Dodenherdenking aan het Waaigat in Willemstad | Foto: Ruud Mol

WILLEMSTAD – Het is 9000 kilometer verderop. Curaçao is twee minuten stil tijdens de nationale herdenking van de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog en allen die daarna hun leven gaven voor de vrijheid. Maar vandaag was het akelig stil, en dat gaat niet over die twee minuten: de belangstelling in Willemstad is zo matig, dat je je afvraagt of dit nog wel zin heeft.

Zelfs de regering van Curaçao heeft er niets mee. Die legt weliswaar een krans namens het volk bij het monument aan het Waaigat, maar meer hoogwaardigheidsbekleders dan de vervangende premier komen niet opdagen. Sterker: tijdens de twee minuten stilte loopt een van de ministers aan de overkant van het Waaigat in zijn joggingpak overtollig vet te verbranden.

De toespraken zijn in het Nederlands en de uitgenodigde gasten hebben die taal bijna zonder uitzondering als moedertaal. Naast de vervangende premier bestaat het merendeel van het publiek uit Curaçaose para-militairen en militairen van de Koninklijke Marine en Landmacht. Het weinige publiek dat even stilstaat tijdens de ceremonie is ook nog wit.

Gevraagd naar de reden van de matige belangstelling van de gewone Curaçaoënaar, wordt vrijwel zonder uitzondering gezegd dat de rol van het eiland in de Tweede Wereldoorlog voor velen onbekend is. De meeste mensen zouden niet weten dat Curaçao tussen 1942 en 1945 omsingeld was door Duitse torpedojagers; die hadden het voorzien op de tankers met ruwe olie en kerosine, bestemd voor de geallieerde vliegtuigen in Europa.

De olie-industrie op Aruba en Curaçao zorgde voor directe betrokkenheid van de Antilliaanse eilanden bij de Tweede Wereldoorlog. Vanaf 1942 kwam Curaçao (en die andere eilanden) onder bevel van de Amerikaanse Commander of All Forces Aruba Curaçao (CAFAC).

En hoezeer de onbekendheid met de recente geschiedenis daadwerkelijk reden kan zijn voor de matige belangstelling, moet op Curaçao niet vergeten worden dat het begrip ‘vrijheid’ een hele andere lading heeft. Niet de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust zijn hier nationale trauma’s, maar de geschiedenis daarvóór: de Slavernij.

Carlos Sayers van de Stichting Militair Erfgoed Curaçao, zelf afkomstig uit Nederlands-Indië vraagt zich in zijn toespraak tijdens de herdenking af of met het overlijden van zijn 89-jarige vader, oorlogsveteraan, de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog niet ook zal verdwijnen. De geschiedenis van de Slavernij geeft hem het antwoord. En herdenken speelt bij het verwerken ervan een belangrijke rol.

Curaçao zou er goed aan doen om niet alleen de gevallenen tijdens en na de Tweede Wereldoorlog te betrekken bij de Nationale Herdenking op het Waaigat, maar ook de slachtoffers van de periode daarvoor. Dan krijgt ook de nationale herdenking weer zin op Curaçao en wordt het wat drukker bij het monument.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Voor wie meer wil weten over de betrokkenheid van Curaçao, Aruba, Bonaire en Suriname in de Tweede Wereldoorlog kan een goed gedocumenteerd ‘Geschiedenis katern voor het Onderwijs’ met gelijkluidende naam aanschaffen bij diverse boekhandels op Curaçao, of op aanvraag bij mij.

ISBN: 99904-0-584-0

Door Kysia Hekster

Ze laten zich maar zelden interviewen, onze royals. Regelmatig op televisie, op de radio of in de kranten opduiken zou het koningschap snel wat al te gewoontjes maken. Maar met nog iets minder dan twee weken te gaan voor de inhuldiging is vanavond een uitgelezen moment voor de aanstaande koning en zijn vrouw om zich aan hun volk te presenteren.

Ja, er worden met de Rijksvoorlichtingsdienst afspraken gemaakt over het interview. En ja, er gelden beperkingen die er meestal niet zijn. Maar mensen die dit soort gesprekken afdoen als alleen maar een toneelstukje maken zich er te gemakkelijk van af. Het is een realiteit geworden: er worden tegenwoordig op allerlei plekken in de media allerlei afspraken gemaakt -schouwspelen opgevoerd zo u wil. Bij politieke debatten is het doodnormaal dat politieke partijen eisen stellen aan programmamakers, daar hoor je zelden gemor over.

