Foute boel op Schiphol
Verslag doen van een vliegtuigcrash. Het overkomt je als journalist van het NOS Journaal misschien één keer in je carrière. Hoe handel je dan? Hoe zorg je ervoor dat er zo snel mogelijk beelden beschikbaar zijn? Hoe ga je om met geruchten en speculaties? Een kijkje achter de schermen…
Het is woensdagochtend 25 februari op de redactie van het NOS Journaal. Uit een ooghoek zie ik hoe collega Jeroen Wollaars met grote spoed het pand verlaat. Wat is er aan de hand? Eén blik op de P2000 website vertelt genoeg. Een ‘grip 3 melding’ op Schiphol. Dat betekent foute boel. Een paar minuten later zit ik ook in de auto op weg naar de luchthaven. Het is dan 10:40 uur.Op de autoradio hoor ik een ooggetuige die vertelt dat hij een vliegtuig heeft zien neerstorten vlak bij de Polderbaan. Ik geef nog wat extra gas. Op de A9 vlak bij het AMC 
word ik ingehaald door een ambulance. Ik besluit om deze ziekenwagen te volgen. Op de radio hoor ik dat de snelweg al afgesloten is. Nog net voor de file, kan ik de afslag Schiphol Oost nemen en ga verder over de provinciale weg. Hoe dichter ik bij de Polderbaan kom, hoe meer ambulances en brandweerauto’s ik zie rijden. Maar nog steeds geen vliegtuig te bekennen. Ik rijd door tot ik niet verder kan. Als ik de auto uitstap, begint een man tegen me praten. “Weet jij waar het vliegtuig is? Mijn vrouw zit er in.” Ik gris mijn DV-camera uit de auto en zie collega Jeroen Wollaars lopen. Samen met hem en de man ren ik naar de plek waar de ambulances naar toe rijden. 500 meter verderop zien we het toestel liggen. In drie stukken. We worden tegengehouden door een agent. Het is 11:10 uur.
Satellietwagen
Omdat we nog geen cameraman van het Journaal zien, beginnen we zelf te filmen. Tegelijkertijd bel ik met de redactie om te melden dat we ter plekke zijn. Een paar minuten later doe ik in de extra Journaaluitzending, telefonisch verslag van wat we zien. Tot onze grote verbazing zien we dan ook de satellietwagen van het Journaal al aan komen rijden. En ook onze cameraman blijkt al gearriveerd. Razendsnel bouwen zij een camerapositie op en binnen de kortste keren kunnen we ook live beelden laten zien van de plek van het ongeval. Het is dan nog geen 12:00 uur.
Doden
Veel meer informatie dan wat we met onze eigen ogen kunnen aanschouwen, krijgen we ter plekke niet. Ook de persvoorlichter van de politie wil ons niets vertellen. “Turkish Airlines meldt dat er geen doden zijn”, hoor ik van de redactie. Dat kunnen we ons nauwelijks voorstellen, als we naar het vliegtuigwrak kijken. Een fotograaf naast me, met een enorme zoomlens, zegt dat hij lichamen heeft zien liggen. Hij toont een foto, waarop inderdaad duidelijk te zien is dat er naast het vliegtuig 5 lichamen onder witte lakens liggen. Ik vertel dit in de uitzending en daarbij laten we de foto zien. Het is 12:22 uur.
De operatie van de NOS is dan al volledig op gang. Op Schiphol staat verslaggever Marieke de Vries. Andere collega’s van radio en TV gaan naar de ziekenhuizen en opvangcentra. En er wordt aangekondigd dat het Crisisteam om half twee een persconferentie zal houden in het perscentrum van Schiphol. Op de plek van het ongeluk wordt het vreemd genoeg steeds rustiger. De schreeuwende sirenes sterven uit. En de hectische hulpverlening rond het toestel komt langzaamaan tot stilstand. Het is duidelijk: Wie nu nog in het toestel zit, heeft de crash niet overleefd. Het is 14:00 uur.
