkt u nou echt dat dit bij de NOS en de publieke omroep zo heel anders gaat? Lastige kwesties waar deze organisaties mee worstelen en die mogelijk afbreuk doen aan de goede naam worden net zo goed vakkundig onklaar gemaakt. Door ze heel diep weg te stoppen, door de mensen die ze aanbrengen zwart of belachelijk te maken of door met een flinke portie spindoctoring de valse) illusie in stand te houden dat er niets aan de hand is en toch sprake is van openheid en transparantie.

  2. jeroen de jager zegt: 07-05-08 om 18:52

    Interne stukken van de NOS belanden regelmatig linea recta in de media. Met kritische publiciteit van dien. En het is het zelf-kritische en zelf-reinigende vermogen van een organisatie dat bepaalt of je in deze mediacratie kunt overleven. Niet bang zijn dus en bereid je fouten te erkennen.

  3. Marcel V. zegt: 07-05-08 om 19:28

    ja, ook goeiedag!

    Zo,zo…ik heb toch een iets ander beeld van de NOS. Vertel mij eens over welke interne stukken dit gaat? Ik ben reuze benieuwd! Ook de kritische publiciteit ben ik wel benieuwd naar. Mijn ervaring is juist dat de NOS helemaal niet zo open is, getuige de discussie over neutraliteit bijvoorbeeld. Over beter gezegd, geen discussie. Misschien moet u de reacties eens lezen onder het blogje van Gerard Dielessen bezoek van de visitatiecommissie). Ook achter de volgende link (http://www.hetvrijevolk.com/index.php?pagina=5996) gaat het een en ander schuil.

    Ik ben benieuwd naar uw reactie! En please, probeer niet in een al te defensieve stuip te schieten.

  4. Oom Bob zegt: 07-05-08 om 22:22

    Schrijft Jeroen de Jager een zeer leesbaar item over Fred Spijkers en ziedaar: ene Marcel V. weet de discussie onder het motto “Ja maar…” weer razendsnel naar een banaal niveau te tillen. Natuurlijk is er bij de NOS het nodige onder het vloerkleed gemoffeld, evenals bij PSV, Ajax of de wijkraad van Jubbega het geval zal zijn. Zal best, maar ik ben geïnteresseerd in Fred Spijkers.
    Wat heeft de familie V. trouwens zelf op de kerfstok wat wij niet mogen weten?

  5. Joep van der Vliet zegt: 08-05-08 om 02:49

    De bijdrage van Marcel V. geeft een merkwaardige wending aan de zaak. Wat als de situatie bij de NOS inderdaad zo is als hij suggereert? Waarom zou dat een gewetenskwestie voor de Jeroen de Jager zijn? En doet het ook maar iets af aan zijn argumenten over de zaak Spijkers? Volgens het christelijke adagium over wie zonder zonde is en stenen gooien (het lijkt de Islam wel!), zit er misschien wel iets in de redenering van Marcel V. Volgens principes van argumentatieleer en ethiek is het geen begin van een argument.

  6. Ch.F. van Fraassen zegt: 08-05-08 om 08:01

    Geachte heer de Jager,

    In Nederland kennen we de ministeriële verantwoordelijkheid. Ik kan me voorstellen dat het ‘kalt stellen’van de heer spijkers buiten directe bemoeienis van de minister is gebeurd. De minister of minister-president kan nu laten zien dat de ministeriële verantwoordelijkheid wat voorstelt, door het achter gesloten deuren opbergen van de dossiers in het archief terug te draaien. Doet de minister dat niet eigener beweging, dan kan het parlement hem daartoe dwingen. Doet het parlement dat niet, dan is het parlement medeverantwoordelijk voor de gang van zaken.