Op de bank

Ter voorbereiding voor het interview van vanavond bekeek ik de laatste tijd onder meer alle eerdere interviews nog eens. Die van prinses Beatrix en prins Claus bijvoorbeeld, aan de vooravond van die roemruchte inhuldiging in 1980. Waarin Claus aan de ene kant van de bank zit die hij met zijn vrouw deelt en regelmatig een sigaret opsteekt.

Een voor de camera onzichtbare papegaai lijkt af en toe koppie-krauwend zijn instemming te geven dan wel afkeurend zijn commentaar kenbaar te maken op de bedachtzame overpeinzingen van de aankomend koningin.

Zij zegt aan haar kant van de bank ervan overtuigd te zijn dat ze het in het begin niet allemaal goed zal kunnen doen. Het zijn prachtige scenes.

Losbol

Ik zag het interview met Willem-Alexander die op zijn dertigste zei zeker te weten dat de mensen die hem alleen zien als een losbol na 10 of 15 jaar terug zouden kijken (nu dus) en zouden denken: “we hebben het toch fout gehad”. Ik zag moeder en zoon worstelen met de vraag of het koningschap een verplichting is of een roeping, een historisch gegeven misschien?

Na het zien van deze oude interviews kreeg ik er steeds meer zin in, in het interview. Want Willem-Alexander en in iets mindere mate Máxima zetten met hun visie op het koningschap vanavond de toon voor de komende decennia. Dat de aanstaande koning zegt geen protocol fetisjist te zijn weten we inmiddels.

Ik verwacht antwoord op meer (en interessantere) vragen. Klopt de indruk dat het koningspaar zich meer zal gaan toeleggen op het vertegenwoordigen van Nederland in het buitenland? Dat de aanstaande koning verlost is van het Lockheed-trauma waar zijn moeder nog aan leek te lijden? Hoe gaat Willem-Alexander invulling geven aan het koningschap? Kloppen de berichten van gisteren in NRC, dat de nieuwe koning zijn verzet tegen het ceremonieel koningschap op heeft gegeven?

Vanavond komen de antwoorden.

Het interview begint om 20.25 uur op Nederland 1

PARAMARIBO – Zondagavond maakte een Fokker 100 van de Curaçaose luchtvaartmaatschappij DAE een ‘voorzorgslanding’ op het vliegveld van Zanderij in Suriname. De passagiers waren op weg naar Curaçao en kwamen met de schrik vrij: een storing in de motor had hen voor de start al een uur vertraging opgeleverd. Toen ze uiteindelijk weer wegkonden, deed hetzelfde probleem zich in de lucht opnieuw voor en was doorvliegen onverantwoord. Het toestel keerde terug. Krap een uur later was het probleem opnieuw verholpen en werd de passagiers gevraagd om voor de derde keer een poging te wagen.

Twaalf mensen bleven achter. Zij weigerden mee te gaan. De twaalf waren allen familieleden van Aiven Sprang. Een voormalige Fokker-engineer uit Nederland, die ook op de vlucht zat.

“Het DAE-toestel had nooit mogen vertrekken uit Suriname. Er zijn procedures die je moet volgen. Als een toestel tot twee maal toe op een en dezelfde vlucht problemen heeft met de motor, dan moet je goed testen voor je verder vliegt. Dat is hier niet gebeurd.”

Sprang weet waarover hij praat; Veertien jaar lang was hij onderhoudsmonteur bij Fokker op Schiphol, totdat de vliegtuigbouwer failliet ging in 1996. Zijn Curaçaose maatjes van toen, weet hij, doen nu het onderhoud van de DAE-Fokkers op Hato. Sprang is geboren en getogen op Curaçao maar woont al sinds 1980 in Nederland. Hij was op vakantie op het eiland en had met zijn aangetrouwde familie twee weken doorgebracht in Suriname.

