De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Niet met de trein naar Westerbork

Kamp Westerbork Door Rienk Kamer Het is al een jaar of drie geleden dat ik voor het eerst hoorde over de ‘NSB-tentoonstelling’, waaraan gewerkt werd door medewerkers van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Interessant, dacht ik meteen, want dat dit een gevoelig onderwerp is, daar hoef je niet voor gestudeerd te hebben. De jaren daarna informeerde ik regelmatig naar de voortgang. Pas dit voorjaar werd duidelijk dat het er eindelijk van zou komen. Bij een bezoek aan het Herinneringscentrum zat ik behalve met directeur Dirk Mulder ook met de jonge onderzoeker Bas Kortholt aan tafel. Hij was bezig zijn masterscriptie af te ronden, waarop ie deze zomer zou afstuderen aan de Rijksuniversiteit Groningen.Hij vertelde over zijn onderzoek, waaruit bleek dat het vooral de eerste maanden na de bevrijding van het kamp (op 12 april 1945) een chaos was. De 850 Joden, die het geluk hadden niet weggevoerd te zijn naar vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor, zagen twee weken na hun bevrijding tot hun verbijstering de eerste ‘landverraders’ binnenkomen in ‘hun’ kamp.

Kamp Westerbork was van een doorgangskamp van waaruit 107.000 Joden, verzetsstrijders, Roma en Sinti waren weggevoerd naar het Oosten (en waarvan er maar 5000 terugkeerden), veranderd in een interneringskamp voor NSB-ers en SS-ers.Uiteindelijk zouden gedurende drie jaar zo’n 8000 ‘collaborateurs’ in Westerbork worden vastgezet. Die situatie leidde in de eerste vier maanden van het interneringskamp tot een opvallend hoog sterftecijfer. 89 gevangenen overleden, door de slechte omstandigheden, maar ook door mishandelingen. Dat op dat moment ook wraak werd genomen, ligt voor de hand.

Een bizarre geschiedenis waar ik niets van wist en –zo schatte ik in- vrijwel niemand. Ook mijn collega’s op de redactie reageerden verbaasd en het was logisch dat wij rond de opening van de tentoonstelling, op 1 december, aandacht zouden besteden aan dit onderwerp.

Een week of twee geleden belde ik met oud-burgemeester van Amsterdam, Ed van Thijn. Hij was tien jaar en zat in Kamp Westerbork toen het bevrijd werd. Ik was al een tijdje van plan om contact met hem op te nemen, maar schoof het steeds voor me uit. Ik wist dat dit voor hem een moeilijke periode was en moest ik aan deze man-op-leeftijd vragen naar Westerbork te komen om het verhaal te vertellen? Maar hij is één van de weinige oud-gevangenen die er iets over kunnen vertellen. En dus zat er niks anders op dan hem in Amsterdam te bellen.

Kamp WesterborkHij twijfelde, maar toen ik hem uitlegde wat ik van plan was, stemde hij toe. Zelfs om naar Drenthe te komen, maar nee, niet met de trein. “Dat is wel het laatste wat ik doe, met de trein naar Westerbork”. En dus reed afgelopen woensdag de taxi het terrein van het voormalige Kamp Westerbork op.

Het zou een bijzondere ontmoeting worden met een man, die zóveel heeft meegemaakt, daar kun je eigenlijk alleen maar stil van worden. Als voorbereiding had onderzoeker Bas Kortholt zijn scriptie naar Van Thijn gemaild. Hij was onder de indruk en het bleek –na dik zestig jaar- een bevestiging voor hem te zijn.Download Ed van Thijn over zijn ervaringen in Kamp Westerbork Van Thijn had in zijn boek ‘Het verhaal’ al kort over zijn ervaringen vlak na de bevrijding geschreven. Dit staat er op bladzijde 10: Al vrij snel na de bevrijding werd Westerbork aangewezen als interneringskamp voor landverraders. In groten getale werden ze aangevoerd. De oorspronkelijke bewoners kregen van de ene dag op de andere een bewakersrol. (..) Ook ik kreeg een rol bij de bewaking. Uitgerust met een flinke stok moest ik met een tiental uitgehongerde gevangenen buiten het kamp hout sprokkelen. Hun smeekbedes om voedselresten gingen me door merg en been. Maar ik hield me doof.Van Thijn vertelde dat niemand hem geloofde. Zelfs medegevangenen vroegen aan hem waar hij dit vandaan haalde. Dit was nooit gebeurd. Het onderzoek van Kortholt bewijst het gelijk van Van Thijn. De oud-burgemeester heeft de haat tegen zijn voormalige vijanden inmiddels al lang achter zich gelaten. Dat blijkt op deze grauwe woensdag, want na lang twijfelen is hij zelfs bereid om een oud-SS’er de hand te schudden.