  7. D.Decker zegt: 08-05-08 om 08:27

    Wat een onvoorstelbaar grof schandaal vind ik de hele gang van zaken hoe dhr. Spijkers is behandeld. Ik vind het ook heel raar, en naar, dat geen enkele politieke partij in de 2de Kamer dit dossier heeft opgepakt. Misschien moet de journalistiek dit maar eens in een breder verband trekken. Niet de overheid als dienaar, maar als regelrechte vijand van de goedbedoelende burger. Ook als vijand van alles waar de overheid wel voor zou moeten staan: eerlijke behandeling, waarheidsvinding en de bereidheid om fouten toe te geven en er van te leren. Met name bij Defensie waar het om mensenlevens draait. Vinden politici het dan gek dat de burger geen vertrouwen heeft. Want de dingen die ik heb genoemd staan ook voor om maar eens wat te noemen: de Schiedammer parkmoord, het JSF dossier en de wijze waarop Nederland de inval in Irak is aangepraat.

  8. In veel organisaties worden zaken weggemoffeld als ze de positie of de reputatie van de leiding kunnen aantasten. Maar er zijn wel verschillen. De operatie Spijkers zoals die door Defensie is uitgevoerd is uniek en dat heeft wel iets met het karakter van deze organisatie te maken. Defensie is met het Koninklijk Huis en de AIVD recidivist in doofpotaffaires, het vernietigen en achterhouden van informatie. Alle gewapende conflicten waar Nederland bij betrokken was en nog is leveren daarvoor de voorbeelden. En dan gaat het niet om de strategische informatie die geheim gehouden moet worden maar om het optreden van het personeel. Om informatie die burgers niet onthouden mag worden omdat het leger er nu eenmaal niet voor zichzelf is maar optreedt namens ons. En dus controleerbaar moet zijn. Maar die gedachte is bij Defensie nog niet doorgedrongen en in de politiek legt men zich daar veel te gemakkelijk bij neer.

  9. D.Decker zegt: 08-05-08 om 11:39

    Heel irritant ook hoe die man die van het Nat. Archief is geinterviewd voor Radio 1 over deze zaak erg casual, lacherig en procedureel doet. Politici, trek je nou eens echt dat spotje van de paarse krokodil aan en doe er wat aan in plaats van alleen maar lippendienst te bewijzen.

  10. keuleniscool zegt: 08-05-08 om 17:12

    politiek is vuil , erg vuil !

  11. Marcel V. zegt: 09-05-08 om 13:58

    Dag Jeroen,

    Naar aanleiding van je stukje:

    “Interne stukken van de NOS belanden regelmatig linea recta in de media. Met kritische publiciteit van dien. En het is het zelf-kritische en zelf-reinigende vermogen van een organisatie dat bepaalt of je in deze mediacratie kunt overleven. Niet bang zijn dus en bereid je fouten te erkennen.”

    stelde ik je wat vragen. Ik heb niets meer gehoord.

    Is dit nu het legendarische zelfkritische en zelfreinigende vermogen met maximale openheid? Of is dit gewoon weer de grote negeertruc, zoals die bij alle lastige kwesties steeds wordt toegepast als gevraagd wordt om discussie en reactie?

    Jullie zijn ook zo heerlijk voorspelbaar!

  12. Jan Siebrecht zegt: 09-05-08 om 15:51

    Mensen die verantwoordelijkheid hebben voor de mishandeling van een klokkenluider als Fred Spijkers, en zich niet haasten dit volledig te herstellen, hebben geen moreel recht deel van het landsbestuur te vormen.
    Leden van de regering moeten dienend het voorbeeld geven van goed gedrag.

  13. Jeroen de Jager zegt: 10-05-08 om 09:43

    Beste Marcel,
    Had je nog niet geantwoord omdat ik na je tweede mail eerst andere stukken van je wilde lezen. Uit de dingen die je schrijft bij het Vrije Volk maak ik op dat je je nogal hebt vastgebeten in e.e.a. Journalistiek gezien een goeie houding. Maar door de manier waarop je er over schrijft vind ik het lastig communiceren. En als antwoord op je vraag. De Volkskrant schrijft regelmatig over de NOS nav gelekte berichten.