Futiliteiten
De uren daarna is het lastig om telkens nieuwe feiten te kunnen melden. Er verandert niet zoveel meer op de plek van het ongeluk. Er komen lijkwagens aanrijden. Pieter van Vollenhoven is gesignaleerd. Er worden tentjes opgebouwd. Van dit soort zaken maken we melding. Het lijken futiliteiten, zeker nu inmiddels duidelijk is dat er negen doden zijn te betreuren.
Lijkenpikkers
Gelukkig zijn er in ons land maar zelden zulke grote calamiteiten. Maar als verslaggever van het Journaal weet je dat het een keer kan gebeuren. Dat je bij een vliegtuigwrak staat, waar de gewonden nog uitgehaald moeten worden.
Er wordt journalisten wel eens verweten dat ze lijkenpikkers zijn en soms terecht. Maar aan de andere kant is het ook ondenkbaar dat journalisten niet zouden proberen om zo snel mogelijk verslag te doen van een calamiteit. In deze tijd waarin informatie via mobiele telefoon en internet, zo snel wordt verspreid, is het belangrijk dat de informatie gefilterd wordt. En de filters, dat zijn de verslaggevers ter plekke. Zij checken of alle geruchten die er rondzingen wel kloppen. Zij moeten zo feitelijk mogelijk verslag doen van wat ze zien. Zich niet laten meeslepen door emoties en zorgen dat er zo snel mogelijk beelden beschikbaar zijn. Het oordeel of de NOS daarin is geslaagd, is aan de kijker.
Nawoord
Ruim 12 uur na het ongeluk kom ik terug bij mijn auto. De accu is leeg, want de gevarenlichten hebben de hele dag staan knipperen. Klein ongemak vergeleken bij wat de inzittenden van vlucht 1951 uit Istanbul is overkomen, besef ik. Startkabels en een aardige collega brengen uitkomst. Het is dan 23:00 uur.
hartstikke goed gedaan nos.
“Zich niet laten meeslepen door emoties en zorgen dat er zo snel mogelijk beelden beschikbaar zijn. Het oordeel of de NOS daarin is geslaagd, is aan de kijker.”
Ik vond het goed gedaan. Rustig en voorzichtig over geruchten, geen indianenverhalen.
Aan dit blog vallen mij een aantal zaken op, waarbij ik mij in mijn reactie richt op de speerpunten veiligheid, respect en emotie. Het baart mij namelijk zorgen dat er een wedstrijd gaande is tussen de verschillende nieuwsmedia over wie als eerste met exclusief nieuws op de proppen komt. Bij grote en acute gebeurtenissen krijgen emoties tijdens verslaglegging de overhand en ik vind dat hier professioneler mee moet worden omgegaan ivm veiligheid en respect.
Het geven van extra gas, een ambulance die onderweg is volgen en de vluchtstrook nemen getuigen niet van veilig gedrag, maar waarbij andere personen in gevaar kunnen komen. Daarnaast heb ik tijdens de uitzending gezien dat er veelvuldig geschreeuwd en gesnauwd werd naar een agent die zijn auto voor het zicht van de camera parkeerde. Ook dit getuigt van weinig respect tegenover een persoon in functie.
Wellicht zou het filmen van het eigen gedrag een goede methode zijn om spiegelreflectie toe te passen. Zo wordt men zich bewust van het eigen handelen en kan men allerlei facetten die aan het licht komen reflecteren, evalueren en verbeteren. Dit komt de kwaliteit ook ten goede, want zeg nou zelf: luid geschreeuw en kabaal in een live uitzending komt niet professioneel over!
Martijn,
Het lijkt mij inderdaad heel lastig om bij een ramp goed verslag te doen. Je komt aan en weet eigenlijk helemaal niets.
Ik heb de reportages gezien op de momenten dat er nog veel onduidelijkheden waren. een klein beetje speculatie is dan bijna niet tegen te houden.
Waar ik me echter de eerste dag al enorm aan geergerd heb is de hoeveelheid speculaties en vooral onzinnige zaken die de revue passeerden.
Het vliegtuig zou fuel gedumpt hebben. Dat kan een 737 niet.
Het zou zijn motoren hebben afgeworpen (onzin)
Er zou een boordwerktuigkundige zijn. (Heeft een 737 niet)
En ga zo maar door. En veel van die domme speculaties worden dan op zo een dag de ether ingegooid.
