De VVD inRotterdam kaartte het aan. Er hingen PvdA posters in het turks in de deelgemeente Delfshaven. De VVD wil zich rechts profileren. Om zo zetels terug te winnen van leefbaar Rotterdam.

Leefbaar Rotterdam was het al eerder opgevallen en maakt er een groot onderwerp van op hun site. Het is natuurlijk koren op de molen van leefbaar. Er komen veel felle reacties binnen waaronder nog meer afbeeldingen van andere pamfletten en een filmpje met een turks sprekende wethouder Karakus van de PvdA.

De PvdA op haar beurt schiet in de verdedigingsreflex. Ondanks dat het niet onbekend is dat de partij met name in de deelgemeente campagne voert gericht op allochtonen spreekt de lijsttrekker van een éénmansactie. Een actie tegen de interne lijn van de partij en dus worden alle posters weggehaald. De PvdA heeft immers de afgelopen vier jaar geprobeerd te laten zien dat de partij ook opkomt voor de autochtone Rotterdammer in de slechte wijken. En die spaarzame kiezers moeten niet alsnog naar Leefbaar overstappen.

En tot slot Groenlinks. Want ook Groenlinks heeft een deelraadslid dat flyert in het Arabisch. Groenlinks haalt de schouders op. Liever in het Nederlands maar er zijn ergere dingen.

Aan de andere kant zijn er nu zoveel inburgeringscursussen gegeven, is er meer dan een miljoen uitgetrokken door het ministerie van VROM voor een campagne die nederlands spreken moet bevorderen en roept ook de minister van integratie daartoe op. Dan is het toch op z’n minst in deze tijd publicitair stom om in een andere taal te gaan flyeren. Los van de vraag of het heel veel meer stemmen oplevert.

Op de eerste schooldag van het nieuwe jaar zien we in het kindernieuws een reportage over leerlingen ergens in het zuiden des lands die 2009 inluiden met een toast. “Wij hadden vanochtend chocolademelk”, zegt mijn erfgenaam. “Ja, dat weet ik, ik was erbij weet je wel”, antwoord ik. Alweer zo een creatief cultureel compromis waarin zijn school zo grootmeesterlijk is. Chocolademelk: ook zonder heildronk lekker en feestelijk en een gepaste oplossing voor het probleem dat een jaar geleden ontstond. Toen werd er nog wel getoast en geproost.

Mijn zoontje is net acht en zit in groep vijf van een basisschool in een zogeheten Vogelaarwijk. Een zwarte school, zoals bijna alle andere in de buurt. Zwart betekent in dit geval dat ruim 80 procent van de leerlingen van allochtone afkomst is, waarvan veruit de meeste islamitisch. In groep vijf zijn 10 van de 16 kinderen moslim.

Omdat wij als ouders natuurlijk buitengewoon tolerante wereldburgers zijn en ik bovendien zelf ten dele qua afstamming van Afrika via Suriname in Nederland ben geboren vinden we dat in wezen hartstikke goed. Wij zijn overtuigd politiek correct, niet omdat we denken dat het zo hoort maar omdat we zo nu eenmaal in elkaar zitten. Hoe meer multi hoe beter.

Offerfeest
En de school doet er alles aan om eventuele problemen al schipperend op te lossen. Een maand geleden was het bijvoorbeeld islamitisch Offerfeest. De ervaring leert dat op dergelijke religieuze dagen de moslimkinderen thuis blijven, hoewel dat eigenlijk niet mag. Maar door op die datum een algemene studiedag voor alle leerkrachten te plannen, zodat de school vanzelf al een dag de deuren sloot, werd dat inventief opgelost. Zo had iedereen wat aan het Offerfeest. Multiculti kan best en kan best heel leuk zijn. Maar net niet altijd.

Want daags na het Offerfeest werd in de klas het kerstdiner besproken, een jaarlijkse traditie, ongetwijfeld bekend bij veel ouders van schoolgaande kinderen.

Dat diner wordt altijd gehouden op één van de laatste dagen voor de kerstvakantie. De leerlingen eten dan ’s avonds met hun groep in de klas. Op het menu staan evenveel hapjes als er leerlingen zijn, want de ouders verzorgen het eten en drinken. Wij hadden bedacht om spiesjes te maken van olijven en worstjes. Natuurlijk geen worstjes van de Keurslager, laat staan van de Kiloknaller. Nee, politiek correct en goed geïnformeerd als we zijn zouden het natuurlijk worstjes van een gecertificeerde islamitische halal-slager worden. Aan ons zou het niet liggen.

