De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De beelden van Wikileaks

In 2002 liepen cameraman Eric Feijten en ik door Bethlehem. Palestijnen moesten in hun huizen blijven. De straten waren stil. In de verte hoorden we een Israëlische tank aan komen. We stopten met lopen. Eric hield zijn camera boven zijn hoofd. De Merkava tank kwam de hoek om en stopte meteen. De loop werd op ons gericht. De bemanning herkende ons gelukkig als journalisten.

Aan dat moment moest ik denken toen ik keer op keer de beelden bekeek van de aanval op burgers door een Amerikaanse Apachehelikopter in Baghdad; beelden die door de site wikileaks.org zijn vrijgegeven. De piloot zag camera’s aan voor wapens. De mannen in de straten, onder wie twee journalisten, voor opstandelingen. Daarna raakte de piloot in een ‘tunnelvisie’. Want wie deze groep bestempelt als strijders, ziet daarna vanuit die visie alles verkeerd. De mensen in de bus, die stopten om een gewonde journalist mee te nemen, werden gezien als medeplichtig: “Ze komen de lichamen en de wapens halen,” zei de piloot vanuit zijn visie maar zonder bewijs. Het enige wat de mensen deden was een gewonde man oppakken. Er waren geen wapens, dus die konden ze al helemaal niet meenemen.

Eric en ik hebben geregeld tegen elkaar gezegd dat zijn camera op een wapen lijkt. Gedragen op de schouder lijkt het op grote afstand een raketwerper; gedragen aan een band aan de schouder zoals de journalist in Baghdad lijkt het op een geweer. Militairen leren daarom dat in de huidige oorlogsvoering het vaak niet is wat het lijkt. Oorlogsvoering in deze tijd is onoverzichtelijk. Er is geen front. De strijd gaat tussen een leger en opstandelingen; asymmetrische oorlogsvoering heet dat. Oorlog in vaak zeer complexe omstandigheden waarbij de opstandelingen zich geregeld ophouden onder de burgers, zoals dat in 2007 in Baghdad tijdens de fatale helikopter beschieting ook zo vaak gebeurde. Waar allerlei partijen door elkaar heen bewegen en waar dus ook journalisten tussenin lopen.

Honderd procent identificatie, daar gaat het om. Ook voor de Nederlandse militairen in Uruzgan. Is het voor de volle honderd procent zeker dat de persoon die je ziet een wapen draagt? En is dat wat je denkt te zien ook dat wat het echt is? Tientallen films hebben we gezien zoals de beelden die via Wikileaks zijn vrijgegeven. Piloten die iets menen te zien, maar er niet van overtuigd zijn dat het om wapens gaat. Er wordt dan niet gevuurd. Maar ook beelden van beschietingen waarbij de piloten er wel van overtuigd zijn dat er wapens zichtbaar zijn en dan toestemming krijgen om te vuren. Vaak, zoals in het geval van Uruzgan, gaat het om helikopters of straaljagers die worden ingezet als steun tijdens een vuurgevecht. De grondtroepen weten dan waar de opstandelingen zitten en de piloten zoeken hun doelen op basis van de informatie die hen wordt gegeven door de militairen op de grond. Maar zelfs dan kan het zo zijn dat de piloot weliswaar mensen ziet op de aangegeven plek, maar dat wanneer zij geen wapens dragen hij geen toestemming krijgt om te schieten.

De kwestie van de burgerdoden ligt zeer gevoelig; zeker in Afghanistan op dit moment. Dat er onschuldige burgers omkomen bij een gewapend conflict is, hoe erg ook, helaas onvermijdelijk. Zelfs in de klassieke oorlogsvoering met twee legers en een duidelijk front vielen er veel burgerdoden. De rol van de burger is echter veranderd en meer dan ooit moeten militaire leiders rekening houden met de burgers in een gebied. In de huidige oorlogsvoering spelen burgers ook mee als het gaat om steun die nodig is voor de coalitietroepen en de regering versus de opstandelingen. Meer dan in de oude oorlogen gaat het tegenwoordig om de hearts and minds  van de burgers. Dat was in Irak zo, maar ook in Afghanistan. Niet voor niets heeft de Amerikaanse commandant in Afghanistan McChrystal maatregelen genomen om het aantal burgerdoden te minimaliseren. Als geen ander beseft hij dat steun van de burgerbevolking nodig is om het conflict met de Taliban te winnen. Het is geen strijd tussen de coalitie en de Taliban op het slagveld alleen; het is tussen deze twee partijen ook een oorlog om de harten van de burgers. Maar ook niet voor niets was het de Taliban, die de film van Wikileaks meteen op de eigen website plaatste om de bezoekers aan te tonen hoe gruwelijk de Amerikanen zijn.