“We waren nog niet op 1000 meter of we maakten een draai naar links, een hele grote draai naar links. Daarna naar rechts en voor ik het wist, zag ik de zon drie keer voorbij komen. Toen meldde de piloot dat de kleppen niet opengingen en dat het toestel niet hoger kon klimmen omdat de druk in de cabine was weggevallen. Je voelde de spanning in de cabine. Het was heel erg heet.”

“Sommige mensen begonnen te hyperventileren. De piloot zei dat hij nog een aantal rondjes moest vliegen om kerosine te verbruiken. Ik denk dat we zeker nog vijf rondjes hebben gevlogen. Sommige mensen keken met een doodsblik in hun gezicht strak naar voren. We kregen geen instructies van het cabinepersoneel.”

Pas na de landing besefte Aiven Sprang wat de impact was van deze noodlanding op de passagiers. Een aantal van hen was tijdens de daling ziek geworden; een zwangere vrouw moest overgeven. Zij verlieten het toestel als eerste en werden opgevangen door toegesnelde hulpverleners. “De meeste mensen realiseerden zich pas buiten op de landingsbaan wat er echt gebeurd was; zij gingen plat op de grond liggen en moesten huilen. Het was heel emotioneel”, zegt Sprang.

“We werden opgevangen in de bagagehal en kregen al snel te horen van de stewardessen dat het probleem verholpen was en dat we weer zouden vertrekken. Dat verbaasde mij en ook andere passagiers. We vroegen daarom eerst om een officiële verklaring van DAE. Van de copiloot kregen we te horen dat vertrekken ‘veilig was, anders zou hij zelf nooit aan boord gaan’. Zijn verhaal was bijzonder onduidelijk, maar de meeste passagiers namen genoegen met zijn verklaring. Ook dat verbaasde mij.”

De stewardessen oefenden grote druk uit op de passagiers om opnieuw in te stappen, zegt Sprang. “Ze zeiden dat de kleppen nu keurig open en dicht gingen en dat we konden vertrekken. Dat heb ik geweigerd. Dat was mij echt iets te snel, een uur na de noodlanding! Ik heb toen contact gezocht met de piloot en die zei me dat deze toestellen eigenlijk niet gemaakt zijn voor dit warme weer om te vliegen. De kleppen zouden door de warmte verkeerde informatie afgeven, waardoor ze niet meer werken.”

Voor Sprang is dat onacceptabel. “Als je weet dat je problemen kan krijgen, verzin je een oplossing. Neem je maatregelen. Bovendien: er zijn verschillende manieren om te testen. Als je tot twee keer toe een start moet onderbreken voor één en hetzelfde probleem, dan vertrek je niet een uur later met de mededeling dat je getest hebt en veilig kunt vertrekken. Dat bestaat niet. Je moet met tests niet spelen, het gaat hier om mensenlevens. DAE had nooit mogen vertrekken.”

Sprang besluit een ex-collega uit zijn Fokker-tijd te bellen. Die woont op Curaçao en doet onderhoud bij DAE. “Ik zeg ze: ‘hoe kan dit nou?’ We zijn zo trots op onze toestellen en dan ga je er zo mee om? Hun antwoord was verbijsterend: het onderhoud zoals dat in Nederland werd gedaan, wordt niet gedaan op Curaçao. Het wordt zwaar verwaarloosd. Mijn ex-collega zei me dat het gebrek aan onderhoud vliegen onveilig maakt. Kijk, er zijn procedures die bedoeld zijn om de levensduur van een vliegtuig te garanderen en om veilig te kunnen vliegen. Daar moet je je gewoon aan houden. DAE doet dat – in ieder geval op mijn vlucht – blijkbaar niet.”

——————-
Naschrift:
DAE is gevraagd om een reactie. Die is niet gekomen. De maatschappij heeft in een algemene persverklaring gezegd dat er geen sprake was van een motorstoring. Volgens diezelfde vekrlaring had het toestel alleen maar problemen met de airconditioning.

Vandaag, 5 maart vertrekt de Hr. Ms. Pelikaan; het ondersteuningsvaartuig van de Koninklijke Marine in Willemstad. Aan boord een bijzonder lading, 70,000 liter drinkwater met bestemming Saba. Zelfs het NOS journaal besteedde 20 seconden aan dit opmerkelijke nieuws.

