De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Oorlogskinderen uit Gouda

Wie is dit?Die twee zwarte meisjes op de voorste rij van de schoolbank. Gouda, 1937. Zeker met het naderen van de mei-herdenkingen moet ik aan ze denken. En aan hun klasgenoten.

Ze zijn te zien in een film uit ons onvolprezen Polygoonarchief. Ik gebruik dat Polygoonmateriaal met enige regelmaat. Zoals laatst, in een reportage over volcontinuroosters in het basisonderwijs. Als die worden ingevoerd komt een einde aan de klassieke middagpauze, waarmee generaties opgroeiden. Om die lange historie te illustreren zocht ik een vooroorlogse schoolklas. En vond die in een propagandafilmpje voor schoolmelk. Een film uit juni 1937 met de nodige gezagsdragers. En de gezochte schoolklas. Houten banken, hoge ramen, een schoolbord. En kinderen.

Na de montage, het journaal was al voorbij, bekeek ik dat archiefmateriaal nog eens op mijn gemak. 

Zet Javascript en Flash aan om deze Flash video te zien.

Kinderen in 1937. Ze drinken die noviteit -de schoolmelk-  uit een flesje, met een rietje. Keurig gekleed, overduidelijk voor de gelegenheid in hun zondagse goed gestoken. Jongens met wit-blonde haren, blozende wangen: kinderen uit de tijd van slootje springen, voetballen op braakliggende landjes. Korte haren, opgeschoren in de nek, het kapsel dat de oren zo prominent vrij laat.  De meisjes lijken groter. Maar dat is van alle tijden. Meisje, ik schat ze een jaar of twaalf, die in kennis, levenswijsheid en sociale vaardigheden de jongens dan ver voor zijn.

Maar ik blijf vooral hangen bij de twee op de voorste bank. Twee donkere meisjes. Het rietje, de melk, steekt af tegen hun gezichten. De film is zonder geluid maar je ziet ze, net als de andere kinderen, giebelen. Misschien zijn het zusjes, ze dragen dezelfde kleren, witte kragen, een donker mouwloos vestje. Wie waren ze? Hoe is het ze in de oorlogsjaren vergaan?  

De kinderen, en vooral die twee meisjes op de voorste rij laten mij niet meer los.

De archiefbeschrijving vermeldt geen locatie, maar de voorpagina van de Goudse Courant is te zien.

Een van de uiterst behulpzame mensen van de historische vereniging bevestigt het vermoeden.

Het is Gouda. Waar alle scholen in die jaren nummers hebben. School 2, later de Goeman Borgesiusschool en na 1975 de Kadeschool. Aan de Elisabeth Wolffstraat 1. Van de ambstdragers is burgemeester Gaarlandt herkent, voorzitter van het comité melkverstrekking op scholen. En het hoofd van de school, die in de deur staat als de kinderen vertrekken, heeft nu ook een naam: de heer Verjaal.

Maar het antwoord op de vraag wie de kinderen zijn blijft onbeantwoord. Waarschijnlijk kwamen ze uit de Kadebuurt. Van `over de lijn’, zoals dat in Gouda heette als je aan de andere kant van het spoor woonde.

En de twee –waarschijnlijk Surinaamse- meisjes dan? Waren ze misschien van een andere school en gevraagd om vanwege het plaatje voor die ene dag deel uit te maken van de klas?

Hoe zal het ze vergaan zijn die kinderen, in de vijf bezettingsjaren?  Ze waren rond de vijftien jaar toen ze de oorlog in gingen. Twintig toen die voorbij was. Een jeugd grotendeels in bezettingsjaren doorgebracht. Maar die waren nog zo ver weg, die zomerdag in Gouda in 1937.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


10 reacties op “Oorlogskinderen uit Gouda”

  1. heleen zegt: 19-04-09 om 21:39

    Hoi Pauline,

    Je zou eens contact met Anne-Jet van der Zijl moeten opnemen. Zij heeft het boek Sonny Boy geschreven dat over de familiegeschiedenis gaat van Waldy Nods. Voor dit familieverhaal heeft zij uitgebreid onderzoek gedaan naar de jongemensen (kinderen) die eind jaren ’20 begin jaren ’30 vanuit Suriname naar Nederland kwamen. Zo ook van Waldemar Nods. Die kwam als jongeman vanuit Paramaribo om te studeren in Leiden/Den Haag….hoe zijn leven verder verloopt tijdens de oorlogsjaren is te lezen in het boek.

