Bronnen rond de inlichtingendiensten vertellen dat V. opdook toen hij contact kreeg met een medewerker van de ambassade van Wit-Rusland. Wit-Rusland, maar ook landen als China, doen veel aan industriële spionage. “Ze jatten alles wat ze kunnen vinden op het gebied van industriële ontwikkeling ,” vertelt een bron. De inlichtingendiensten houden dit daarom goed in de gaten. Tijdens deze observatie dook er plotseling een Nederlander op. En niet zomaar iemand. Chris V. was een bekende: hij was F16 piloot geweest, had deelgenomen aan het demonstratieteam van de luchtmacht waarmee hij de hele wereld was rondgereisd, maar hij was na zijn periode bij defensie afgegleden. Hij had grote financiële problemen door allerlei mislukte zakelijke initiatieven. “Normaal gesproken wordt iemand heel langzaam in een spionagezaak getrokken, maar hier ging het heel erg snel,” vertelt een bron. De contacten met de medewerker van de Wit-Russische ambassade overschreden “de grens van serieusheid al lang” en daarom werd V. op 17 maart aangehouden.

Het oppakken van V. gebeurde nog voordat hij iets had kunnen verkopen. Als F16 piloot kent hij als geen ander de apparatuur aan boord van de Nederlandse gevechtsvliegtuigen. De Nederlandse toestellen zijn bijvoorbeeld voorzien van zeer geavanceerde verkenningsapparatuur. De F16′s zijn in Afghanistan, maar ook bij Libië, geliefd bij veel landen en worden voortdurend ingezet om verkenningen uit te voeren. V. kon dit soort kennis overdragen met daaraan gekoppeld de tactieken en procedures, die Nederland hanteert. Daarnaast heeft hij als demonstratievlieger over de hele wereld mogen meekijken in de cockpits van andere straaljagers, waardoor er “een olievlek kon ontstaan die niet meer te herstellen was,” aldus een bron.

Bronnen rond de inlichtingendiensten vertellen dat zij niet over een nacht ijs zijn gegaan. Al het materiaal over V. is vele malen bekeken, omdat men bijna niet kon geloven dat deze gevierde piloot landverraad zou plegen. Ook velen binnen de luchtmacht vertellen dat Chris V. een zeer aimabele man is, die wel in zeer grote problemen moet zijn gekomen om tot deze stappen over te gaan.

Naar aanleiding van deze spionagezaak heeft Nederland de medewerker van de Wit-Russische ambassade, met wie Chris V. contact onderhield, uitgezet.

Aan dat moment moest ik denken toen ik keer op keer de beelden bekeek van de aanval op burgers door een Amerikaanse Apachehelikopter in Baghdad; beelden die door de site wikileaks.org zijn vrijgegeven. De piloot zag camera’s aan voor wapens. De mannen in de straten, onder wie twee journalisten, voor opstandelingen. Daarna raakte de piloot in een ‘tunnelvisie’. Want wie deze groep bestempelt als strijders, ziet daarna vanuit die visie alles verkeerd. De mensen in de bus, die stopten om een gewonde journalist mee te nemen, werden gezien als medeplichtig: “Ze komen de lichamen en de wapens halen,” zei de piloot vanuit zijn visie maar zonder bewijs. Het enige wat de mensen deden was een gewonde man oppakken. Er waren geen wapens, dus die konden ze al helemaal niet meenemen.

Eric en ik hebben geregeld tegen elkaar gezegd dat zijn camera op een wapen lijkt. Gedragen op de schouder lijkt het op grote afstand een raketwerper; gedragen aan een band aan de schouder zoals de journalist in Baghdad lijkt het op een geweer. Militairen leren daarom dat in de huidige oorlogsvoering het vaak niet is wat het lijkt. Oorlogsvoering in deze tijd is onoverzichtelijk. Er is geen front. De strijd gaat tussen een leger en opstandelingen; asymmetrische oorlogsvoering heet dat. Oorlog in vaak zeer complexe omstandigheden waarbij de opstandelingen zich geregeld ophouden onder de burgers, zoals dat in 2007 in Baghdad tijdens de fatale helikopter beschieting ook zo vaak gebeurde. Waar allerlei partijen door elkaar heen bewegen en waar dus ook journalisten tussenin lopen.

