De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Pyramide op Mars doorgelicht

Een dag of tien geleden nam Curiosity deze foto van een pyramidevormige steen. Deze steen is vernoemd naar Jake Matijevic. Hij was als hoofdingenieur verantwoordelijk voor het welzijn van Curiosity op het Marsoppervlak. Met andere woorden: ervoor zorgen dat alles heel blijft en als er toch iets stuk gaat, zorgen dat het zo min mogelijk invloed heeft op de wetenschappelijke kant van de missie. Hiervoor was Matijevic een van de leidende ingenieurs bij de vorige Marsrovers, Sojourner, Spirit en Opportunity. Helaas is hij aan het begin van Curiosity’s missie overleden. Als eerbetoon is daarom het eerste belangrijke  meetpunt naar hem vernoemd. Jake, de steen, is met zijn 30 cm lengte vrij groot  en is interessant omdat hij er anders uitziet dan zijn omgeving. Reden genoeg om er een aantal instrumenten op los te laten.
 
Om duidelijk te maken wat de wetenschappers nu precies meten, gaat deze blog over grafieken met data, in plaats van over mooie foto’s van de Gale krater waar Curiosity rondrijdt. Zoals ik al eerder beschreven heb, gaat dat meten in verschillende stappen: foto van een afstandje, foto van dichterbij, zappen met de laser, eventueel afstoffen, nog een gedetailleerde foto en dan metingen met een van de instrumenten op de arm.

Jake is doorgelicht met de laser (ChemCam genaamd) en met een van de andere spectrometers (de APXS). Op de foto hierboven staat duidelijk aangegeven waar de laser gezapt heeft: de rode puntjes, en waar de spectrometer gemeten heeft: de paarse cirkels. Maar wat zien de wetenschappers nou eigenlijk als ze met hun instrumenten in de weer gaan?

Eerst, de laser. Bij elke zap met de laser komt er een lichtflits vrij op de steen. Die lichtflits wordt vervolgens gemeten met het meetinstrument dat bij de laser hoort (ook een spectrometer). De wetenschappers hier op aarde krijgen vervolgens per zap een lijntje met piekjes, dat wordt een spectrum genoemd. Op de figuur hiernaast zien we de spectra van vier verschillende laserzaps. De piekjes geven aan wat voor elementen er in de steen zitten. Hieruit kunnen we al een paar conclusies trekken, maar om zekerder te weten waar Jake nou eigenlijk van gemaakt is, is er een tweede serie metingen gedaan.

 

De tweede spectrometer, APXS, meet ook spectra, maar dan in het röntgengebied. Het idee is echter hetzelfde: een lijntje met piekjes. Ook hier staat ieder piekje voor een bepaald element. In dit geval is eerst een spectrum genomen van een bekend stuk steen dat Curiosity zelf heeft meegenomen. Daarna is een spectrum van Jake genomen en zijn die twee spectra vergeleken: de zwarte en de rode lijn. Zoals goed te zien is aan het aantal piekjes en elementen, kan APXS veel meer verschillende elementen meten.

 

Wat maakt Jake nou zo interessant? Jake is gevormd tijdens het afkoelen van magma. Toen de magma’s die het meest op Mars voorkomen stolden, vormden ze voornamelijk basaltgesteente. Sommige mineralen stollen echter later dan anderen en vormen dan andere stenen dan basalt. Dit proces wordt fractionele kristallisatie genoemd en is belangrijk bij de vorming van een continentale korst. Een van de verklaringen die NASA heeft gegeven voor Jake is dat het een langzamer gestolde magma is. Dat zou kunnen betekenen dat er vulkanisme geweest is in de Gale krater. Het blijft voorlopig nog een beetje een vage verklaring, maar zo dat gaat in de wetenschap. Op basis van deze steen kunnen we een hypothese vormen, maar die moet wel getest worden.  Dus nu op naar de volgende steen, waar we weer een nieuw puzzelstukje mee kunnen oplossen.

 

Tot slot nog een plaatje dat laat zien hoe het elektromagnetisch spectrum eruitziet. De twee spectrometers die Jake hebben onderzocht nemen spectra, alleen in een ander golflengtegebied van het elektromagnetische spectrum: ultraviolet en zichtbaar licht, en röntgen. Licht wordt in golflengte uitgedrukt (nanometer, micrometer), röntgenstraling in energie, maar in principe kan het ook andersom, zoals dit figuurtje laat zien.

De Nederlandse wetenschapper Inge Loes ten Kate werkt mee aan het onderzoek en houdt op NOS.nl een weblog bij over de vorderingen.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


10 reacties op “Pyramide op Mars doorgelicht”

  1. Eelco Wagner zegt: 15-10-12 om 15:56

    Hallo Inge Loes,
    6 jaar geleden samen vanaf Lelystad gevlogen!
    Geen vliegangst meer, hoop ik.
    Leuke blog, keep going!
    Groeten, Eelco Wagner

  2. Len van der Wal zegt: 15-10-12 om 16:43

    Beste Inge Loes,

    Ik ben wel benieuwd naar de aard van het ‘calibration target’ dat voor de APXS meting aan Jake is gebruikt. De overeenkomst tussen beide metingen lijkt namelijk vrij groot, of is dat een te oppervlakkige conclusie?

    Groet,
    Len van der Wal

  3. Andries Sabelis zegt: 15-10-12 om 21:35

    Er zijn maar weinig wetenschappers die in staat zijn een wetenschappelijk onderwerp/-onderzoek voor een breed publiek duidelijk te maken. En ook nog aangenaam leesbaar. Compliment voor Inge Loes.

  4. luc zegt: 16-10-12 om 10:16

    Goede uitleg, werk zelf met soortgelijke apparatuur voor bodemonderzoek. Snel en duidelijk inzicht in de samenstelling van het te onderzoeken oppervlak. Zo’n puntbron metingen geeft veel info.

    Groet

  5. Kees v S zegt: 17-10-12 om 21:46

    ga deze site volgden

  6. Mooi artikel.
    Het wordt tijd dat we er zelf eens heengaan.

  7. Ferry zegt: 01-11-12 om 00:36

    En ik denken dat ik hier iets over het binnenland zou lezen. Op deze manier wordt het echt een zooitje als de redactie dit al niet eens begrijpt.

  8. paul zegt: 01-11-12 om 14:02

    Kan het toekomstig kabinet hier niet gaan regeren?

  9. Redborough zegt: 20-11-12 om 10:50

    Vulkanisme? Dus geen Marsiaans mini-faraootje?

  10. Leuke blog! kom vaker kijken.

Geef een reactie