Het bijzondere zit hem in het feit dat dit deel van het Koninkrijk der Nederlanden geen drinkwaterleiding netwerk heeft. Er is ook geen publieke drinkwater producent. En als er dan ook nog eens geen regen valt, heeft Saba een probleem.

Hoge kosten
Twee particuliere bedrijven produceren en distribueren drinkwater op het eiland met inmiddels weer geldige concessies van het eilandbestuur. Die produceren vooral water voor het plaatselijke ziekenhuis, de Medische Universiteit, het bejaardentehuis en studentenonderkomens. De meerderheid van de bevolking van de eilanden is afhankelijk van regenwater als primaire bron voor drinkwater en voor hen die wat geld hebben is de mogelijkheid om gebottled water te kopen. De prijs mag er zijn, een doos met twaalf flessen van anderhalf liter – uit St. Maarten – kost rond de 9 euro. Veel Sabanen geven tegenwoordig de voorkeur aan drinkwater uit de fles.  Als er niet genoeg regenwater beschikbaar is, kan ontzilt water worden besteld bij een van de twee particuliere drinkwaterproducenten. Die leveren dan via vrachtwagens.

De kosten zijn astronomisch hoog: ongeveer 5 euro per kubieke meter, de extra distributievergoeding varieert tussen de 20 tot 40 euro per vrachtwagen vol water. Omdat de productiecapaciteit van de private productie-installaties beperkt is, kan de wachttijd voor drinkwater oplopen tot zeven dagen. De enige publieke voorziening is een groot publiek regenwater reservoir, dat gebruikt wordt voor de eilandelijke brandblus-installatie en als een nooddrinkwater voorziening voor het ziekenhuis van het eiland. Na een jaar van droogte, staan die nu leeg.

Lokale cultuur
De gewone Sabaanse burger is al eeuwen aangewezen op zijn eigen drinkwatervoorziening. Opvangen van regenwater maakt deel uit van de lokale cultuur. Het systeem is eenvoudig en vergt geen dure componenten. Regenwater is de belangrijkste bron van zoet water en wordt gebruikt voor menselijke consumptie, wassen en schoonmaken. Huizen op Saba zijn gebouwd om de opvang van het regenwater te ondersteunen. De neerslag valt op het dak en wordt getransporteerd via goten en regenpijpen naar de interne reservoirs onder of naast het huis.

De gemiddelde neerslag in de noordelijke Caribische regio is hoog, gemiddeld zo’n 1100 millimeter per jaar. In theorie is dit voldoende om de bevolking van Saba te voorzien van voldoende drinkwater. De  laatste jaren lijkt er minder regenwater beschikbaar voor drinkwatergebruik. Een reden hiervoor zou kunnen zijn dat weerpatronen veranderen. Het regenseizoen wordt steeds korter. Een andere reden zou kunnen zijn dat bewoners van de eilanden meer regenwater consumeren dan voorheen. In het laatste decennium hebben vaatwassers, wasmachines en spoeltoiletten hun intrede gedaan. De opvangreservoirs werden niet opgeschaald.

Waterkwaliteit
Regenwater op Saba heeft ook last van kwaliteitsproblemen. Recente analyses van regenwatermonsters uit particuliere reservoirs tonen een te hoog gehalte aan totale colibacteriën, e-colibacteriën, enterokokken en kiemgetal waarden aan. Inwoners van Saba die regelmatig onbehandeld regenwater consumeren, hebben soms last van maag aandoeningen. De aangegeven waarden overschrijden minimale WHO kwaliteitsrichtlijnen voor drinkwater en kunnen dus leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. De microbiologische samenstelling van regenwater is meestal erg onstabiel en kan schadelijk zijn voor de volksgezondheid.

Een verklaring hiervoor is dat regenwatersystemen kwetsbaar zijn voor externe bronnen van verontreiniging. Uitwerpselen van leguanen, geiten en vogels zijn een belangrijke bron van regenwater verontreiniging. Deeltjes van bacteriën en virussen zweven door de lucht, vallen op dakbedekking en verdwijnen via goten en buizen in de reservoirs. Een andere belangrijke bron van vervuiling is de menselijke fecale verontreiniging; bronnen van fecale bacteriën zijn overal te vinden op het eiland in de vorm van open straat riolering en afvalwater. Het grootste probleem is dat er geen collectieve riolering is op Saba; de meeste dorpen hebben een open riool.

