Peristat 2, de naam intrigeerde me meteen. Ik had wel een vermoeden, maar bleef toch vagelijk denken aan iets buitenaards of ondergronds. Totdat professor Nijhuis de verwachte verklaring gaf. Peristat is een afkorting van perinatale statistiek. Perinataal: alles wat te maken heeft met geboorte en de periode daaromheen.

Peristat 2 is dan ook de naam van een onderzoek naar babysterfte in Europa. Opvolger van Peristat 1 van een paar jaar geleden. Toen was de onthutsende conclusie dat van de 15 bestudeerde landen in Nederland de meeste overlijdensgevallen worden geregistreerd. In het uitgebreidere Peristat 2 is de uitkomst bijna even schokkend: van de 26 deelnemers staat Nederland op de 24e plaats. Of de 3e, het is maar hoe je het bekijkt. Hoe dan ook, hier gaat één op de honderd baby’s dood, in Spanje maar één op de tweehonderd. Alleen Frankrijk en Letland doen het nog iets slechter dan wij. Groot nieuws natuurlijk. Peristat 1 werd nog door de toenmalige staatssecretaris Ross van Volksgezondheid terzijde gelegd omdat ze meende dat er fouten in de metingen en registratietechnieken zaten. Maar nu het uitgebreidere Peristat 2 hetzelfde beeld laat zien kan niemand meer twijfelen, zo meent Jan Nijhuis, woordvoerder voor het Nederlandse deel van het onderzoek, tevens arts en hoogleraar verloskunde in het Academisch Ziekenhuis van Maastricht. Groot nieuws inderdaad. Of niet soms? Nou ja, bij nader inzien.

Hoewel men de oorzaken niet exact in kaart heeft zijn er wel sterke aanwijzingen. Zo wordt de hoge sterfte in Nederland waarschijnlijk ten dele veroorzaakt doordat Nederlandse vrouwen gemiddeld aanzienlijk ouder zijn wanneer ze hun eerste kind krijgen dan vrouwen in andere landen. Bij een hogere leeftijd van de moeder neemt het risico op overlijden van foetus of pasgeborene toe. Niets bijzonders dan eigenlijk, die verdrietig hoge Nederlandse score, het zou nieuws zijn als het anders was.

In het verlengde daarvan: meerlingen. Vrouwen op hogere leeftijd krijgen van nature vaker meerlingen en bovendien, minder van nature, gaat het ook tamelijk vaak om vrouwen die via reageerbuisbevruchting zwanger raken en om die reden vaker dan anderen een meerling dragen. Bij meerlingen is de kans op overlijden aanzienlijk groter, opnieuw niet bijzonder dus.

Derde oorzaak voor de verontrustende Nederlandse getallen: de methodologische fouten van Peristat 1 zijn in Peristat 2 deels ondervangen maar niet helemaal opgelost. Daarbij gaat het met name om verschillen in registratie. In Nederland wordt als de perinatale periode de tijd vanaf 22 weken zwangerschap tot 4 weken na de geboorte beschouwd. Bij een gemiddelde zwangerschapsduur (40 weken) is de perinatale periode dan 18+4=22 weken in totaal. In een aantal andere landen wordt pas gerekend vanaf 28 weken zwangerschap en houden ze er twee weken na de geboorte alweer mee op, dus dan heb je het over 12+2=14 perinatale weken. Logisch dat in 22 weken meer vruchten en zuigelingen doodgaan dan in 14 weken. Ook al niet bijzonder.

En dan tenslotte de meest kenmerkende Nederlandse factor: in ons land komen er bij een zwangerschap pas uitgebreide medische onderzoeken aan te pas wanneer er duidelijk waarneembare complicaties optreden, in de meeste andere landen komt de vrouw per definitie in de medische molen terecht, problemen of geen problemen. “Ze zijn daar veel agressiever”, zegt Nijhuis, “wij zijn conservatief.” Door deze agressieve houding van Spaanse, Zweedse en Slowaakse artsen wordt in die landen veel leed, veel babysterfte voorkomen. En dat is dus wel heel bijzonder. Want bijzonder slecht geregeld in Nederland. Nou ja.was. Want sinds vorig jaar zijn in Nederland de regels veranderd en wordt ook hier de zwangere vrouw veel meer gescand en gescreend en onderzocht. Maar de ongunstige resultaten van Peristat 2 hebben betrekking op 2004, dateren dus van vóór de nieuwe aanpak.

“Ja”, zegt Nijhuis hoopvol, “ik verwacht ook dat met onze nieuwe acties de babysterfte nu in hoog tempo zal dalen.” Hij toont een beperkter maar recenter onderzoek van het Academisch Medisch Centrum Amsterdam waarin zo een positieve trend al is vastgesteld. “Zij zitten nu onder de 1 procent aan sterfte. Het is een klein deelonderzoek maar ik denk dat het wel klopt, we halen de andere landen in.”

Geweldig natuurlijk, hele goede ontwikkeling. Maar wat te doen als verslaggever die een reportage moet maken over de treurige positie van Nederland op de ranglijst van Peristat 2? Alle media duiken erop, Nijhuis snelt van microfoon naar camera en tussendoor telkens telefoontjes. De redactie in Hilversum heeft hoge verwachtingen, veronderstelt een absoluut zekere opening van de avonduitzendingen. En om persoonlijke redenen mag ik graag kritisch zijn over de Nederlandse gezondheidszorg. Mijn halve familie is naar mijn stellige overtuiging onnodig en zeker onnodig pijnvol bezweken in chaotische en onverschillige ziekenhuizen, bij de geboorte van mijn eigen zoontje heeft de moeder door labbekakkerige medische begeleiding onnodig risico gelopen en pijn geleden, en het maakt me echt kwaad om in de statistieken van de Verenigde Naties te lezen dat Nederland in de afgelopen decennia van een vijfde plaats op de lijst van landen met de beste gezondheidszorg is weggevallen uit de top-20. Maar de bevindingen van Peristat 2 zijn hoe dan ook belangrijk, al is het de vraag hoe nieuwswaardig. Dus maak ik het verslag, maar voor een lagere plek in de uitzending, geen opening dus, en met een paar kanttekeningen over de nieuwe, positieve tendens. Openingszin: “Volgens de onderzoekers staat nu onomstotelijk vast dat Nederland het slecht doet of in elk geval slecht deed.” Maar ik had net zo goed kunnen zeggen: “Onderzoekers verwachten dat de hoge babysterfte in Nederland eindelijk flink wordt teruggedrongen, ook al tonen de nieuwste cijfers nog steeds een somber beeld.” De reportage is nu als een luchtbed dat ik door het ventiel aan de bovenkant oppomp terwijl ik het ventiel aan de onderkant open laat staan, zodat het nooit zo hard zal worden dat je er echt lekker op kunt liggen. En dat met die ventielen had ik evengoed andersom kunnen doen. Nou ja, binnenkort maar weer eens gewoon voor mijn plezier naar Maastricht, ik kom er graag.