Voor het item had ik namelijk ook Jan Beijering uit het Groningse Vlagtwedde uitgenodigd. Eén van de weinige ‘foute’ Nederlanders, die daar openlijk voor uitkomen. Hij had ook vastgezeten in Westerbork, maar dan als iemand die had samengewerkt met de Duitsers. Ook zijn verhaal wilde ik horen en dus kwam ook hij naar Westerbork. Ik had de afspraken bewust zó gepland, dat mijn twee gasten elkaar niet hoefden te treffen.

Download Oud-SS’er Jan Beijering over zijn tijd als gevangene in Kamp WesterborkMaar dat gebeurde toch, Ed van Thijn wachtte even op hem en gaf hem een hand. Daar bleef het bij, Van Thijn stapte weer in de taxi, die hem terug zou brengen naar Amsterdam. En Jan Beijering? Die vertelde uitgebreid over zijn motivatie om de Duitsers te helpen. Hij heeft er spijt van, zegt ie.

De items voor radio, televisie en internet zijn inmiddels klaar. Ik heb nog wel even gebeld met het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie). Daar werd bevestigd dat er nog maar nauwelijks onderzoek was gedaan naar de situatie in de interneringskampen.

‘Het is een vergeten en verdrongen geschiedenis’ volgens een onderzoeker van het NIOD. Daar heeft het Herinneringscentrum Kamp Westerbork nu verandering in gebracht. En dat is moedig, want je kunt wachten op de kritiek.Moet je, juist op deze voor Joden zo beladen plek, aandacht besteden aan de mannen en vrouwen die hun vijanden waren?

Directeur Dirk Mulder vindt van wel. In de items zegt ie: ‘De geschiedenis van deze plek stopt niet op 12 april 1945’. Maar het heeft wel meer dan zestig jaar geduurd, voordat die aandacht er kwam. Want nog steeds is ‘de oorlog’, en zeker de soms dubieuze rol van sommige Nederlanders,  een beladen onderwerp.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


18 reacties op “Niet met de trein naar Westerbork”

  1. H. Burger zegt: 30-11-08 om 17:17

    Goed dat u dit stuk heeft geschreven. Het hoort ook bij de geschiedenis van Nederland. Ed van Thijn toont zich een held, een man met zivilcourage, zoals die door Buruma nog eens is beschreven in zijn Cleveringa rede op 26 november.

  2. H. Burger zegt: 30-11-08 om 17:22

    Over helden gesproken, de lezing van Marjan Schwegman, directeur van het NIOD “Waar zijn de Nederlandse verzetshelden” was een heel waardevolle bjdrage tot beter begrip van de helden. De Friese TV zender gaf op 30 november ‘s middags een mooi menselijk verhaal over Titus Brandsma, ook een man die het goed en kwaad van ons nederlanders door had.

  3. House zegt: 30-11-08 om 17:36

    Ik mis een zekere Bernard.
    Tot twee keer toe ziet de prins zich genoodzaakt om persoonlijk contact op te nemen met Adolf Hitler. Het bestaan van twee brieven is gedocumenteerd in het Bundesarchiv in Berlijn. De documenten uit die tijd schetsen een beeld van de relatie tussen prins Bernhard en Adolf Hitler.

  4. Dankjewel voor zo veel eerlijkheid. Hoe langer de oorlog geleden is, hoe meer verzetshelden lijkt het. Net zoals we raar met ons eigen oorlogsverleden zijn omgegaan, zo ontkennen we onze eigen wreedheid na de overwinning. Maar alleen van inzicht in onze fouten worden we betere mensen. Wanneer is de uitzending (en de tentoonstelling???)