  14. Marcel V. zegt: 10-05-08 om 14:11

    Beste Jeroen,

    Mijn stukken zijn klip en klaar en ergens op gebaseerd. Het gaat dan niet aan om te reageren met het cryptische en ontwijkende antwoord “Maar door de manier waarop je er over schrijft vind ik het lastig communiceren”. Een dooddoener eersteklas en geheel niet inhoudelijk. Ik blijf het ongelooflijk vinden hoe elke NOS-er de discussie uit de weg gaat. Reageer dan goddomme en kom met een inhoudelijke tegenreactie en tegenargumenten! Loop niet weg!

    En verlaat eens die zeer gemakkelijke houding, die ook je collega’s steeds aannemen, om het maar niet over de inhoud te hoeven hebben, zoals: de toon staat me niet aan, de manier staat me niet aan, de vorm is niet goed, de woordkeuze is confronterend. Lees de krant eens en zie hoe columnisten nog veel scherper formuleren.Of zijn dat de inmiddels gearriveerde BN-ers die je dan weer wel serieus van repliek moet dienen.

    Overigens is ook je antwoord over de uigelekte berichten te gemakkelijk. Je poneert een stevige stelling over uitgelekte stukken van de NOS en stevige kritiek daarop in de pers, maar komt niet met een reeks voorbeelden. Zeg dan gewoon dat je daar geen zin in hebt, of dat het teveel tijd kost, dat is dan eerlijker. Neem me serieus.

  15. Marcel V. zegt: 13-05-08 om 19:05

    Juist ja…dacht ik al. Doodzwijgen die handel. Moi, de gezaghebbende NOS journalist heb de macht en Moi heb besloten niet meer te reageren. Zal ze leren die vervelende rechtse onderbuikkereltjes met hun onfatsoenlijke GeenStijl stijl.

    Dag Jeroen, veel plezier verder!

  16. Jeroen de Jager zegt: 14-05-08 om 08:14

    Het is jammer dat je hier blijft reageren buiten het onderwerp om. Het gaat hier over klokkenluider Spijkers en hoe de overheid met hem is omgegaan.

  17. D.Decker zegt: 18-05-08 om 12:11

    Beste Jeroen, kheb net het nieuws gehoord van Pieter van Vollenhoven die Spijkers te hulp wil schieten. Mooi moment om dit dossier nogmaals bovenop de stapel te leggen. Ik kan me toch niet aan de indruk onttrekken dat er veel meer aan de hand moet zijn dan pro forma lulligheid t.a.v. dhr. Spijkers. Kan bijv. Couzy niet nogmaals van stal worden gehaald? Trouwens, opmerkelijk weinig respons op dit dossier vanuit het publiek of de Kamer. Mijn mensbeeld heeft elk geval een knak gekregen.

  18. marius de man zegt: 14-06-08 om 23:00

    Defensie heeft zich langdurig en structueel beleidsmatig VOKOMEN onbetrouwbaar getoond in deze zaak.
    Bedrog. Misleiding, manipulatie! En de politiek schermt het af. Jammer dat dit nederland is. Het zou een dictatuur niet misstaan. En Balkenende houdt zich stil, ontloopt de taak waar die voorstaat. De ombudsman praat zijn broodheernaar de mond. Dit kan nog in Nederland 2008!
    Marius de Man

  19. Frank Scheffer zegt: 11-07-08 om 11:32

    Inmiddels weten we dat JP helemaal niet stil zit. Neemt hij een keer de regierol opzich richt zich dat tegen de democratische structuur van ons land. Waar hebben we fdat aan verdiend. JP heeft van Vollenhove laten weten niet op zijn bemiddeling te zitten wachten en het zou gevolgen voor van Vollenhove kunnen hebben indien hij er mee door zou gaan. Van Vollenhove is door 6 kamerfracties gevraagd om de rol op zich te nemen. Wie denkt JP dat hij is? Wat denk ons volk van zichzelf (Zo krijg je Verdonken, Wildersen, Marcel V’s en geenstijl-stijl)?
    Verdonk heeft geen inhoud en gaat vervolgens huilie doen over Ed Sinke, Marcel V verplaatsts de discussie van Spijkers naar de NOS etc etc. On/off Topic heeft dat tegenwoordig.