Nu kan een journalist niet overal verstand van hebben. Maar in een chaos waar zoveel tegelijk gebeurt en blijkbaar de behoefte om de zaken als eerste te melden wordt heel veel domme zaken verteld.
Via internet vindt je binnen 1 minuut veel info. Dus je kan zo even wat info over het type kist vinden en over landingsprocedures.
Dit keer vindt ik wederom dat de media in zijn behoefte om zoveel mogelijk en zo snel mogelijk info te geven erg veel onzin de ruimte heeft ingeslingerd.
Na de vluchtstrook misbruikende journalisten die de file wilden omzeilen (collegae van jou!) hebben we hier dan ook nog een blog van iemand die ‘snel’ wil zijn om ‘als eerste’ de rampplek te bereiken. Wat valt er nou te zien dat per sé zo snel mogelijk op het nieuws moet? Een gecrasht vliegtuig. Ja dat ding lag in 3 stukken en dat beeld was er al toen jullie aankwamen. Dan staat er een journalist nietszeggend bij dat toestel en weet verder weinig zinnigs te melden dan dat er nog verder niets bekend is. Dat had ook op de redactieburelen kunnen gebeuren. Het heeft dus niets toegevoegd aan het nieuws zelf. Dat er bij een ramp hulpdiensten actief zijn weet iedereen, dat hoeft niet zo in beeld lijkt mij. Journalisten zijn gewoon vergeten wat hun taak is: nieuws vergaren. Dit is inderdaad bijna lijkenpikkerij, en tendeert naar sensatiezucht. Een dergelijke ‘snelle’ reportage bevordert bovendien ramptoerisme en wakkert een gevoel aan van ‘we moeten het allemaal zien’, hetgeen dan weer leidt tot kijkfiles, hindering van hulpdiensten, etc. Kortom: ook dit is geen goed blog, en een voorbeeld van hoe een journalist NIET moet werken. Sorry, moest ik even kwijt. Groet, ~~~~
Jullie deden het geweldig.
Jammer dat je weer achter een ambulance aan moest rijden. Die hebben het recht en de kunde om snel te rijden. Jij niet. En dat beetje tijdswinst maakt echt niet uit.
O, en als je binnenkort nog eens de beelden van dat vliegtuig ziet, kun je je dan eens afvragen waar het gras staat. (weiland=gras, dus geen gras = geen weiland)
Quote:”In deze tijd waarin informatie via mobiele telefoon en internet, zo snel wordt verspreid, is het belangrijk dat de informatie gefilterd wordt. En de filters, dat zijn de verslaggevers ter plekke. Zij checken of alle geruchten die er rondzingen wel kloppen. Zij moeten zo feitelijk mogelijk verslag doen van wat ze zien. Zich niet laten meeslepen door emoties en zorgen dat er zo snel mogelijk beelden beschikbaar zijn.” En dat geloven jullie zelf? Ik heb van geen enkele journalist van geen enkel medium ook maar een beetje terughoudendheid gezien of gehoord met betrekking tot de verklaringen die er van alle kanten gegeven werden. In tegendeel: als een “ooggetuige” ook maar een spat modder van de akker in kwestie op zijn broek had, dan werd daar urenlang over doorgezaagd. De gretigheid om maar vooral geen “scoop” te missen was alomtegenwoordig en ik heb me ongelooflijk geërgerd aan alle berichtgeving. “Hij toont een foto, waarop inderdaad duidelijk te zien is dat er naast het vliegtuig 5 lichamen onder witte lakens liggen. Ik vertel dit in de uitzending en daarbij laten we de foto zien.” Paparazzi zijn jullie, allemaal!
Goed gedaan. Leer je collega Marieke de Vries eens te navigeren en wat ethische principes als het gaat om goed verslagleggen!
De echte lijkenpikkers zijn die mensen die op Zaterdag en Zondag voor een middagje uit naar ons dorp kwamen met hun stoeltjes en picknickmanden. Ik wil eigenlijk iets heel naars tegen hen zeggen, maar dat mag hier niet. Dus ik hou het netjes.