  5. Reuven Royen zegt: 30-11-08 om 19:29

    Tja, dat laat me denken aan verhaal van een overleden vriend van me. Vlak voor de bevrijding van Auschwitz had hij samen met 5 andere jongetjes enkele SS officieren gevangen genomen. Hij was toen 22 jaren oud. Russische militairen bevalen hun, dat zij de SS moesten executeren. Zij weigerden omdat dat niet in de joodse opvoeding thuishoort. Een officier wees met zijn vinger naar de levenden en omgebrachte mensen. Hij bleef kalm en zei: “ik weiger, zolang zij niet voor een rechter hebben gestaan, mag ik niemand executeren. Doe ik dat toch, ben ik ook een moordenaar. Daar de Torah niet toestaat dat een jood voor eigen rechter ga spelen, mag een jood zich niet gelijk stellen aan in dit geval de SS.” De officier keek verbaasd op en nam het eigen recht in handen. Als ik met dit verhaal een link mag leggen naar Ed van Thijn; mag ik terecht zeggen dat hij onbewust goed gehandeld heeft.

  6. paul wermers zegt: 30-11-08 om 20:18

    Heb nooit geweten over dhr.Van Thijn’s verleden in Westerbork.
    Diep respect voor dhr.Van Thijn is hier op zijn plaats.
    Een onwaarschijnlijke,niet te vatten,zeer te bewonderen wijze
    van handelen in het een hand geven van dhr.J.Beijering.

  7. Piet de Groot zegt: 30-11-08 om 20:21

    Ik vind het niet gepast dat er in deze ruimte zo’n tentoonstelling wordt ingericht. Inclusief “Nazi”vlagvertoon.

  8. Ik was 13 jaar toen de oorlog was afgelopen,mijn oudrs waren anti duits, en ik heb de angst en de haat wel een beetje als kind gevoeld.Ik kan me er dus wel iets van voorstellen dat men niet zo zachtzinnig omging met landverraders. Maar ik vind wel dat je ook in dit geval de waarheid boven de tafel moet halen.Dat zijn we als kristenmensen verplicht.
    Maar wel voorzichtig,want voor sommige mensen ligt dit wel moeilijk.
    Ik wens jullie dan ook vel sukses.

  9. Arie Brands zegt: 30-11-08 om 20:38

    Heel goed dat hier ook aandacht aan besteed wordt, het is inderdaad ook een stukje geschiedenis wat we moeten kennen.
    Heel dappper van Ed van Thijn om te komen en Jan Beijering te ontmoeten.
    De spijt van Jan Beijering klinkt oprecht. Daarom kunnen we ook door.

  10. jans zegt: 30-11-08 om 21:10

    Heel moedig en heel goed dat dit stukje geschiedenis wat ook hoort bij deze plaats genoemd wordt.
    Er zijn velen die direct of indirect met heel veel emotie terugkijken ook op deze periode van het kamp.

    vriendelijke groet,
    Jans

  11. jans zegt: 30-11-08 om 21:11

    Heel moedig en heel goed dat dit stukje geschiedenis wat ook hoort bij deze plaats, genoemd wordt.
    Er zijn velen die direct of indirect met heel veel emotie terugkijken ook op deze periode van het kamp.

    vriendelijke groet,
    Jans

  12. Ik woon sinds 1972 in Gasteren – een dorpje van rond 400 inwoners net boven Assen. Ik kwam uit Dordrecht maar al vrij snel werd mij duidelijk dat de öorlog hier nog niet helemaal afgelopen was. Op mijn vraag aan de buren hoe het toch kwam dat er op bevrijdingsdag en koningeninnedag nauwelijks gevlagd werd, laat staan feestelijke activiteieten -kreeg ik te horen dat voor veel mensen dit gevoeleog lag omdat ze in ‘het kamp’gezeten hadden. Gaandeweg de jaren werd mij duidelijk at veel familieverhoudingen voorgoed op scherp gesteld waren omdat een of meerdere familieleden de verkeerde keuze had gemaakt. Ik was (en ben) altijd nieuwsgierig naar verhalen, maar vooral de verhalen die niet zo gemakklijk verteld worden. Ik wist door de tijd precies wie wel en niet bij NSB gezten hadden – inclusief de verschillende mate van ideologisering.Ik wist ook het vertrouwen van enkele mensen te winnen. Ik heb dan ook verhalen gheoord over hun belevenissen – vooral de 1e drie maanden na de bevrijding – die ik nauwlijks kon geloven. Soms speel ik met de gedachte om deze uit te schrijven. Maar als ik dan aan het werk ga als Relatie-en Gezinstherapeut bij de GGz Drenthe (vroeger ‘Licht en Kracht”)- vanaf 1988- word ik wederom geconfronteerd met ‘Westerbork’en zelfs de laatse jaren van de kinderen van’, die zoals men dit noemt, secundair getraumatiseerd zijn.’Ik ben blij dat deze tentoonstelling er is en ik ga ook zeker het proefschrift van Kortholt lezen. vr. gr wout van bochove