Maar ‘s middags thuisgekomen vertelde ons zoontje dat zijn aankondiging van de worstjes bij enkele van zijn islamitische medeleerlingen niet goed gevallen was. “Jekkie”, hadden ze gezegd, “worstjes zijn vies, die zijn onrein, die eten wij niet.” Had hij dan niet gezegd dat het halal zou zijn? Ja, natuurlijk wel, maar ze hadden geantwoord dat ze het niet vertrouwden omdat ze daarmee al eens eerder bedrogen waren uitgekomen. Gelukkig had de juf de jekkie-kinderen streng toegesproken.

“Nou, dan maar alleen olijven. Of ananas ertussen. Of kipkluifjes. Of mandarijntjes. Ik ben eigenlijk gek dat ik er nog moeite voor doe.” Moeders was boos, en terecht vond ik. “Het wordt echt te erg, dan maar geen kerstdiner”, gromde ze, “ik zeg er ook al niets van dat die islamitische kinderen op het schoolplein roepen dat Sinterklaas niet bestaat, maar nu is de maat vol.”

Stakker
Maar ja, wat doe je als ouder? Eens te meer ben je dan een stakker die in het duister tast, zoals Wim Sonneveld het veertig jaar geleden al verwoordde. Ons zoontje wilde het diner voor geen prijs missen. Dus pasten we ons aan, maar met oprechte tegenzin. Het werden twee soorten spiesjes: spiesjes met en spiesjes zonder halal-worstjes.

En natuurlijk aangevoerd in twee verschillende grote plastic dozen, zodat de ene soort de andere niet kon aanraken, want misschien zou dat ook al onterecht verdacht zijn.

We vermoedden overigens dat de moslimkinderen hun wantrouwen niet zelf bedacht hadden, het moest van de ouders komen. Net als bij de nieuwjaarsviering van vorige keer. De altijd enthousiaste directeur liet toen de langste vader op het schoolplein siervuurwerk afsteken dat hoog aan een stok bevestigd was. Daarna kregen alle kinderen iets te drinken: aardbeiensiroop, aangelengd met Spa Rood en er werd geproost op een voorspoedig jaar.

Roze champagne
Op de eerstvolgende bijeenkomst van de ouderraad werd daartegen geprotesteerd door enkele islamitische opvoeders. Zij vonden dat het drankje op roze champagne had geleken. Dat hadden ze goed gezien, dat was juist de bedoeling van de immer vrolijke bovenmeester. Maar in champagne zit alcohol, dat mag niet van de islam en daarom was het mengsel van siroop en prikwater in hun ogen te bedenkelijk om voor herhaling vatbaar te zijn. En ook het proosten wees op verboden liederlijkheid.

Het was daarom dat ik nu met meer dan gebruikelijke belangstelling mijn zoontje op de eerste schooldag van 2009 afleverde. Net zo geestdriftig als een jaar geleden wenste de directeur pupillen en ouders gezondheid en geluk voor de komende 365 dagen. En door de oer-Hollandse chocolademelk, ook al kwam het dan uit kartonnen pakken, kon dit keer iedereen zijn geestdrift beantwoorden. Een slimme vondst.

Maar mijn zoontje krijgt morgen wel ham op brood voor zijn tussendoortje. Want na enig doorvragen bleek laatst dat zijn voorkeur voor kaas van de afgelopen maanden ook al voortkomt uit het “jekkie” van een paar van zijn klasgenoten wanneer er roze vleeswaar tussen de bruine boterhammen zit ingeklemd. Terwijl hij ham toch erg lekker vindt.

Over een paar jaar zal het trouwens niet meer uitmaken wat hij eet. Want voor de toekomst is de keuze al ten dele bepaald: wat voor voortgezet onderwijs het straks ook wordt, het wordt geen zwarte middelbare school. Politieke correctheid heeft zelfs voor de ware gelovigen grenzen.

Met 6 NOS-journalisten zijn we vandaag in de Utrechtse wijk Lombok. Om eens via de ogen van wetenschappers van het Meertens Instituut te kijken naar zo’n multiculturele wijk. Dus niet de snelle, ‘vluchtige’ blik waar wij snel toe geneigd zijn, maar dieper, anders, met een enigzins antropologische blik. We krijgen straks een opdracht en gaan dan de straat op. Dus in de loop van de dag hier het verslag van de ‘NOS goes Meertens’.

11.33 uur: We zitten te discussiëren over hoe je op verschillende manieren de realiteit kan beschrijven. Het is een beetje de discussie die lijkt op de discussie die Joris Luijendijk met zijn boek heeft opgeroepen. Kun je als journalist de werkelijkheid uitputtend beschrijven in een item van 2 à 3 minuten? Moeilijk. En waar moet je je dus bewust van zijn als je die werkelijkheid dus veel platter moet beschrijven dan ie eigenlijk is? We ontmoeten elkaar op de constatering dat alles een weergave is van de werkelijkheid en dus per definitie een interpretatie, subjectief vanuit de professionele blik.

