NOS

Philip Mechanicus, Etty Hillesum, Presser, en de talloze naamlozen hebben het beschreven als een van godverlaten oord. Een barakkenstad op een kale vlakte. Wat plukken heide, achter het prikkeldraad, de enige kleur in een grauwe wereld. In de winter bitter koud in de zomer snijdend heet, het stof, het zand dat door de kieren tot in de barakken kwam. In de herfst klam, nat.

`Heeft het wel gesmaakt? Ik zag nog een heel stuk terugkomen.’ Er klinkt eerder bezorgdheid dan verwijt door in de stem van de eigenaar. In zijn restaurant, aan de rotonde, aan de ingang van Oude-Pekela, tegenover het asielzoekerscentrum heb ik een cordon bleu gegeten.

Soms krijg je als verslaggever een onderwerp voorgeschoteld waarvan je denkt: "Dat was toch allemaal al beslist? Daar was ik zelf nog bij!" Het overkwam me deze week toen ik in Arnhem wachtte op het kabinetsstandpunt over de vestigingsplaats van een Nationaal Historisch Museum.

Al die mannen, hoogbejaard nu, die amper bevrijd, in Indie in een nieuwe oorlog geraakten. `Hij is er geweest, maar wil er niet over praten.' De familie moet het met wat losse verhalen doen.

Die twee zwarte meisjes op de voorste rij van de schoolbank. Gouda, 1937. Zeker met het naderen van de mei-herdenkingen moet ik aan ze denken. En aan hun klasgenoten.

In de auto terug van het voetballen hoor ik het nieuws. Eenmaal thuis wordt het herhaald door mijn dochter. "Tajiri is overleden. Weet je nog dat ik een tekening voor hem heb gemaakt?" Wat was ze nog klein toen. Onbevangen. Zoals ze zonder aarzeling voor een van de grootste hedendaagse beeldend kunstenaars een tekening maakte. Ze mocht mee, bij wijze van hoge uitzondering, die dag naar Baarlo.

`Zit je brood in je tas?’ `Ja, maar de deksel van m’n beker is losgegaan en nu zit m’n rugzak helemaal onder!’ Plakkerige rugzak schoonmaken. Lukt niet. Plastic zak dan maar. `Waar is m’n fietsensleutel?’ Zoeken. Gevonden. Fietspad. Verkeerslicht. Spoorwegovergang. Auto scheert langs kind op fietsje voor je. `Kijk uit! Andere kind achterop wiebelt, vraagt aandacht. `Stil zitten!’

Het moet voor haar vooral ook het jaar van het boek zijn geweest. Het boek van Fasseur. Over die eerste pijnlijke decennia van het huwelijk van haar ouders.

"We hebben gebouwd, we hebben afgebroken", zegt de kerkganger in Drachten. De weemoed die in die constatering ligt besloten klinkt ook door in het zakelijke rapport van de bisdommen over de toekomst van overtollige kerkgebouwen. Weemoed omdat een kerkgebouw voor gelovigen en afvalligen het decor is van een leven. Er is gedoopt, geloof beleden, getrouwd en begraven.

In het archief van moesson.nl zoek ik op 'Saparua’, en meteen krijg ik een lijst aan artikelen. Een reisbeschrijving uit 1994. Een foto van Fort Duurstede en de productie van sago. En na het verfijnen van de opdracht zelfs een kort artikel over meester Haan, ooit bovenmeester van de lagere school van Saparua/Tiouw. Die woonde in het aangrenzende huis met dat onvergetelijke uitzicht over de baai. Ook ik mocht er een tijd wonen, maar dat was jaren later, toen was het de woning van ibu Sien Pietersz, gepensioneerd onderwijzeres, die vanaf haar zijgalerij, ook na haar afscheid nog, toezicht hield op haar pupillen. Bij het ontbijt -witte rijst met wat vis- zag ze de kinderen staan. In hun smetteloze blauwe schooluniform, de witte blouse kraakhelder in de nog milde ochtendzon. Zo heeft iedereen zijn eigen herinneringen.