Agenda
Wanneer er sprake is van een noodsituatie, en er is niet genoeg drinkwater beschikbaar, dan valt Saba terug op regenwatertanks. Er is geen noodvoorraad voor drinkwater. In extreme situaties, wanneer er niet genoeg water beschikbaar is, kan de Koninklijke Marine het eiland van drinkwater voorzien. Vandaag vertrekken opnieuw 30 man en een boot met 70,000 liter water. Net als in 2009.

Ziedaar een situatieschets van een deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Buureiland St. Eustatius kampte met dezelfde problematiek, maar kreeg ondersteuning van Nederland om een drinkwaterleidingnetwerk aan te leggen.  Saba zou nu aan de beurt moeten zijn; het ministerie van Infrastructuur en Milieu is aan zet. Over  twee weken vergadert Den Haag weer met Caribisch Nederland. De agenda is na vandaag in ieder geval bekend.

En bloed. Verderop een groepje mensen dat de auto inlaadt. Tassen in de achterbak. Ze gaan met één man minder naar huis. Is die nacht bij het afsteken van het vuurwerk dodelijk gewond geraakt.

Vorig jaar, een nieuwbouwwijk waar op een slaapkamer een man bij het maken van een vuurwerkbom zich invalide knutselde. Vanochtend, onderweg naar de redactie. Aan de kant van de weg een opgeblazen afvalbak.

Ook mijn editor, met wie ik het portret van Paul monteer, bekent dat hij niet zo van de Jaarwisseling is. Vroeger was het alleen maar feest, nu je kinderen hebt ligt het anders, zegt hij. Hoe herkenbaar.

Die jaarwisseling dat het maar net goed ging. Zo’n ellendige vuurwerktol die zich gloeiend heet vastdraaide in haar kruin. Omdat ze op wat leek een veilige afstand, naar vuurwerk stond te kijken.

In de badkamerspiegel boven de stromende kraan, het gezichtje van de 11-jarige. En ik met gespeelde vastberaden nuchterheid:  “Het komt goed. Het komt helemaal goed”. Dat was ook zo.

Zag bij Paul in Vlaardingen hoe verschrikkelijk anders het kan lopen. Ouders die hem altijd voor vuurwerk hadden gewaarschuwd. Zijn moeder beschreef dat eerste telefoontje waarmee ze op de hoogte werd gebracht. Dat haar zoon al op de operatietafel lag. Hoe ze het gevoel kreeg dat de grond onder haar voeten wegsloeg.

Weinig voor nodig je daar een voorstelling bij te maken.

Het einde van het jaar nadert en dus blikken we weer terug op het afgelopen jaar. De NOS zendt tussen kerst en oud en nieuw elke avond een jaaroverzicht uit op televisie, van Oranje en Sport tot Nieuws en Politiek. Ook op NOS.nl gaan we terugblikken op 2012, met een speciaal dossier. Daarvoor hebben we uw hulp nodig.

Bent u het afgelopen jaar getuige geweest van groot nieuws? Volgde u een bepaald verhaal op de voet of liet een nieuwsverhaal u dagenlang niet los? Kreeg u persoonlijk te maken met beslissingen uit Den Haag of Europa? Mail ons dan.

Inspiratie is er genoeg. U kunt bijvoorbeeld denken aan binnenlandse verhalen: de hevige winter, het ongeluk van prins Friso, de Facebookmoord, asbesthuizen in Utrecht, het Friese dna-onderzoek, de rellen in Haren.

Ook Den Haag leverde dit jaar veel nieuws op: de vastgelopen Catshuisonderhandelingen en de daaropvolgende verkiezingen, het vijfpartijenakkoord, het vertrek van Jolande Sap, Job Cohen en de opkomst van Samsom, de voorgestelde bezuinigingen.

In het buitenland gebeurde eveneens veel: de Costa Concordia, de onrust in Egypte en Syrië, het busongeluk met Belgische kinderen, verkiezingen in de VS, Frankrijk en Rusland, de Jubilee in Groot-Brittannië, de actie tegen Kony, de schietpartij bij de Batmanfilm.