Honderd procent identificatie, daar gaat het om. Ook voor de Nederlandse militairen in Uruzgan. Is het voor de volle honderd procent zeker dat de persoon die je ziet een wapen draagt? En is dat wat je denkt te zien ook dat wat het echt is? Tientallen films hebben we gezien zoals de beelden die via Wikileaks zijn vrijgegeven. Piloten die iets menen te zien, maar er niet van overtuigd zijn dat het om wapens gaat. Er wordt dan niet gevuurd. Maar ook beelden van beschietingen waarbij de piloten er wel van overtuigd zijn dat er wapens zichtbaar zijn en dan toestemming krijgen om te vuren. Vaak, zoals in het geval van Uruzgan, gaat het om helikopters of straaljagers die worden ingezet als steun tijdens een vuurgevecht. De grondtroepen weten dan waar de opstandelingen zitten en de piloten zoeken hun doelen op basis van de informatie die hen wordt gegeven door de militairen op de grond. Maar zelfs dan kan het zo zijn dat de piloot weliswaar mensen ziet op de aangegeven plek, maar dat wanneer zij geen wapens dragen hij geen toestemming krijgt om te schieten.

De kwestie van de burgerdoden ligt zeer gevoelig; zeker in Afghanistan op dit moment. Dat er onschuldige burgers omkomen bij een gewapend conflict is, hoe erg ook, helaas onvermijdelijk. Zelfs in de klassieke oorlogsvoering met twee legers en een duidelijk front vielen er veel burgerdoden. De rol van de burger is echter veranderd en meer dan ooit moeten militaire leiders rekening houden met de burgers in een gebied. In de huidige oorlogsvoering spelen burgers ook mee als het gaat om steun die nodig is voor de coalitietroepen en de regering versus de opstandelingen. Meer dan in de oude oorlogen gaat het tegenwoordig om de hearts and minds  van de burgers. Dat was in Irak zo, maar ook in Afghanistan. Niet voor niets heeft de Amerikaanse commandant in Afghanistan McChrystal maatregelen genomen om het aantal burgerdoden te minimaliseren. Als geen ander beseft hij dat steun van de burgerbevolking nodig is om het conflict met de Taliban te winnen. Het is geen strijd tussen de coalitie en de Taliban op het slagveld alleen; het is tussen deze twee partijen ook een oorlog om de harten van de burgers. Maar ook niet voor niets was het de Taliban, die de film van Wikileaks meteen op de eigen website plaatste om de bezoekers aan te tonen hoe gruwelijk de Amerikanen zijn.

En terecht ook, want de beelden die de wereld over zijn gegaan en waarin de piloot en het grondstation lachen om de doden die gevallen zijn, zijn ook gruwelijk. Het incident daar in Baghdad is een verschrikkelijke fout van Amerikaanse zijde waarbij geen moment de vraag is gesteld: “is het wat het lijkt?”

 Want dat was tijdens de NAVO operatie de angst van de Nederlanders: Helmand grenst aan Uruzgan en de NAVO had van te voren aangekondigd dat er een operatie in de stad Marjah zou plaatsvinden. Eén van de vluchtroutes voor de Taliban was de Helmandvallei die ook langs Deh Rawod in Uruzgan loopt. Nog voor de operatie half februari begon was TF55 daarom naar Helmand gestuurd. Amerikaanse, Britse en Afghaanse militairen voerden het offensief in en rond Marjah uit. Het was de eerste grote militaire operatie nadat president Obama extra troepen naar Afghanistan zond. De veiligheidssituatie in de onrustige provincie Helmand moet vanaf nu verbeteren. In juni staat een soortgelijke operatie gepland in Kandahar en ook andere zuidelijke en oostelijke provincies komen het komende jaar aan de beurt.

Task Force 55 had tijdens Moshtarak als doel de plaats Kajaki te bereiken bij het gelijknamige meer waar de Helmandrivier in uitmondt. De lange reis was niet voor niets: bij Kajaki zijn de Nederlanders in verschillende vuurgevechten met Talibanstrijders terecht gekomen.

Eén open terreinwagen, een MB, reed op een bermbom. In het Nederlandse voertuig zaten Afghaanse militairen; één van hen werd gedood en vier anderen raakten gewond. De MB is door de Nederlanders vernietigd.

Australische special forces, Task Force 66, waren betrokken bij een soortgelijke aktie. De Australische commandant der strijdkrachten Houston maakte bekend dat de Australiërs ook tijdens de operatie in Kandahar ingezet zullen worden om te voorkomen dat Talibanstrijders naar Uruzgan zullen vluchten.

Ervaren Afghaanse militairen van het derde Kandak (bataljon) uit Uruzgan hebben ook deelgenomen aan de operatie in Helmand. Zij kunnen nog niet zelfstandig opereren en werden begeleid door Amerikaanse opleiders. De Amerikanen waren boos op Australië dat weigerde om de eigen opleiders vanuit Uruzgan naar Helmand te sturen. Generaal Houston heeft bekend gemaakt dat tijdens de volgende operatie in Kandahar Australische opleiders wel deel zullen nemen.