En terecht ook, want de beelden die de wereld over zijn gegaan en waarin de piloot en het grondstation lachen om de doden die gevallen zijn, zijn ook gruwelijk. Het incident daar in Baghdad is een verschrikkelijke fout van Amerikaanse zijde waarbij geen moment de vraag is gesteld: “is het wat het lijkt?”

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


9 reacties op “De beelden van Wikileaks”

  1. bas zegt: 07-04-10 om 08:06

    Inmiddels heb ik de beelden gezien, en voor mij zijn ze tegelijk een incident en geen incident

    Natuurlijk, de meeste soldaten zullen dit soort misdaden niet begaan, maar als ik hoor hoe de Amerikanen in Irak rondliepen – schiet en dan vragen, dan wordt het minder onbegrijpelijk

    Daarnaast, als je 100.000 mensen voorziet van wapens en een land in stuurt waar ze de taal niet spreken, dan weet je dat er een paar gekken tussen zitten die met dergelijke wapens gaan spelen

    Dus: de betrokkenen moeten gestafd worden. 12 moorden * 50 jaar, dat wordt levenslang. Maar dat is niet de essentie

    De essentie is dat als je een ander land invalt, dat dit soort misdaden te verwachten zijn. Ik wil dus Bush voor de rechter zien, ook hiervoor

    Oorlog is per definitie een misdaad

  2. rob zegt: 07-04-10 om 11:52

    Deze apache piloten zijn duidelijk slecht opgeleid. Ze kunnen goed schieten en vliegen maar hebben te weinig inzicht in wanneer ze wel of niet moeten schieten. Deze mensen hadden nooit een Apache mogen besturen.

    Wat pas echt erg is is het gebrek aan zelfkritiek binnen het leger. Maten worden gesteund zelfs als ze belachelijke fouten maken of oorlogsmisdaden begaan (beschieten hulpverleners). If vrees dat het Nederlandse leger niet werkelik beter is.

  3. c.veenhuizen zegt: 07-04-10 om 22:47

    ik heb een beetje de indruk dat de focus wel erg gericht is op amerika. heeft u niet ook een beetje het idee dat de zgn andere kant ook het een en ander aan gruwelijke daden verricht?
    Ik vind altijd dat het erg hoogmoedig is om te verwachten dat wij “westerlingen” een hogere moraal hebben en dat misdaden door anderen begaan om de een of andere reden minder erg zijn en in ieder geval te begrijpen.waarom ,hoezo? dit riekt erg naar een soort discriminatie (zij zijn dommer dus kunnen er niets aan doen dat ze zo denken).

  4. Clemens Schoone zegt: 08-04-10 om 11:12

    Ik heb net, met een collega, de beelden bekeken. Als je naar de beelden kijkt doet het heel morbide aan, maar tegelijke tijd is het natuurlijk een land in een oorlogsitustie waarbij onderlinge communicatie heel belangrijk is. In de video hoor je ook vertellen dat er niet bekend is dat er eigen mensen op die plek aanwezig zouden zijn.
    Wat ook belangrijk is, is dat de soldaten daar aanwezig op een wijze worden getraind waarbij de grens van “Brainwassing” benadert wordt. Ik wil maar zeggen dat de wereld van een soldaat ter plekke een substantieel andere is dan die van ons achter onze veilige laptop, maar waarbij we wel veroordelen over die situatie!! Echter is het gebeurde aan de andere kant ook niet goed te praten.

    Ik ben het met Bas eens: “Oorlog is per definitie een misdaad! Zij die hem aangaan dienen gestraft te worden, niet de mensen die gestuurd worden!

  5. Erik zegt: 09-04-10 om 09:52

    @ Rob,

    Kun je iets meer vertellen over je vrees dat het NL leger niet beter is dan datgene wat je gezien hebt op de beelden van Wikileaks? Ook zij doen al geruime tijd mee, eveneens in Irak en daar heb ik nog niet zoveel over gehoord aangaande dit soort incidenten.
    Verder kan ik me niet voorstellen dat deze vliegers bewust op hulpverleners/journalisten hebben geschoten, ongeacht of ze nu wel of niet zeker waren van hun zaak.
    Dit hadden ze mischien beter moeten nagaan, het is echter ook een oorlogsgebied met de bijbehorende risico’s voor bv. de journalisten.