Of misschien werd u misschien geboeid door een verhaal uit een deelgebied als wetenschap (de ruimtereis van Kuipers, de records van James Cameron of Felix Baumgartner, de Curiosity of de laatste reis van de spaceshuttle) of koningshuis (de blootfoto’s van Kate, de zwemtocht van Máxima in de Amsterdamse grachten, het huwelijk in Luxemburg). Laat ons weten waarom.

U kunt ook uw herinnering aan een overleden beroemdheid opschrijven. Misschien over artiesten als Whitney Houston, Jeroen Willems of Piet Römer? Schrijvers Gerrit Komrij, Maurice Sendak, Rutger Kopland of misschien Neil Armstrong.

Al uw verhalen zijn welkom op het mailadres jaaroverzicht@nos.nl. De redactie zal een keuze maken uit de inzendingen en die tussen kerst en oud en nieuw online zetten.

Hoe wonderlijk om, wat later bleek, de laatste nacht van zijn leven, in hun nabijheid mee te maken.
Een scheepsramp, vrachtschip op containerschip. Woensdagavond 5 december kwam op de redactie de melding en ik dacht aan Pim.
Stellendam in de nacht, bij het KNRM reddingstation, wachten in de auto, in het oranje licht van de lantaarns op de kade. Pim, bedacht ik me, had de mannen op `de Antoinette’ allang te pakken gekregen. Met ze afgesproken ze na hun terugkeer te filmen. En zou weten wanneer de reddingboot afmeerde. Nu was het gissen, afgaan op de politie die hulpvaardig inlichtte en zei `het kan nog wel even duren, ze maken nog een laatste zoekslag’.
Alsof ik Pim hoorde.

Toen ik hem de laatste keer sprak hadden we het over wat hij noemde één van zijn mooiste klussen. Dat vervulde me met trots. Dat was een klus samen met mij. Hij, de gelauwerde filmer, voor wie Berlijn een hoogtepunt uit zijn carrière was geweest.
Hij vertelde wat de collega in de Mediaroom in Hilversum opmerkte, die dag in ’89.
Toen ons eerste materiaal uit Berlijn binnenliep. `Jullie zijn op de enige juiste plek ’.
`Ja dat was zo.’ zei Pim met die kenmerkende nuchterheid.

We memoreerden die krankzinnige dagen. Doorgewerkt, zonder dat we er bij neervielen. ’s Avonds laat na de melding dat de Muur op breken stond in zijn montage bus er heen. De eerste stop diep in Duitsland was meteen raak. Bij een benzinestation. `Kom, even draaien.’

Beelden die samenvatten wat er gebeurde. Een gezin, opeengepakt in de auto, meteen de weg op gegaan en West-Duitsland in. `Endlich, endlich!’
Zo was het voor Pim ook. Dagenlang doorgaan zonder te slapen. Want eindelijk gebeurde waar hij ook privé zo lang op had gehoopt. Opgegroeid met de Koude Oorlog, de gehate scheiding tussen Oost en West. Pim kende het Oostblok. De controles bij de grens, het getreiter, bij het filmen altijd een functionaris in je kielzog die bepaalde wat vooral niet gefilmd mocht worden.

Fundamenteel strijdig met waar het in zijn vak om ging. In alle vrijheid je werk kunnen doen.

En zo draaide hij dagenlang zonder zijn bed te zien. Uitzinnige menigte op de Muur, de Vopo ineens een mensenvriend, uitgeputte maar zielsgelukkige Oostberlijners met de plastic tas met eerste warenhuis inkopen in half slaap op een bankje in een plantsoen.

Maar het voornaamste bleef de zee. En alles wat daar bij hoorde. Vol liefde voor het vak kon hij je in een scheepswerf wijzen op de grootsheid van het werk dat daar in het dok werd verricht. Wist meestal als eerste wie bij een stranding de klus van de berging zou klaren.