Wij,  stamleiders, dorpsoudsten en lokale commandanten van verschillende districten zoals Tarin Kowt, Deh Rawod, Chora en Gizab namens de bevolking van Uruzgan verzoeken de Nederlandse volksvertegenwoordigers om verlenging van de Nederlandse missie in Uruzgan.

Wij zijn bang dat het vertrek van de Nederlandse militairen de economische ontwikkeling en maatschappelijke vooruitgang in Uruzgan zeer negatief zal beïnvloeden.

Er zijn heel veel wegen  aangelegd, veel bruggen, scholen en klinieken zijn gebouwd. Op het gebied van watervoorzieningen, zoals het maken van microdammen is heel veel gedaan, waardoor het levensniveau van de boeren is verbeterd. 75% van Uruzgani’s heeft van de Nederlandse hulpprojecten kunnen profiteren.

Zonder Nederlandse militairen had het PRT op het gebied van economische en maatschappelijke ontwikkeling geen succes kunnen boeken.

Doordat de Afghaanse veiligheidstroepen nog steeds niet in staat zijn om zelfstandig de veiligheid te garanderen, zou dit jaar zonder Nederlanders, Australiërs, Amerikanen, ANA en ANP in Uruzgan geen sociaaleconomisch vooruitgang verwacht mogen worden, waardoor de veiligheidsituatie kan verslechteren. De Nederlanders hebben altijd goed en eerlijk contact met de bevolking gehad, vandaar dat  de aanwezigheid van de Nederlandse troepen voor het handhaven van vrede en rust in Uruzgan zeer noodzakelijk is.

 Hoewel wij op dit moment niet zoveel kunnen doen, zullen wij ons best doen om de vrede terug te krijgen, bijvoorbeeld  door het niet verbouwen van papaver, de corruptie te bestrijden en mensenrechten te respecteren.

Wij, de deelnemers aan deze Shura (bijeenkomst, vergadering) zijn ons bewust van het feit dat de Nederlandse missie in Uruzgan gevaarlijk was.

Wij zullen altijd met verdriet en veel respect de gesneuvelde militairen herinneren en wij zullen ook de onschuldige Afghaanse burgerslachtoffers en de belangrijke stamleider de heer Ruzi Khan niet vergeten.

Wij doen een dringend verzoek aan de Nederlandse volksvertegenwoordigers om  de verlenging van de Nederlandse ISAF missie voor een  bepaalde periode te steunen. Aangezien Uruzgan  momenteel halverwege de opbouw is, vragen wij dat Uruzgan niet aan zijn lot wordt overgelaten.

“De Nederlanders zijn goed voor ons geweest. Jullie snappen onze cultuur. De militairen vallen niet onze woningen midden in de nacht binnen. Jullie begrijpen ons zo goed dat het lijkt alsof jullie hier geboren zijn.” Het gezelschap, dat op de grond van de voormalige Nederlandse White Compound zit, lacht. De man die het woord voert lacht het hardst, maar gaat dan op serieuze toon verder: “Jullie moeten hier niet weggaan. Als Nederland hier vertrekt zal de situatie veranderen. Ik doe een beroep op u, op de Nederlandse regering en het parlement om hier te blijven.” Generaal Kees van den Heuvel, commandant van Task Force Uruzgan, vraagt of hij mag reageren. De prins knikt. De generaal legt uit dat Nederland heeft besloten deze zomer te vertrekken en dat het vertrek vaststaat. Met deze woorden wordt de bijeenkomst afgesloten.

De jonge Daoud Khan en zijn mensen blijven na deze zomer in Chora achter en zullen als één van de eersten slachtoffer worden van de veranderde omstandigheden. Onlangs al werden zijn mannen ontwapend door de agenten van politiecommandant Juma Gul. Er ontstaan nieuwe krachtsverhoudingen in Uruzgan en Nederland kijkt als aangeschoten wild toe. De afgelopen vier jaar heeft Nederland heel voorzichtig een  balans proberen te brengen tussen de verschillende rivaliserende stammen in Uruzgan. De banen die er toe deden werden evenredig verdeeld. De machtige gouverneur Jan Mohammed Khan werd op last van Nederland ontslagen. JMK zoals hij genoemd wordt is Popolzai; net als president Karzai. De neef van JMK, Mattiullah Khan, raakte aanvankelijk ook op een zijspoor, maar Mattiulah is met zijn sterke militie zo machtig dat de Nederlanders niet om hem heen konden. Hij beveiligt bijvoorbeeld de weg tussen Tarin Kowt en Kandahar. JMK en zijn neef, die veel bloed aan hun handen hebben, zijn zich nu weer heftig aan het roeren in Uruzgan. Ze ruiken bloed nu Nederland de koffers aan het pakken is. Daoud Khan behoort tot de Barakzai stam en is een sta-in-de-weg voor JMK en zijn achterban.

