Je hebt reaguurders op internet, trollen, noem ze maar op. Maar er zijn zoveel meer mensen waar je als journalist echt iets aan kunt hebben. The Wisdom of Crowds is meer dan een theorie, zo hebben wij de afgelopen twee jaar bij NOS Nieuws gemerkt. En we zijn beslist de enigen niet in ons vak die dagelijks gebruik maken van input van niet-journalisten. Een overzicht van de vijf wijsheden van het publiek, ter gelegenheid van het tweejarig bestaan van NOS Net.

1. Vastgeroeste verhoudingen breken open

Een boeiend interview met voetballer Robin van Persie? Met quotes die je langer dan een paar minuten bijblijven? Ik kan me geen goed voorbeeld herinneren.

De Telegraaf wist daar in december iets aan te doen door lezers in te schakelen. Gevolg: Van Persie liet zijn afstandelijkheid varen en vertelde ondermeer over zijn opa, die hem op 70-jarige leeftijd nog “omhaals” leerde maken in een besneeuwd park.

Ook aan het Binnenhof werkt het vaak goed als niet journalisten, maar kiezers de juiste vragen stellen. Zeker als zo’n vraag met een verwijzing naar eigen ervaringen en met de nodige emotie wordt gesteld. In zo’n situatie durven politici minder snel weg te duiken. Zie bijvoorbeeld deze discussie over een eventueel hoofddoekjesverbod tijdens een verkiezingsdebat vorig jaar (vanaf 28.37 minuten).

2. Altijd en overal een verslaggever ter plaatse

Er was een tijd dat de kijker van het NOS Journaal urenlang had moeten wachten op beeld van een ingestorte tribune van een stadion in verbouwing.  Zeker als dat stadion in Enschede stond. Met name dankzij Twitter lijkt dat een eeuwigheid geleden. Ooggetuigen hebben nu een plek waarop zij zelf binnen minuten foto’s en video’s kunnen publiceren. En wij journalisten mogen blij zijn dat we mee mogen liften.

Als het om rampenverslaggeving gaat, is het publiek een bijna perfecte nieuwspartner. Snel. Dynamisch. Onvermoeibaar. Misschien niet altijd even accuraat, maar dat is makkelijk op te lossen met de ouderwetse kunst van het doublechecken 

Wat lastiger is in de praktijk: je zorgvuldig opgebouwde netwerk zover krijgen dat het jou op eigen initiatief nieuwstips stuurt. Een tijd geleden kreeg ik nog een verwijtend mailtje van een makelaar die zich verbaasde over het feit dat de NOS ‘’nu pas” een bepaald bericht bracht. Terwijl zijzelf al máánden van dat verhaal wist. Dat nieuws was helaas in haar kantoor blijven hangen, moesten we samen constateren.

3. Extra kennis, extra menskracht 

Naarmate er op internet steeds meer data vrijkomen, wordt het voor de journalistiek lastiger om de speld te vinden in die hooiberg aan gegevens. Het publiek kan daar meer dan uitstekend bij helpen, weten we al sinds de Britse bonnetjesaffaire.

Reuze handig bijvoorbeeld op een moment dat de Miljoenennota van het een op het andere moment vrijkomt. Een arts of verpleegkundige ziet sneller of daar nieuws of iets anders interessants in te vinden is dan de gemiddelde generalist op een redactie. En als er géén nieuws in zit, is dat ook belangrijk om te weten.

Wat ook de moeite waard blijkt: een clubje vormen dat bijvoorbeeld een week lang het verloop van z’n treinreizen bijhoudt. Waaruit dan vervolgens naar voren komt – dat was althans de situatie in november 2010 – dat NS in de herfst nog altijd grote problemen heeft. Crowdsourcen kan op veel verschillende manieren.

4. De ‘onderbouwde voxpop’

Het heeft altijd iets willekeurigs: de markt of het schoolplein oplopen als verslaggever en dan mensen vragen naar hun ervaringen bij of mening over een bepaalde nieuwsontwikkeling. Niet voor niets heeft de term ‘voxpop’ ook onder journalisten een negatieve klank. Want wees eerlijk: je hebt geen idee of die vaak snel opgenomen quotes voor méér staan dan een paar puur individuele indrukken.

Dat voelt al heel anders als je de kans hebt om echt een halve dag te blijven hangen op dat schoolplein. Of, de digitale variant daarop: als je een bestand hebt aangelegd met honderden leerlingen en/of leraren die je op ieder gewenst moment kunt raadplegen. Dan kun je die verslaggever op pad sturen voor wat ik hier nu maar even de ‘onderbouwde voxpop’ noem. Voor quotes dus die model staan voor een stapel reacties die je in de loop van de dag hebt binnengekregen.

5. Minder grijze pakken in beeld

Nog altijd domineren woordvoerders, politici, directeuren en wetenschappers het dagelijks nieuwsbeeld. En misschien zal dat wel altijd zo blijven. Maar er is voor mijn gevoel wel iets veranderd sinds de start van de sociale media revolutie . Waar het in het verleden ondoenlijk was om tijdens een schoolvakantie een directeur van een kleine dorpsschool aan de lijn te krijgen, is dat nu met de hulp van je Twitter-netwerk binnen een uur geregeld.

Dat levert verhalen op die herkenbaarder en meer invoelbaar zijn voor de gemiddelde nieuwsconsument. Een verslag over armoede onder vijftigers bijvoorbeeld blijft een abstractie als er niet kunt laten zien wat dat in de praktijk betekent.

Natuurlijk heeft lang niet iedereen trek om over dit soort persoonlijke kwesties te vertellen. Soms durven ze niet, zoals wij bij ondermeer opvallend veel PVV-stemmers hebben gemerkt. Soms ook liggen voorlichters stevig dwars als je iemand anders dan de topbestuurder wilt spreken. Maar ondertussen hebben we bij NOS Net afgelopen jaar een netwerk van bijna 1500 mensen kunnen opbouwen. Mensen die allen bereid blijken hun kennis met ons via de mail en de sociale media te delen, die het woord voerden in uitzendingen en die steeds vaker gelukkig óns benaderen als er iets bijzonders gebeurt in plaats van wij hen.