  20. pieter polfliet zegt: 11-07-08 om 20:26

    De kwestie van de heer Spijkers sppelt reeds 23 jaar. In die tijd was prof.mr.J. de Ruijter(CDA) minister van defensie. Volkskrantjournalist Alexander Nijenboer heeft over de kwestie Spijkers het boek “een man tegen de staat”geschreven. In dat boek wordt vermeld dat minister De Ruijter(CDA) werd gechanteerd door iemand van de marine, die belastende informatie zou hebben over de betrokkenheid van de minister bij een zedendelict. Het dossier van Spijkers is voor 20 jaar geparkeerd bij het Nationaal archief door staatssecretaris Van der Knaap (CDA), zodat niemand meer bij de stukken kan, ook de heer Spijkers niet. Uit een artikel in de Telegraaf van 14 januari 2008 blijkt, dat de fractie van D’66 te Ede twijfelt aan de integriteit van Van der Knaap(CDA) in de zaak Spijkers. Van der Knaap is thans burgemeester van Ede.
    Na het t.v.journaal van 18.00 uur van vrijdag 11 juli 2008 weigerde minister-president Balkenende(CDA) antwoord te geven op de vraag waarom prof. Mr. Pieter van Vollenhoven, die deze zaak zou onderzoeken, van deze zaak is afgehaald. De premier weigerde in te gaan op de vraag of Prof. Van Vollenhoven door Balkenende(CDA)onder druk is gezet om zich verder niet met deze zaak te bemoeien. Het is voor de heer Spijkers te hopen, dat de FNV-voorzitter nu in staat is deze kwestie op te lossen.
    Naar mijn opvatting kan gevoeglijk de conclusie worden getrokken dat premier Balkenende(CDA) bezig is te voorkomen dat er een beerput wordt opengetrokken, waarbij vooral de wandaden van CDA politici naar buiten worden gebracht. Is het CDA de partij die zich zo druk maakt over normen en waarden. In de zaak Spijkers blijkt het tegendeel.
    Pieter Polfliet

  21. wat een beerput die zaak spijkers,duizenden van die afgekeurde mijnen in het verleden exporteren naar iran en irak(zijn dat die bekende bermbommen die men daar nu gebruikt tegen de navotroepen).maar vooral de motivatie van balkenende en defensie om de zaak stil te houden,dat zegt toch genoeg,nederland bannanenrepubliek nr 1

  22. Uitstekend bericht, Jeroen!

    Ik zou graag zien dat de juridische elite van Nederland zich (wellicht met als aangrijpingspunt het UvA-onderzoek o.l.v. Jeroen van der Vliet) wat nadrukkelijker in deze kwestie zou gaan mengen.

  23. Ik bedoelde natuurlijk Joep van der vliet.

  24. Nog twee vragen.

    1. Ik heb vergeefs gezocht naar de letterlijke tekst van de vaststellingsovereenkomst tussen de staat en Spijkers. Heeft iemand een tip?

    2. Als de overheid het laat liggen moeten fatsoenlijke burgers ook het financiële gedeelte maar eens oppakken: hoe kunnen we Fred Spijkers financieel steunen zolang de kwestie niet is genormaliseerd (of heeft Spijkers daar om wat voor reden dan ook geen behoefte aan)? Is er een giro- of banknummer bekend of een (contact)adres waar geld kan worden bezorgd?

Geef een reactie