    Verder is het niet zo raar dat militairen elkaar steunen, gebeurt dat niet meer dan kan je wel stoppen met het zijn van een leger.

    Ook ben ik het eens met Veenhuizen, wij (de westerse wereld) zijn bv. niet begonnen met aanslagen op westerse doelen (WTC).

    Daarbij komt dat Amerika wel altijd vooraan staat. Daar kan je wat van vinden, maar ik hoor ook nooit iemand iets roepen dat als er ergens voedselhulp of tenten ect. naar toe moeten, dat er altijd wel pakketten uit een vliegtuig rollen met een amerikaanse vlag erop.

    Al met al is het makkelijk praten vanaf hier, je kan echter pas goed oordelen als je er zelf bent geweest.

  6. bas zegt: 09-04-10 om 13:27

    Erik zegt

    Ook ben ik het eens met Veenhuizen, wij (de westerse wereld) zijn bv. niet begonnen met aanslagen op westerse doelen (WTC).

    Nee, de Westerse wereld heeft de Oosterse geknegt

    Dat begon met de kolonisatie (Lawrence of Arabia gezien? Het klopt dat de Britten daar de dienst uitmaakten en tegen de Turken vochten) en daarna de stichting van de staat Israel, en de verdere uitbuiting daarna

    Nee, wij zijn niet begonnen met op ons te schieten, wij zijn begonnen met ons met hun te bemoeien. en toen gingen zij dat ook doen

  7. Als Obama dit goedkeurd en de veranwordelijke mordenaars niet worden berecht dan is hij van het zelfde sop overgoten. Er is zelf op deze slechte video te zien dat er 2 mensen foto apperatuur lopen en proberen hun werk te doen. Dus deze militaire moordenaars wilden duidelijk door false info te geven de toestemming hebben om te moorden. Daar zijn ze immers aan gewent en ook al om wraak te nemen voor hun gesneuvelde kameraden.

  8. Marcel zegt: 19-11-10 om 23:05

    Een camera lijkt op een anti-tank wapen of man-portable SAM. Omdat de vijand zich kleed als burger is het gigantisch moeilijk om altijd het verschil te zien. Dit is dus de verantwoordelijkheid van de vijand die zich als burger kleed en daarmee burgers in gevaar brengt, dit is verboden volgens de Geneva Conventie. Ze gebruiken burgers als schild en kinderen ald geleide bommetjes.

    Als je als militair iemand ziet die potentieel een gevaar is dan heb je de keuze. Niet schieten en jij sterft of een collega van je. Schieten me thet risico dat deze persoon iets anders is dan deze lijkt. Dan kies je eerder voor het leven van jezelf en je maten.

    Freindly fire is van alle tijden. Ook als geen van de partijen wil dat burgers sterven dan sterven er burgers. Militairen zijn mensen en mensen maken fouten. Zo schoten NL militairen in een freindly fire incident in Afganistan per ongeluk op elkaar.
    Als militair zul je je behoorlijk kut voelen als zoiets je overkomt. Dat de vijand die je neerschoot achteraf helemaal geen vijand was.
    Het is heel makkelijk ze te veroodelen vanuit het veilig NL. In een oorlogssituatie is alles anders en moet je vaak binnen seconden reageren.

    Ik heb in een 3D shooter of met lasergamen ook wel eens per ongeluk iemand geraakt die aan mijn kant stond. En dat is een spelletje, moet je nagaan hoe lastig dat is in een echte oorlog waar de vijand geen rode naam boven zich heeft en ook geen lampje van bepaalde kleur en waar je de kans hebt te sterven.

    “Dat begon met de kolonisatie (Lawrence of Arabia gezien? Het klopt dat de Britten daar de dienst uitmaakten en tegen de Turken vochten) en daarna de stichting van de staat Israel, en de verdere uitbuiting daarna
    Nee, wij zijn niet begonnen met op ons te schieten, wij zijn begonnen met ons met hun te bemoeien. en toen gingen zij dat ook doen”

    Ouwe koeien uit de sloot halen.
    Dan kunnen wij ook gaan zeuren over de Mooren die Zuid-Europa binnenvielen (waar de kruistochten een reactie op waren). Wij zeuren toch ook niet meer over de Romeinen, Spanjaarden en zelfs niet meer over de Duitsers, wat veel recenter was. Na WO2 kwam de kolonisatie tot een einde. Juist de USA is altijd anti-imperialistisch geweest en tegen de kolonisatie en juist die vallen ze aan. Dat wij Nederlands Indië ontkoloniseerden kwam o.a. door druk van de USA.
    Je argumentatie is gigantische onzin. Ouwe koeien uit de sloot halen.