In dit hele plaatje past ook het aanstaande vertrek van de huidige gouverneur Hamdam. Officieel is hij nog niet ontslagen, maar dit is een kwestie van dagen. De laatste weken – sinds het aangekondigde vertrek van de Nederlanders - staat zijn positie onder druk. Hij wordt beticht van corruptie, maar onderzoek heeft vooralsnog tot niets geleid.  Afgelopen weekend schitterde hij door afwezigheid toen president Karzai zijn provincie Uruzgan bezocht. Voor Hamdam stond al voor het bezoek van Karzai vast dat als hij geen onderdeel zou zijn van de delegatie van de president, hij blijkbaar definitief zou hebben afgedaan. Nederland heeft geen weet meer van wat er zich achter de schermen allemaal afspeelt, want ons land verliest de grip op de provincie.

Het vertrek van Nederland geeft Karzai de ruimte om in Uruzgan te benoemen wie hij wil. Zeker als de Amerikanen de leidende rol in de provincie krijgen, want zij sluiten zich al snel aan bij de sterkste partij zonder oog te hebben voor de gevoelige stamverhoudingen: JMK en zijn neef zijn de sterken. Zal de nieuwe gouverneur een Popolzai worden? Wat wordt de rol van JMK? De provincie lijkt snel op weg te zijn naar af. Zullen de Popolzai het weer op alle plekken voor het zeggen krijgen? Zullen alle baantjes en het buitenlandse geld naar deze stam gaan? En misschien belangrijker nog: zullen de tegenstellingen tussen de stammen helemaal terugkeren waarbij de Popolzai opnieuw de onderdrukker worden van de Barakzai, de Ghilzai en al die andere stammen? De ontwikkelingen van de afgelopen weken zijn weinig rooskleurig. Het lijkt er op dat veel van het werk van Nederland, dat in een monnikenklus probeerde ‘de boel bij elkaar te houden’,  nog voor het vertrek van de laatste Nederlandse militair is afgebroken.

De huidige missie loopt af op 31 juli twaalf uur ‘s nachts. De NAVO vraagt nu om vanaf 1 augustus tot 1 augustus 2011 in Uruzgan te blijven. De verwarring over de data is er zelfs bij ingewijden. Het PvdA-kamerlid Van Dam zei op het Radio 1 Journaal dat het NAVO-verzoek om een verlenging van acht maanden gaat. Dat is onjuist. De huidige missie stopt op 31 juli en de maanden daarna zullen gebruikt worden voor de terugtrekking, de ‘redeployment’ zoals dat heet. De Tweede Kamer heeft eerder gezegd dat ‘de jongens voor kerst thuis zouden moeten zijn’ en hield toen rekening met einde missie (31 juli) en een aantal maanden voor de redeployment. Het NAVO verzoek houdt dus in dat Nederland tot 1 augustus 2011 in Uruzgan blijft en dat de maanden erna dan gebruikt gaan worden voor de terugtrekking.

De NAVO vraagt ook of Nederland de F-16′s in Afghanistan wil houden. Nederland heeft er nu vier die gestationeerd zijn op het vliegveld van Kandahar. Op de basis daar zijn 350 Nederlandse militairen werkzaam. Kandahar is een andere provincie dan Uruzgan. Ook dit wordt wel eens verward. Nederland heeft in Uruzgan ongeveer 1450 militairen en 80 Special Forces; in de provincie Kandahar dus 350 (de meesten van de Luchtmacht) en daarnaast nog 100 militairen en 19 politieagenten in Kabul.