Soms vertelde hij over de schaduwkanten. De Herald of Free Enterprise. De enorme veerboot die vlak na het vertrek uit Zeebrugge verging. Honderdrieennegentig doden. Hij kreeg het vertrouwen de berging door Smit-Tak vast te leggen, mocht mee toen men voor het eerst het schip weer binnenging. Kapitalen werden hem geboden voor foto’s. Daar ging hij niet op in. Hij filmde met afstand en respect. Aangrijpend, was het, zou hij later zeggen. En ook weer heel gewoon. De slachtoffers zoals men ze aantrof in de scheepsbar. Als betonnen beelden overvallen door wat een van de grootste scheepsrampen uit de recente geschiedenis zou blijken te zijn.
Oog voor het grote en kleine.

De eilanden waar hij zich zo thuis voelde. Koningin Beatrix die op 30 april 1993 Vlieland aandeed. Hij was er bij en leek omgeven door louter bekenden. De fanfare op de Badweg, het maakte het draaien soms lastig, al die muzikanten die recht in de lens keken om Pim een groet te brengen. Natuurlijk maakten we de oversteek met zijn eigen schip, de Seaneast. Toen we terugvoeren zagen we voor ons de veerboot van Vlieland, net als wij op weg naar Harlingen.

Pim sloot de dag passend af. Een laatste groet voor Frans Horjus, de legendarische veerboot kapitein. Wenste hem een behouden vaart.
`Frans. Ay ay.’

De donderdag brak aan toen de Stellendamse reddingboot de Antoinette terugkeerde.
Het leek al wat te schemeren.
We mochten mee naar binnen, om de tafel in het reddingstation.
Wie mij ooit leerde over hun werk, vertelde ik.
Korver, Pim, ach ja, natuurlijk. Ze kenden hem.
Schipper Eric Rodenhuis vertelde zijn verhaal.
De mannen zwijgend, zwaar vermoeid van het urenlange zoeken.
`Maar dat zijn we morgen vergeten. Dan gaan we gewoon weer.’
Net als bij Pim.
Zo was het, zo ging het.
Geen zee te hoog.

Als ik in mijn omgeving de meningen peil blijkt het onderwerp te leven. `Ik moet er niet aan denken, ben blij van dat overhoren verlost te zijn’ of  ’zo worden ze nooit volwassen’ en ‘plannen kunnen ze nog niet als ze achttien zijn’.

Zelf ervaar ik hoe het middelbaar onderwijs een nadrukkelijk beroep op je doet. Je als ouder wordt geacht mee te denken, naar mentorspreekuren te komen, schoolresultaten bij te houden, aangemoedigd wordt zitting te nemen in Ouderraad of Medezeggenschapsraad.
Bij de meeste vervolgopleidingen is dat anders. Bij de Open Dag staan de deuren wijd open. Je trekt je portemonnee voor laptop en studiemateriaal. En daarna niets meer.

Klus geklaard, lekker rustig. Of juist niet? Want je moet hopen dat de beloftes van de Open Dag worden waargemaakt. De grote stilte na de Open Dag.
Je geen zorgen maken als de eerstejaarsstudent vertelt van de docent die na een lastige vraag het antwoord schuldig blijft en verwijst naar google.

Bij het CIOS in Goes hebben ze uitstekende ervaringen met de begeleiding door ouders. Minder uitval. Het blijkt dat de meeste studenten na een jaar of twee het verder alleen af kunnen.

En dat, anders dan de leraar verzuchtte, de meesten op hun eenentwintigste geheel op eigen benen kunnen staan.

LEES OOK: MBO betrekt ouders bij onderwijs

Altijd gedacht dat ze het leven moeiteloos leidt.Vrolijk, lief, behulpzaam, ondernemend, slim, vol verhalen.  Paar dagen geleden hoorde ze bij toeval dat ik bezig was met een verhaal over maagverkleiningen. En praatte me bij. Als ervaringsdeskundige. Hoe was het mogelijk. Nooit geweten dat ze met haar gewicht tobde. Er dus onder had geleden.

Ze vertelde. De hoeveelheden voedsel die ze altijd had verstouwd. Als het haar even tegen zat. Of als ze zich lusteloos of verdrietig voelde. De mails die ze me na een inleidend gesprek stuurde las ik ademloos. Hoe zij het ervaart: na de  ingreep leid je nooit meer hetzelfde leven. Moet je je wapenen tegen reacties van mensen die menen dat je het er zelf naar gemaakt hebt.

