Openheid
Door Rinke van den Brink
Ik was gisteren op het 12e Nationaal Congres Gezondheidszorg in het Okura Hotel in Amsterdam. Een jaarlijks terugkerende bijeenkomst en altijd meteen na de presentatie van de begroting van VWS op Prinsjesdag. Ook dit jaar was zo ongeveer iedereen er die er toe doet in de zorg.
Eén van de centrale thema’s van die begroting is de kwaliteit en de veiligheid van de zorg. Daags voor het congres bleek weer eens hoe belangrijk dat onderwerp is: de beide vestigingen van de IJsselmeerziekenhuizen in Lelystad en Emmeloord moesten hun OK’s sluiten omdat die onveilig bleken.De luchtverversingssystemen bliezen buitenlucht de operatiekamers in, terwijl die OK’s geacht worden steriel te zijn. In de loop van de woensdag bleek dat de top van de IJsselmeerziekenhuizen al sinds april op de hoogte was van het probleem, maar dit niet gemeld heeft en vanwege geldgebrek hadden ze het ook niet opgelost.
Inspecteur Generaal voor de Gezondheidzorg, Gerrit van der Wal, was één van de sprekers op het congres. Hij werd ondervraagd over het werk van zijn inspecteurs en uiteraard kwam ook de sluiting van de OK’s in de IJsselmeerziekenhuizen aan bod. Die was al eerder besproken tijdens het congres en in de wandelgangen ervan.
De problemen in Emmeloord en Lelystad bleken tamelijk toevallig aan het licht gekomen te zijn toen de Inspectie de IJselmeerziekenhuizen – en 19 andere ziekenhuizen – bezocht om te kijken hoe daar de patiëntenzorg na een operatie precies geregeld is.
Na afloop van het gesprek met Van der Wal stelde ik hem de vraag of de IJsselmeerziekenhuizen in april niet zelf onmiddellijk de OK’s hadden moeten sluiten, toen ze ontdekten dat er iets met de luchtverversingssystemen niet in orde was.
De Inspecteur Generaal voor de Gezondheidszorg antwoordde dat het in ieder geval onaanvaardbaar lang heeft geduurd voor de OK’s gesloten zijn. De IJsselmeerziekenhuizen hadden in de eerste plaats de problemen onmiddellijk moeten melden bij de Inspectie. En ze hadden contact moeten opnemen met omringende ziekenhuizen om patiënten door te verwijzen. En met zorgverzekeraars om te zien of die geld ter beschikking wilden stellen om de luchtverversingssystemen in de OK’s te repareren. Zorgverzekeraars hebben namelijk de plicht om ervoor te zorgen dat hun verzekerden geholpen worden.
Een rustig en genuanceerd antwoord, met oog voor de enorme schade die de beide ziekenhuizen – waarmee het al veel langer slecht gaat – hebben opgelopen. Toch kwam er een verontwaardigde reactie uit de zaal.
Een voormalig bestuursvoorzitter van een klein ziekenhuis en oud-chirurg, vond het onfatsoenlijk om steeds weer over de IJsselmeerziekenhuizen te spreken, omdat er geen vertegenwoordiger van de ziekenhuizen aanwezig was. Alsof het hier niet over vastgestelde feiten gaat. Hij kreeg luid applaus van pakweg driekwart van de aanwezigen.
Het leek een beetje of de zorgwereld de rijen sloot tegen de boze buitenwereld. En vooral de wat oudere aanwezigen, want veel jongeren klapten niet. Die zien blijkbaar meer in openheid.
Misschien dat de klappers in hun achterhoofd de gedachte hadden ‘het kan ons allemaal treffen’. Want in een eerder dit jaar verschenen rapport over de brand in een OK in het Twenteborgh Ziekenhuis in Almelo, concludeerde de Inspectie dat ze zich ernstig zorgen maakt over de staat van onderhoud van de medische apparatuur in de Nederlandse ziekenhuizen.
Meteen na Gerrit van der Wal kwam Marleen Barth aan het woord, de nieuwe voorzitter van GGZ Nederland, de organisatie van aanbieders van geestelijke gezondheidszorg. Die sloot zich aan bij de spreker uit de zaal.
Barth vond dat er samen en in onderling vertrouwen gewerkt moet worden aan de verbetering van de zorg. Naming en shaming, het aan de schandpaal nagelen van zorginstellingen waar het niet goed gaat, vond ze geen goed idee.
