Onderzoekers treffen steeds vaker bacteriën met ESBL’s aan in urine- en bloedkweken.Daarover werden in Leiden ook cijfers getoond. Onderzoekster Maurine Leverstein-van Hall maakte het nieuws bekend tijdens de Boerhaave Leergangen, een studiebijeenkomst voor microbiologen in het Leids Universitair Medisch Centrum. Leverstein-van Hall is verbonden aan het UMC Utrecht en aan het RIVM. Ze liet er geen misverstanden over bestaan dat ze zich ernstig zorgen maakt over antibioticaresistentie.

Er zijn verschillende factoren die de toename ervan verklaren. De belangrijkste is het gebruik van antibiotica. Bacteriën verdedigen zich tegen antibiotica, ze passen zich volgens de beste darwinistische principes voortdurend aan. Dat proces is niet te stoppen. Wel te vertragen door zo min mogelijk antibiotica te gebruiken. In de menselijke gezondheidszorg is het antibioticabeleid in Nederland zeer terughoudend. Zeker vergeleken met de rest van de wereld.

In de veeteelt daarentegen wordt er – ook in internationaal perspectief - gesmeten met antibiotica. Vooral in de kippensector. Van alle kippenvlees in Nederlandse winkels is 94 procent besmet met bacteriën die ESBL’s bevatten. Van alle bacteriën met ESBL’s die bij mensen worden aangetroffen, komt 36 procent genetisch overeen met de ESBL-houdende bacteriën op kippenvlees. Nederlanders eten jaarlijks 300 miljoen kippen. Dat zijn verontrustende gegevens.

Behalve het overlijdensgeval meldde de NOS vrijdag ook dat onderzoekster Leverstein-van Hall de supermarkten opriep hun verantwoordelijkheid te nemen. Ze vond dat de supermarkten van hun leveranciers moesten eisen dat die ESBL-vrije kip leveren, onbesmet vlees dus. Eigenlijk een nogal  logisch verlangen.

Daarna is het misgegaan. In allerlei media doken berichten op dat ofwel het RIVM ofwel onderzoekster Leverstein-van Hall gezegd zou hebben dat het eten van kip gevaarlijk is. En dat alle kippen uit de schappen van de supermarkt gehaald moet worden. Dat heeft de onderzoekster niet gezegd tijdens de Boerhaave Leergangen en ook niet tegenover de NOS. En het RIVM ook niet. Al die andere media die over de zaak bericht hebben waren niet aanwezig in Leiden.

Directeur Marc Jansen van het Centraal Bureau Levensmiddelen was zaterdagavond te gast in Nieuwsuur, het actualteitenprogramma van NTR en NOS. Hij sprak van “paniekzaaierij”, maar had geen eigen onderzoeksgegevens om die mening te onderbouwen. Op de website van het Agrarisch Dagblad werd Jansen zondag geciteerd. “Het uit de schappen halen van het besmette pluimveevlees, waar het RIVM vrijdag toe opriep, is volgens Jansen niet proportioneel. ‘Het is heel erg dat iemand is doodgegaan’, zegt hij “(nog steeds volgens het Agrarisch Dagblad). “Maar nu wordt zomaar op een achternamiddag op een congresje gezegd dat je geen kip meer mag eten. (…)”

Jansen praat klinklare nonsens. Op het bewuste congres is door niemand gezegd dat “je geen kip meer mag eten”. En er is ook niet door het RIVM opgeroepen tot “het uit de schappen halen van het besmette pluimveevlees.” In de uitzendingen van de NOS is dat ook niet gezegd.
                         
In de Volkskrant van maandag werd onderzoekster Leverstein geciteerd. Ze zou volgens de krant hebben beweerd dat er geen kip meer moet worden aangeboden. ”Het is gewoon een risico, zei ze vrijdag”, schrijft de Volkskrant. Heeft ze dat tegen de Volkskrant gezegd? Leverstein zegt van niet. Op het congres – waar de Volkskrant niet aanwezig was – en tegenover de NOS heeft ze het in ieder geval niet gezegd.

Het CBL eiste – op grond van een onjuiste voorstelling van zaken – publiekelijk van de minister van VWS duidelijkheid over de risico’s van antibioticaresistente bacteriën met ESBL’s in kippenvlees. Dat leidde tot een  perscommuniqué van het RIVM. Daarin werd nog eens gezegd dat mensen rustig kip kunnen eten, mits ze dat heel hygiënisch bereiden en goed doorbakken.

Dat volgens specialisten op het gebied van ESBL’s is vastgesteld dat ook na het door en door verhitten van kippenvlees, toch een kleine kans op besmetting blijft bestaan, stond niet in het communiqué. Dat kondigde nog wel een nieuw deskundigenberaad aan om over de laatste wetenschappelijke inzichten te spreken. Dezelfde die vrijdag in Leiden ook aan bod kwamen.

Het communiqué doet vermoeden – en ingewijden bevestigen dat – dat er vanuit Den Haag enige politieke druk op het RIVM is uitgeoefend om met een geruststellend persbericht te komen. De pluimveesector is van groot economisch belang. En de levensmiddelenbranche zit ook niet wachten op onheilstijdingen over de veiligheid van door de supermarkten verkochte produkten.

De Volkskrant stelde in haar editie van dinsdag 28 september vast dat het RIVM zijn eigen onderzoekster terugfluit. En de onstane onrust bereurt. Maar in het persberichtvan het RIVM wordt helemaal niets betreurd. En onderzoekster Leverstein-van Hall wordt ook niet teruggefloten. Ze heeft nooit gezegd dat er geen kip meer gegeten moet worden.

Het kan raar lopen. Veel media publiceren onjuiste berichten. Dat leidt tot een geruststellend communiqué van het RIVM om die foute berichten te corrigeren. Vervolgens concluderen de makers van de fouten dat ze gelijk hebben. En stellen ze tevreden vast dat de onderzoekster die verkeerd geciteerd is op haar vingers getikt is. Wat ze wel gezegd heeft weet intussen niemand meer.