De dag beginnen met pillen.`Je moet dus je hele leven lang multivitamines slikken en extra calcium, magnesium, vitamine D in poedervorm. En zinktabletten. Ik mag nooit toegevoegde suikers, en dus ook geen dextrose eten.’ schrijft ze. En voegt er aan toe dat je van de zinktabletten wel heel mooi haar krijgt. `Tenminste een pluspuntje.’ Stuk van d’r maag er af, maar haar gevoel voor humor heeft ze gehouden.

Eten met kleine porties. De dag door. Misselijk worden ook soms. Dumping heet het, leert ze, en je krijgt het als je suiker en vetten eet. `Ik heb een keer rode kool met appel uit een potje gegeten. Ik weet nu dat daar heel veel suiker in zit. Ik ben de hele nacht wakker geweest. Misselijk en zò ziek.’Tegenwoordig drinkt ze water als ze iets verkeerds heeft gegeten en dan wordt de misselijkheid snel minder.Ze komt uit een familie waar eten heel belangrijk is. `Samen koken en proeven en eten. Eten staat ook voor gezelligheid.’De familie heeft inmiddels geaccepteerd dat zij aan de flinterdunne crackers gaat als de anderen nog eens gezellig hun bordje volscheppen. En dan de angst toch nooit meer over de verslaving heen te komen.`Een maagverkleining is dus niet een beslissing die je van de ene op de andere dag neemt. Er komt heel veel bij kijken.’ Zo formuleert ze dat.  En ik weet, nu ik de reportage heb gemaakt, dat ze zich daarmee bescheiden uitdrukt. Zij, de ervaringsdeskundige. Maar vooral een hele dappere dame.

“Kom snel mee naar boven, dan kunnen we iets heel bijzonders zien”, riep mijn vader. Met naar boven bedoelde hij naar de TV van de bovenburen. Met iets heel bijzonders bedoelde hij de eerste directe beelden vanuit de Verenigde Staten die in Europa te zien waren.

Ik zou niet meer weten welke datum het was, maar dat moet dus 23 juli 1962 geweest zijn, lees ik nu. Vandaag, 10 juli, is het precies 50 jaar geleden dat de eerste communicatiesatelliet, de Telstar werd gelanceerd. Maar de echte datum om  bij stil te staan is natuurlijk die 23^ste, toen we met het hele gezin de trap naar de bovenburen opstormden.

Er is van alles uitgezonden, lees ik nu: ondermeer een speech van vice-president Lyndon Johnson en  een kort fragment van een baseballwedstrijd. Het zou best kunnen, maar ik kan me er niets meer van herinneren. Het enige wat ik nog weet, en zie dat nog helder voor me, was een brede snelweg, “echt Amerikaans”, waarover geruisloos lange auto’s schoven. Die heldere herinnering is op zich al opmerkelijk, want het beeld was alles behalve scherp. De auto’s en de weg bestonden uit grijze vlakjes met hele vage contouren.

Dat ik dit nog weet komt waarschijnlijk vooral omdat het ons goed werd ingepeperd dat dit een historisch moment was, de eerste keer dat je kon zien wat er in Amerika op precies dat moment gebeurde en dat het helemaal via een kunstmaan in de ruimte hier naartoe was gekomen.

De Telstar, de satelliet die dit mogelijk maakte, werd een begrip, een symbool van de moderne tijd, waar niets onmogelijk leek. De Telstar was ook het symbool van de Amerikaanse hegemonie, waar we toen ademloos in geloofden. Amerika was het beloofde land aan de andere kant van het grote water. Daar kon je van schoenpoetser miljonair worden en was iedereen gelukkig.

Kindertelevisie bestond alleen nog uit een uurtje op de vrije woensdag- en de zaterdagmiddag. Pipo, treinreis naar de toekomst, Rikkie en Slingertje, dat soort dingen. Een van de kinderprogramma’s heette dan ook prompt De Vertelstar, meeliftend op de roem van de zojuist gelanceerde kunstmaan.

Achteraf duurde het eigenlijk nog maar heel kort voordat het de Amerikanen lukte de eerste man op de maan zetten. Maar daarover vertelt opa de volgende keer.