Maar daar zit hem nu precies de kneep: je kunt niet samen en in onderling vertrouwen werken aan de verbetering van de zorg met een instelling die cruciale informatie over het falen van het veiligheidsbeleid achterhoudt. Zo’n instelling moet aangepakt worden. In alle openheid.
Dat ben ik helemaal met je eens. En die reactie uit de zaal lijkt me volkomen misplaatst. Van der Wal zegt toch niet dat het ziekenhuis een persbericht over de onveilige situatie had moeten versturen? Het punt is dat ze na het constateren níets hebben gedaan. Dat mag je ze verwijten. Als ze het netjes hadden gemeld en hadden gewerkt aan een oplossing, had de pers er misschien ook iets van opgepikt, maar dan was de publiciteit veel positiever geweest: berichten over een ziekenhuis dat een onveilige situatie constateert en daar maatregelen op neemt zijn heel wat beter dan wat er nu gebeurt: het bekritiseren van een ziekenhuis dat zoiets maar laat voortsudderen en onder het tapijt schuift. De spreker in de zaal zou niet de boodschapper(s) moeten aanvallen, maar het falende ziekenhuis dat die boodschappen over zichzelf heeft afgeroepen.
De zorg in nederland behoord tot de duurste van europa, zie onze premies. Salarissen van de specialisten en directies lijken dat ook te zijn, kijk nu naar het grote aantal buitenlandse specialisten.
Wordt het niet zaak eens zorg te gaan verlenen, salarissen en volume aan te passen aan europese gemiddelden. We hebben de langste wachttijden, de minste nazorg en toch de hoogste kosten.
Dit alles ook nog eens ten koste van salrissen van verplegend personeel en zorgpersoneel.
Dus orde op zaken stellen, eens verstandig omgaan met de vele beschikbare miljoenen en onderhoud van technische zaken in de zorg overlaten aan techneuten en niet aan medici om maar niet te spreken van economen. Zorg en economie zijn tegenpolen, zeker als we naar de bekende korte termijnwinsten van de moderne econoom kijken.
Oplossing is zo simpel, als directie gewoon 2x per jaar je luchtbehandelingssystemen hygienisch laten beoordelen. Kijk op luchtonderzoek.nl
Volgens mij kunnen er zo nog wat OK’s gesloten worden vanwege kwaliteit van OK’s of overbelast personeel dat veel te veel uren draait. Controle en openheid van zaken alleen kan deze toestanden stoppen. De misstanden zijn namelijk al jaren aan de gang en hieruit blijkt dat men niet in staat om het in vertrouwen en in eigen beheer te verbeteren. Vanuit de eigen gelederen is sommige ziekenhuizen invloed van de gevestigde orde en de hierarchie zo sterk dat jongeren de klok niet luiden vanwege risico’s voor de eigen carriere.
Ik ben het met Rinke van de Brink in dit geval eens. Het is schandalig, dat een ziekenhuis zo lang door moddert. En gebrek aan geld is geen reden om risico’s met de gezondheid van patienten te nemen. We zijn niet in China.
Het is toch bizar dat die klappers er geen schande van spreken dat de directie het maanden onder de pet houdt.
Naming en shaming is voor de instelling, c.q de leden van de Raad van bestuur inderdaad heel erg. Veel erger dan gesloten worden vanwege vieze lucht of gestikte patiënt. Gewoon je boel op orde hebben, elkaar daarop aanspreken en dat iedereen daar voortdurend inzage in geven. Dan kun je in de toekomst misschien dit soort misstanden, veroorzaakt door mismanagement, onverschilligheid en verwaarlozing in een eerder stadium worden gekeerd. Meer naming en shaming dus, om te beginnen intern.
Rinke van de Brink geeft een juist beeld. Ik zat zelf in de zaal. Voor alle duidelijkheid: Ik was een van de jongeren die niet meeklapten. Ik irriteerde mij enorm aan de oproep om hier maar niet meer over te spreken. Ik had verwacht dat bestuurders ook de “vakvolwassenheid” konden opbrengen om hier een open discussie over te voeren. Van der Wal was genuanceerd en gaf niet aan wat ook meespeelde: De openlijke ruzie tussen Medische Directie en Raad van Bestuur van de IJsselmeerziekenhuizen. …. Je ziet: Hij had het kunnen zeggen, maar deed het niet. Dus waarom zwijgen over het onderwerp? Naming, blaming and shaming; daar werd in deze zaal gewoon genuanceerd over gesproken. Totdat een “old boy” de rijen sloot…..