    Ik wens je veel succes met je speurtocht en hoop er ooit meer over te lezen want het is zeker fascinerend!

    Dag,
    Heleen

  2. Hanneke zegt: 19-04-09 om 21:42

    Wat een prachtig verhaal! Ik begrijp je fascinatie helemaal. Ik hoop dat de ‘meisjes’ reageren, of iemand die ze kent (klasgenootjes?). Wordt vervolgd hopelijk!

  3. daan zegt: 19-04-09 om 21:51

    wat een mooie koppies.

    ‘een krachtig volk’…maf vind ik die nationalistische toon. of is dat anachronistisch gedacht, was het onschuldig? de melkunie zou die retoriek vandaag i.i.g niet in z’n hoofd halen.

  4. Erik zegt: 19-04-09 om 22:02

    Het is wellicht een idee om een aantal oudere docenten van het Coornhert Gymnasium hierover te vragen. Deze school herbergt een aantal leraren die de Goudse historie goed kennen.

  5. tomas zegt: 19-04-09 om 22:20

    mooi verhaal. kunt je niet het schoolarchief raadplegen? de meeste scholen houden nauwkeurig bij welke leerlingen er zaten, ook lange tijden terug.
    succes, ben benieuwd als je meer weet. t

  6. Emile Michel Hobo zegt: 20-04-09 om 08:42

    “Meisje, ik schat ze een jaar of twaalf, die in kennis, levenswijsheid en sociale vaardigheden de jongens dan ver voor zijn.” Mogen we ook gewoon gelijk zijn aan elkaar, in plaats van dat we elkaar voortdurend betwisten? Waar komt dit beeld vandaan? En uit welk beeld blijkt dit in de melkreclame?

  7. Pauline Broekema zegt: 20-04-09 om 10:30

    Dank voor de suggesties!
    Er is al gezocht naar het schoolarchief. Vaak een rijke bron.
    Voor zover ze een bestaan op de zolders van de school overleefden.
    Van deze school bestaat over de bewuste periode geen archief. Helaas.
    Er is wel een klassenfoto uit de jaren dertig maar niet van deze kinderen.
    Had ik nog niet aan gedacht Heleen: Sonny Boy, ik ken het prachtige boek
    van Anne-Jet van der Zijl en zal haar
    mailen. Inderdaad, ook ik heb me verbaasd over de ronkende teksten uit
    de film. Dan de opmerking over de twaalfjarige meisjes die in die leeftijd de
    jongens voor zijn, beschouw het, Emile Michel, als de observatie van een blogger.
    Erik oppert contact te zoeken met het Coornhert Gymnasium. Dat zal ik doen.
    En mocht ik ze vinden, de kinderen van die klas van School 2 in Gouda dan leest u dat, uiteraard.
    Met vriendelijke groet, Pauline Broekema

  8. We speuren mee via http://www.goudanet.nl!

  9. Jan Willem Klein zegt: 21-04-09 om 16:34

    Er zit zo weinig echt Gouds materiaal in dit filmpje, en juist bij dit fragment is er geen enkele aanwijzing dat het opgenomen zou zijn in een Goudse school, zodat ik betwijfel of deze specifieke scène hier is opgenomen. Ondanks dat er fragmenten in zitten die wel degelijk in de openbare school nr. 2 opgenomen zijn. Maar ook andere schoolfragmenten zijn van elders.

    Met vriendelijke groet,

    Jan Willem Klein

  10. ijfiojf zegt: 22-04-09 om 17:16

    Ik woon ook in Gouda, en zit ook op Coornhert.

    Als je leraren met kennis van zake nodig hebt, kunt u misschien het best contact opnemen met dhr. Sprokholt

Geef een reactie