11.46 uur: Ons centrale thema wordt de straat. Wat is de straat, van wie is de straat en wat is de specifieke rol van de jongeren daarin? Hoe eigen je een bepaald stuk van de straat toe. De straat is niet iets homogeens, heeft voor iedereen een andere betekenis. Wie vechten om de ruimte? De straat als publieke ruimte speelt volgens de Meertensonderzoekers een cruciale rol bij bijna elk onderzoek dat ze doen.

12.01 uur: Zo meteen gaan we dan echt die ‘nieuwe’ straat op. Niet om een item te maken of interviews te doen; neen, we gaan veldwerk verrichten. Eerst aftasten, een gevoel ontwikkelen bij de situatie en de mensen om in de volgende fase elkaar te gaan exploreren. Dat betekent elkaar wederzijds ontdekken. Geen eenrichtingsverkeer maar ook werkelijk laten zien wat je eigen beelden en verwachtingen en vooroordelen zijn. Vertrouwen winnen, daar gaat het om. Dan ontstaat als vanzelf de basis voor samenwerking en open communicatie.

Een aantal basisvragen die we meekrijgen

• Wat gebeurt er zoal hier op deze plek?
• Wat doe je normaal rond deze tijd op deze plek?
• Mag ik een keer mee met je naar die plek?
• Kun je me laten zien wie zo’n beetje wat doet rond deze plek?
• Kun je een kaartje daarvan uittekenen?
• Kun je voorbeelden geven van dingen die hier gebeuren en mensen die hier komen?

12.17 uur: We gaan. Rondhangen op straat. Spanning opzoeken op de plek waar we gaan hangen. Het op ons af laten komen. Over vier uur komen we terug met onze observaties en gesprekken met mensen die we op die plek hebben. Kom je hier vaker? Wat maak je hier mee? Wat doe je dan? Door wie voel je je bekeken? Voel je je op je gemak? Ben je dan alleen of met vrienden? Welke taal spreek je dan?

13.00 uur: We lopen heen en weer over de Kanaalstraat in Lombok. Wat ons opvalt is hoe de groentezaken de straat domineren. Letterlijk, door de manier waarop ze zich de straat toe-eigenen met de uitgestalde waar. We besluiten dit fenomeen volgens de wetten van Meertens nader te onderzoeken. Maar nu eerst even een roti-lamsvlees bij de Suri.

13.30 uur: Bij de eerste zaak is het meteen raak. We ontmoeten een Turk die net inkopen heeft gedaan. We praten met hem zonder te interviewen. Het gesprek ontwikkelt zich op een natuurlijke manier vanuit menselijke nieuwsgierigheid. De man blijkt vroeger ook zelf een groentezaak te hebben gerund. Hij is ermee gestopt vanwege de moordende concurrentie. Turkse groentewinkels zijn niet voor niets zo goedkoop. Tot een jaar paar jaar geleden was dat nog vol te houden door een deel van je personeel zwart te betalen. Maar tegenwoordig lukt dat niet meer. Hij moest er om die reden mee stoppen.

13.45 uur: De volgende groenteman vertelt dat ie met z’n kratten 1,50 meter diep het trottoir op mag. Op overtreding staat een boete van €200,=. Het stapelen van de groeten en de rangschikking ervan zijn een kunst apart. Als je drie kwaliteiten aubergines hebt leg je die niet naast elkaar, da’s niet mooi. Je legt er bijvoorbeeld een groen spitskooltje tussen.

14.17 uur: Na onze eerste “Meertens-gesprekken” wil collega Mattijs van de Wiel toch even een tussentijdse evaluatie. Waar gaat dit naartoe? Gaat het wel ergens over? Is het niet erg veel gewauwel? We zijn ons dagelijks houvast kwijt. Normaal gaan we op een klus af met een duidelijk doel. Een nieuwsfeit waar je verslag van doet en waar je met relevante gesprekspartners over praat. We voelen ons nu overgeleverd aan een een soort willekeur.

16.13 uur: We komen uiteindelijk terug met ruim 40 minuten materiaal. Normaal moet dit soort lengtes worden teruggebracht naar 3 of 4 minuten. Maar we mogen los gaan. Meertens kent geen limieten. Ruw uitzenden is ook goed. Sterker nog: ze willen ons ruwe materiaal graag meenemen voor nadere bestudering. “Wij zijn nogal secundair”, zegt Hester van het Meertens.

Twee andere ploegjes zijn inmiddels ook teruggekeerd. Eentje was op Hoog Catharijne op zoek naar hangjongeren. Conclusie: de meesten zijn gewoon aan het shoppen of op weg naar school of trein. Er wordt weinig gehangen. De jongeren die ze hebben gesproken gaven korte colleges over hun eigen definities van hangjeugd: een beetje rondhangen met je vrienden met een petje op valt daar niet onder, het moet wel iets crimineels hebben.

Via deze link kun je horen wat Mattijs en ik uiteindelijk gemaakt hebben.