De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Leegstaande kerken: slopen of verbouwen

kerk.jpg“We hebben gebouwd, we hebben afgebroken”, zegt de kerkganger in Drachten. De weemoed die in die constatering ligt besloten klinkt ook door in het zakelijke rapport van de bisdommen over de toekomst van overtollige kerkgebouwen.
Weemoed omdat een kerkgebouw voor gelovigen en afvalligen het decor is van een leven. Er is gedoopt, geloof beleden, getrouwd en begraven.

Ik was in Drachten voor een verhaal over het fenomeen Bottenbleij; een voorganger die zondags duizenden mensen trekt naar een voormalig fabriekscomplex, met crèches, vergaderzalen, een koffieruimte en een kerkzaal, ter grootte van twee voetbalvelden. Opvallend omdat elders honderden kerkgebouwen in onbruik raken. Ook in Drachten bleek de monumentale kerk in het centrum voor een kwart gevuld en stoot men kerkgebouwen af in de naoorlogse buitenwijken.

Preektijger
De man van de weemoedige tekst kwam uit zo’n vierkante preekfabriek. Zo’n godshuis, gebouwd in een periode dat ouders met hun babyboom-kinderen blijmoedig de banken vulden en niemand vermoedde dat er een tijd zou komen dat men al tevreden was met drie bezette voorste rijen. Die tijden van overvolle kerken, als de koster, op zondagen dat een preektijger, een populaire dominee, de dienst leidde, in triomf extra stoelen aansleepte. Voorgoed verleden tijd, de begane grond tot in de verste hoeken gevuld, de galerij stampvol, waar ‘de jeugd’ zoals dat heette, de tijd doodde met sjansen en klieren tot vanuit de ouderlingenbank de blikken zo snijdend werden dat ze stopten.

Kerst
Nu zijn die kerken alleen nog vol met Kerst. Omdat een kerkgang met Kerst past bij het vijfgangen menu, de Nordmann-kerstboom en de sfeerverlichting in de taxushaag. En dan neemt men liefst plaats op de voorste rijen. Zodat de mindere plaatsen zijn voor dat restje kerkleden, dat zich als vrijwilliger het hele jaar een slag in de rondte werkt. Ik hoor er ieder jaar weer over. En hoewel het me niet aangaat, afvallige die ik ben, verbaast het me dat predikanten en pastoors het laten passeren.

Terug naar de kerkgebouwen. Wie ooit de rekening kreeg van buitenschilder en loodgieter, weet heeft van reparties aan kilgoten, afdakjes, regenpijpen, herstel van voegen en schoon metselwerk, die kan zich een voorstelling maken van wat het kost een kerk te behouden.

Zet Javascript en Flash aan om deze Flash video te zien.

Cuypers
Voorafgaand aan een uitvaart in een trotse katholieke kerk in Amsterdam West maakte ik een rondje om het vroeg twintigste eeuwse complex. Neo-gothiek door een leerling van Cuypers. Hoewel bepaald geen Cuypersfan vond ik dat de kerk wel iets had, met die sporen van de tand des tijds, die groen uitgeslagen muren, druipende dakgoten, bladderend schilderwerk. Als een kasteel uit een griezelfilm. Een parochielid vertelde van de miljoenen die herstel en instandhouding kosten. Maar zou de kerk toch afgestoten moeten worden, vroeg ik me af, zittend in de kerkbank, wat dan? Dat interieur, dat het voorbije Rijkse Roomse Leven ademt. Propere rode tegels, bij het altaar in patronen van geel en bruin ingelegd, die beklemmende glas in lood ramen, een plafond zo hoog dat de ruimte bijkans onverwarmbaar is.

Appartementen? Zoals ik laatst in het Gooi zag? Een woonkamer geheel ondergeschikt gemaakt aan een –alweer Cuyperiaanse- wandschildering omdat die koste wat kost behouden moest blijven. Zo’n vers gerestaureerde kerk, voorlopig geen centje pijn, het leien dak nog lekvrij tot over twintig jaar de vereniging van huiseigenaren wordt geconfronteerd met scheuren in de toren en een fundament dat het niet houdt. Wie draagt dan de lasten?

Maastricht
Er zal gesloopt worden. En dat is vaak geen verbetering. Zoals die kerk in Amsterdam, hoek Amsteldijk-Ceintuurbaan die plaatsmaakte voor een gruwelijke steenklomp, een torenhoge seniorenflat.

Soms gaat het goed. De boekhandel in Maastricht in de Dominicaanse kerk, een middeleeuws monument, is zo’n voorbeeld. Maar ik begreep dat het project zo geslaagd is dat nogal wat kijkers vooral oog hebben voor het interieur en vergeten een boek te kopen.

Neemt niet weg dat ik wel in een kerk zou willen wonen. Ik heb er één op het oog. Het zal er nooit van komen. Maar wegdromen mag wel. In het noorden van Nederland. In de buurt van de waddendijk. Vandaag nog even op de site van de makelaars bekeken, met een collega. En daarmee meteen een concurrent er bij.

Ze was op slag verliefd en wist onmiddellijk hoe ze het zou aanpakken. De kerkeraadskamer, de koffieruimte met het aanrecht van terrazzo, niets aan doen. Verwarmen met een grote houtkachel. En in de kerkzaal verrijdbare schotten zodat de kerk een huiskamer wordt die met de seizoenen mee verandert.
 

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


10 reacties op “Leegstaande kerken: slopen of verbouwen”

  1. Mooi, dan wordt een protserig kerkgebouw ook nog eens nuttig gebruikt i.p.v. het volk dom te houden. Nou allen de NOS nog met z’n commerciele muzeikpluggerij.