    De mensen die zijn gestorven in NY, Madrid en London hebben de mensen in Arabië nooit iets aangedaan. Ik ook niet, mijn vader ook niet en neimand die ik ken. Dat er in het verleden ooit dingen zijn gebeurd geeft ze niet het recht de mensen nu aan te vallen die daar niets mee te maken hebben. Dat zou ons dan het recht geven Italië, Spanje en Duitsland aan te vallen zonder jouw redenering.
    Ik voel me niet verantwoordelijk voor eventuele misdaden die NL of het westen heeft gedaan, ik heb daar immers niets aan kunnen veranderen.

    Wij sturen miljarden aan onwtikkelingshulp. We hielpen de Afganen tegen Rusland, in de Kosovo oorlog hielpen we moslims. De slachtoffers van de Taliban en Saddam zijn/waren ook allemaal moslims. Ze hebben dus geen enkel recht ons aan te vallen, daarnaast zijn heel veel van de slachtoffers van Bin Laden en co. andere moslims! Iedereen die niet zo denkt als hen wordt vermoord. De enige welwarendheid die ze hebben komt doordat ze toevallig olie hebben, olie die wij kopen. De enige welvaart die er is in die regio’s danken ze aan ons.
    De Arabische/moslimwereld zou ons juist dankbaar moeten zijn.

    Het maandaatgebied Palestina is oneerlijk verdeeld tussen Arabieren en Joden, in het nadeel van de Joden (die het gebied welvarend hebben gemaakt en er al eeuwen woonden). De Arabieren kregen Libanon en Jordanië, de Joden maar het kleine strookje land Israël. De Arabieren hebben steeds geprobeerd hen uit te moorden. In WO2 was er de holocaust maar in 1948, 1967 en 1973 waren er pogingen van nieuwe holocausts door de Arabische landen. Na de oprichting van Israël was er totaal geen uitbuiting meer (behalve door de eigen leiders van die landen die de eigen bevolking uitbuitte), de kolonisatie kwam vlak na WO2 tot een einde.

  9. Peter, bedankt voor het artikel. Momenteel ben ik onderzoek aan het doen naar wikileaks voor mijn essay. Ern nuttig. Bedankt.

Geef een reactie

 

    • Over dit weblog

      Dit is het weblog Defensie van de NOS. Verslaggever Peter ter Velde schrijft over militaire kwesties. Dat varieert van de Nederlandse missie in Uruzgan tot andere operaties elders in de wereld, van militair beleid tot opvattingen van de soldaat in het veld. Reacties en suggesties zijn meer dan welkom! U kunt dat doen door een reactie te plaatsen op de site of door een mail te sturen aan Peter ter Velde. Het e-mailadres is: defensieweblog@nos.nl
    • Peter ter Velde

      Klik op de foto voor een korte biografie Peter ter Velde
    • Reageren?

      Reacties op dit weblog zijn uiteraard van harte welkom.
      Wel is er een aantal spelregels:

      1) Alle reacties worden gemodereerd. Wij doen dat zelf. Het kan soms even duren voordat een reactie geplaatst wordt.

      2) Let op: Eenmaal geplaatst blijft geplaatst. Bijdragen aan een discussie worden door ons niet achteraf verwijderd, ook niet op verzoek. Schrijf dus geen dingen waar u later spijt van kunt krijgen.

      3) De blogs zijn een platform voor reacties en discussie, geen uitlaatklep voor scheldkanonnades. Houd het aub beschaafd. Reacties die beledigingen of scheldwoorden bevatten worden niet geplaatst.

      4) Houd het ook zakelijk, dat wil zeggen: niet nodeloos op de man spelen.

      5) Alleen inhoudelijke reacties op het onderwerp van een blogpost worden geplaatst. Met andere woorden: blijf on-topic.

      6) Het is de bedoeling dat reacties de discussie bevorderen. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

      Reacties die niet aan de spelregels voldoen worden niet geplaatst.