  13. het werd tijd dat dit er komt. Woon vanfa 1972 in een Drents dorpje met veel een hoog NSB-hehalte. Met enkelen van hen een vertrouwensband gehad en hun verhalen hebben mij zeer geschokt. Als Relatietherapeut bij de GGz wederom veel verhalen, waarvan ook veel van secundair getraumatiseerden, de ‘kinderen van’. vr gr wout van bochove

  14. gerard veerkamp zegt: 30-11-08 om 22:12

    Indrukwekkende reportages van Rienk Kamer. Ook deze expositie in Kamp Westerbork verdient, net als andere, massaal bezocht te worden. Niemand weet, hoe hij of zij in vergelijkebare situaties, een Jan Beijering of Ed van Thijn zou zijn.

  15. Peter Roskott zegt: 30-11-08 om 22:42

    Diverse reacties nagelezen.
    Ed van Thijn en Jan Beijering hebben een eerlijk relaas gegegeven.
    Ik vind het jammer dat zoiets na zestig jaren ter sprake komt. Kon dat niet eerder?

  16. Ronald Bosch zegt: 30-11-08 om 23:13

    Wat voor mij als een paal boven water staat is de gedachte dat we allemaal mensen zijn met hele goeie en soms niet zo beste handelingen. De NSBers waren fout, heel fout. Maar godnogantoe, wie zonder fout is mag de eerste steen gooien. Iedereen neemt verkeerde beslissingen.
    Gandhi en anderen hebben ons geleerd dat we moeten trachten om onze vijanden lief te hebben en te vergeven. “Namaste” betekend: Ik zie het Goddelijk licht in jou, zoals het is in mij.
    Ik geloof dat de tentoonstelling in Westerbork deze boodschap kan uitdragen. Ik hoop het.

  17. Loes zegt: 01-12-08 om 01:31

    Als kind van een vader die daar drie jaar heeft gezeten weet ik sinds mijn jeugd over die bijzonder slechte omstandigheden. Hoewel het een grote last is om dat soort informatie te krijgen als kind ben ik er dankbaar voor dat ik al jong ben ingelicht, want de wereld om ons heen in de fijtiger en zestiger jaren, met name in de scholen, was niet objectief over de oorlog; het leek wel alsof iedereen bij het verzet was geweest……….of een grote held was. Persoonlijk ken ik ook mensen wiens ouder daar is gestorven van mishandeling en honger. Vele ouders van wie ik weet dat ze “fout” waren willem niet dat hun kinderen dat weten. Zelf denk ik niet dat ik naar de tentoonstelling durf te gaan uit angst er bekenden van mezelf of mijn ouders tegen te komen. Zo lang die nog leven wil ik niets doen om dat verdriet weer naar voren te brengen of dat ze zich minder veilig zullen voelen want er is nog te veel haat……..In Drenthe waren er veel jonge boeren lid van de NSB (die overigens niet in eerste instantie anti-semitisch was). Zij waren idealistisch en hoopten op beter economische omstandigheden en zagen direct over de grens in Duitsland dat het daar beter werd in het begin van de crisis jaren. Menigeen onder hen hebben niemand verraden of iemand kwaad gedaan;velen hielpen mensen uit het westen door hun voedsel en onderdak te verschaffen toen de hongerwinter aanbrak……….net als ieder mens met een hart……….
    Het sexuele misbruik van vrouwen in het kamp na de oorlog was verschrikkelijk tot de regering eindelijk maatregelen nam een jaar later……….
    Mijn ervaring is dat Nederland niet op een “grijze” manier kan kijken naar het verleden. Dat is wel gebleken uit de reacties op boeken en studies die de laatste jaren zijn verschenen waar men deze wantoestanden trachtte te noemen.
    De meeste van deze situaties zullen nooit worden achterhaald en gaan met de doden de kist in, of in mijn geval, zullen blijven opgeborgen in een doos van Pandora,goed op slot in mijn hart…………

  18. Harmke Lubbers zegt: 15-01-11 om 10:46

    Ik ga vandaag met de trein naar Westerbork zoals het hoort.

    Met alle respect.

    xxx

Geef een reactie