  2. bas zegt: 15-12-08 om 09:08

    Zelf ben ik al heel erg lang geleden tot het inzicht gekomen dat gebouwen, net als auto’s en keukenmachines mogen blijven bestaan zolang ze nuttig zijn, en dan moet je ze vervangen

    Als een kerk niet meer gevuld kan worden, is hij dus overbodig

    Je kunt natuurlijk iets anders in die kerk stoppen, ik denk aan een studentenflat, een woonwarenhuis of een disco

    Maar dat zijn allemaal functies die bij in elk geval een deel van de kerkgangers op grote bezwaren stuiten – de mammon in de kerk? Het moet niet gekker worden

    Kortom, een kerk is zeer moeilijk te herfunctioneren, en staat ook nog eens vaak op een centraal plekje – waar je dus heel veel nutrtigs mee kunt doen

    kortom – slopen, allemaal

    Alternatief mogen ze ook naar een museum, zoals ook enkele auto’s, of keukenmachines overkomt – maar ze moeten niet in de weg blijven staan

  3. p.jongbloed zegt: 15-12-08 om 09:54

    Inderdaad een probleem voor ons allemaal,kerkelijk of niet kerkelijk,gelovig of niet.
    De pogingen die nu plaatselijk worden genomen om e.e.a. netjes te regelen zijn een druppel op een gloeiende plaat.In steden maar vooral in kleine kernen bepalen kerkgebouwen grotendeels het beeld. Daar mortrn er zuinig op zijn. Afbreken alleen als het moet !

  4. fucheng zegt: 15-12-08 om 10:13

    Mooi verhaal over dingen die voorbijgaan. Er zit trouwens iets klem in de gedachte dat de overheid maar moet bijspringen. De kerken zelf die vasthouden aan de oude monumentale en de mindere afstoten. Meer eerbied voor stenen soms dan voor gemeenten en parochies die wel willen doorgaan, maar dan van hun bestuur moeten fuseren en hun eigen gebouw dicht moeten doen, omdat de hele oude kerken in de centra van steden per se open moeten blijven, terwijl daar geen gemeenteleven meer is.

  5. Hein Verschure zegt: 15-12-08 om 10:22

    Realistische kijk van Pauline.
    Zelf heb ik 3 jaar in de Tilburg de Hasseltse kerk beheerd na 2 jaar leegstand.
    Het werd de eerste skate kerk ter wereld. Maar ook daar moest een einde aankomen, wij eruit, gebouw in brand en de verantwoordelijke wethouder wilde meteen tot sloop overgaan.Het was immers 4000 m² bouwgrond.
    Het plan is verijdeld met dreiging van publiciteit. Inmiddels is het een gerestaureerd kerkcomplex met wijkcentrum en jongerenhonk. Kan ook dus.
    Hein Verschure

  6. Tim zegt: 16-12-08 om 11:56

    Kerken hebben een geweldige akoustiek (zie Paradiso) dus maak er lekker wat anders van ? Ik zou best een leegstaande kerk willen om wat evenementen in te organiseren (middeleeuws georienteerde evenementen ftw !). Zoek trouwens ook nog een leegstaande fabriek voor een weekendje :p

  7. cor zegt: 16-12-08 om 20:30

    Ik ben beleiden katholiek.Alle kerken die niet meer functioneel is moet men slopen.Wij Christenen moeten ons terug trekken en ons bezinnen in ons eigen kring.90% van de mensen geloven niet meer in een schepper en dat is hun goed recht.

  8. Herman zegt: 23-01-09 om 08:33

    Het is jammer, dat erfgoed verloren gaat! Er is inmiddels een oplossing om een kerk, die niet te veel achterstallig onderhouh heeft te redden van de slopershamer…. Je bouwt een kerk in de kerk met een isolerende waarde, die er voor zorgt, de de stookkosten maar 10% zijn van normaal.

  9. riena.vos.scherff zegt: 25-02-09 om 18:20

    dit hou je niet voor mogelijk de eene groep gelovige welk geloof ook
    worden de grond uit gestampt onze kerken worden af gebroken of als disco om gebouwd dit mag en kan niet gewoon bewaren het zijn soms ook mooie gebouwen

  10. Martijn Seegers zegt: 24-08-12 om 11:06

    In een kerk hangt een vredige rustgevende energie in kerken. Die energie ontstaat doordat mensen daar jarenlang gebeden hebben ongeacht wat voor een religie. In een wereld als de westerse consumistische zijn dit soort serene plekken hoogst nodig. Alleen is er een wijs beleid nodig over hoe en wat. Geen religieus of politiek. Een simpel, menselijk, nuchter maar vooral Spiritueel beleid is een vereiste. Spiritualiteit is de essentie van alle religies en het bestaan. Er zijn plekken nodig in Nederland waar mensen heen kunnen gaan om bijv. alleen en in stilte te kunnen zijn, om te bidden, te mediteren, een spirituele film te zien, vegetarisch te eten, spirituele live muziek te aanschouwen, mensen te ontmoeten die ook bezig zijn stilte en bewustzijn in zichzelf te vinden. De verdeeldheid en individualiteit maakt eenzaam en afstandelijk en ook angstig, Er zijn plekken nodig die als hart fungeren in een harteloze wereld. De overheid hoort de verantwoording te nemen mensen een plek te bieden waar ze zich kunnen verbinden met de essentie van het leven. Dat is de overheid verplicht omdat ze het ook toestaat de wereld te bevuilen metmoreelloze rommel door o.a. de media. Kerken zijn de uitgelezen plaatsen om harten te te creeren in een harteloze egoistische maatschappij. Ik wil me hier graag voor inzetten en ik hoef er ook niet voor betaald te worden. Het lijkt mij het juiste om te doen.

Geef een reactie