Overigens is Schiphol zowiezo “de leugen regeert”. Want de aanvliegroute van de Polderbaan was de volgende dag al weer volop in ge”mis”bruik. Aanvliegen op de 5 route en op het laatste moment afbuigen naar 4 of opstijgen op 4 en even een stukje meepikken door je bocht sneller in te zetten richting Haarlem. Walgelijk !!
@Toine Prikken, Volkomen onzin, je gekwalificeerd je hele ‘betoogje’ met die laatste zin. “Paparazzi zijn jullie, allemaal!” A. je hoeft niet te kijken en B. Je hebt geen idee waarschijnlijk hoe echte paparazzi te werk gaan.
Martijn, goed gedaan! Leek me een lastig verhaal, weinig info, niet veel beeld!
Bij de persconferentie viel het me op dat er weer veel herhaald werd door de journalisten die vragen stelden. Daarnaast veel ‘veronderstellende’ vragen. Het zou goed zijn het nieuws te beperken tot hetgeen zich heeft voorgdaan en niet te proberen vooruit te lopen op eventuele uitkomsten van een onderzoek. Zeker niet bij dit soort nieuws, waarbij slachtoffers te betreuren zijn.
Over foutieve informatie gesproken, wat alle vliegtuigmakers, de Federal Aviation Association, en vliegmaatschappijen zo graag doen, gebeurd weer: ze geven de schuld aan de piloot. “pilot error” is zo’n prachtige manier om je vliegtuigen niet aan de grond te hoeven houden om op dure manier de gebreken te verhelpen. en de piloten zijn meestal niet meer in staat om tegen te spreken
Dat we graag de fouten van verkeersvliegers aan het licht willen brengen, om schuldigen aan te wijzen na een crash is normaal geworden.
Naar bevindingen van een onderzoeksteam word allang niet meer geluisterd.
Als word meegedeeld dat een technische fout het ongeluk heeft veroorzaakt, heeft dit geen nieuwswaarde.
Het is makkelijker om piloten de schuld te geven, dat heeft nieuwswaarde.
Als zelfs Marieke de Vries niet weet wat het betekend, dat ook het weer van invloed was, heeft mij geleerd dat Marieke de Vries nog veel te leren heeft.
Als zoals mr Pieter van Vollenhoven meedeelde dat het zicht op een hoogte van 2000 meter vrijwel nihil was, is dat bij Marieke niet aangekomen.
Nee het moeten fouten van de piloten geweest zijn concludeert zij.
Het weer word nooit als schuldige aangewezen, want dat kan toch niet?
Als ex-vrachtwagen chauffeur heb ik in Duitsland geleerd dat het weer vaak van grotere invloed kan zijn dan een fout van een bestuurder.
Wat zou u denken van een zicht van 10 meter bij hevige regenval.
Bij mist minder dan 10 meter zicht.
Dat kan volgens Marieke de Vries toch zeker ook niet waar zijn?
Wanneer geeft het journaal nu eens echt een deugdelijk verslag van geconstateerde feiten?
NOOIT.
Want dat zou niet belangrijk genoeg zijn.
“Het overkomt je als journalist maar een keer in je leven”. Ja ze hebben dat goed voor je georganiseerd he. Dat je dit nu ook mag meemaken. Fijn voor je joh.
Wat is er toch mis met de hedendaagse journalisten? Zie ook de opmerking van T van Schie. Wat is er zo gruwelijk fout in hun opleiding dat ze absoluut niet kunnen omgaan met dit soort calamiteiten. Sterker belachelijke dingen op papier zetten. Echt droevig dus.
@T. van Schie : Nu weet ik niet wat u zou doen wanneer je dat nieuws hoort, maar denk dat u de tv aan zou zetten om te weten wat er gebeurt en ‘t te ‘zien’.
Denk niet dat ‘nieuws vergaren’ de taak is van journalisten zoals u schrijft. Na mijn mening is dat ‘nieuws verslaan’. Anders is het een berichtje overtikken…
Mooie blog. Ik heb ‘m verwerkt in een eigen blog op http://www.burgemeesters.nl/weblog.