Voor wat betreft Uruzgan vraagt de NAVO een intensieve training op te zetten voor de Afghaanse veiligheidstroepen én om het wederopbouwwerk voort te zetten. Nederland doet die training en dat opbouwwerk nu ook al. Vijftig militairen zijn opleiders van het Afghaanse leger en tien Marechaussees leiden de Afghaanse politie op. Daarnaast zijn 90 militairen actief in het Provinciaal Reconstructie Team (het wederopbouwteam) en nog eens tien burgers van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Mocht Nederland de training en het wederopbouwwerk in de huidige vorm willen voortzetten, dan hebben we het dus al over 160 militiaren en burgers die in Uruzgan zullen blijven. Maar, dit is zonder enige beveiliging en bescherming. De tien leden van de Koninklijke Marechausse zijn gekoppeld aan veertig militairen die als bescherming meegaan in het veld tijdens de training van de Afghaanse politieagenten. De Battle Group (de gevechtseenheden bestaande uit zo’n 500 man) gaat nu met het PRT de provincie in om te zorgen voor hun beveiliging. Dat deze laatste groep kleiner gaat worden staat vast, want personeel en materieel is een zo’n grote missie voor Nederland niet vol te houden en politiek ongewenst. Militairen die voor de derde, vierde of zelfs vijfde keer naar Uruzgan gaan zijn geen uitzondering. Maar wil Nederland actief blijven met wederopbouw en training dan zijn al snel enkele honderden militairen nodig om die trainers en opbouwers te beschermen. Tenzij, maar daar heb ik in mijn vorige weblog “Niet vechten maar trainen” ook al over geschreven, de politiek het principe loslaat dat Nederlanders beschermd worden door Nederlanders.

Los van die trainers, PRT-ers en beveiliging zijn er mensen nodig voor logistiek, planning, etc. Wat te denken van de genie die bermbommen opspoort? Andere landen hebben (net als Nederland) tekorten als het gaat om de genisten, dus een beroep doen op anderen is hier ondenkbaar.

Het NAVO verzoek houdt kort gezegd in dat de Nederlandse missie kleiner kan, maar dat er nog altijd veel militairen nodig zijn. Op heel veel vlakken is het maar net hoe je het personeel precies invult, maar je komt toch al snel op aantallen van 500 tot 750 militairen (inclusief ongeveer 100 man in Kandahar) die nodig zijn voor een trainingsmissie. Een trainingsmissie waar de PvdA deze dagen over praat, maar die het NAVO verzoek aan de andere kant onbespreekbaar vindt.

Overigens, maar dat terzijde, had Hamer het alleen over het trainen van politieagenten en niet over het trainen van het Afghaanse leger. Wat de PvdA van dat laatste vindt blijft ook na het debat onduidelijk. Laten we desalniettemin kijken wat het inhoudt om politieagenten te trainen.

Nederland heeft nu 19 politieagenten aan het werk in Kabul. Zij werken vooral binnen de poorten van de kazerne met andere Europese collega’s van Eupol. De Afghanen krijgen daar onder meer training in zelfverdediging en in de basale taken van een politieagent.

De politiemacht in Afghanistan is de zwakste schakel in het veiligheidsapparaat in het land. Het afgelopen jaar kwamen ongeveer 1500 agenten om in aanslagen en aanvallen op politieposten; dat zijn er gemiddeld  dertig per week. In het ‘Nederlandse’ Uruzgan worden agenten daarom ook buiten de poort getraind. Dat kan ook niet anders. Je kunt in een land als Afghanistan politieagenten nu eenmaal niet theorielessen geven in klaslokalen. De overgrote meerderheid is namelijk analfabeet. Zodra zij dus hun basistraining hebben gekregen worden ze op pad gestuurd om het getrainde in de praktijk te brengen en om bij te leren in het veld. Nederland heeft nu vijftig man in Uruzgan actief die zich bezighoudt met deze taak. Maar, en daar komt het: deze taak is onmogelijk zonder bescherming van het leger. Want die vijftig in Uruzgan zijn niet alleen trainers. Sterker nog, de minderheid is trainer. Het gaat om tien trainers van de Koninklijke Marechaussee (KMAR) en veertig infanteristen van de landmacht die meegaan om de trainers te beschermen.

Dus laten we één voorbeeld nemen: een groep Afghaanse politieagenten wordt bij een wegblokkade buiten Tarin Kowt geposteerd. Bij deze groep zijn twee trainers van de KMAR aanwezig om het werk bij de wegblokkade te begeleiden en om op te leiden. Acht infanteristen zijn ook aanwezig om in geval van een aanval door de Taliban bescherming te bieden. Maar dat is nog niet alles: deze infanteristen moeten alleen de eerste klap opvangen. Een Quick Reaction Force staat op Kamp Holland op scherp om in geval van een aanval of aanslag meteen uit te rukken. Zo’n QRF bestaat al snel uit een man of dertig. Daarnaast kan in geval van een aanval ook beroep worden gedaan op luchtsteun door Nederlandse Apaches.

Kortom: met trainen alleen ben je er nog niet. Je zult altijd militairen nodig hebben om bescherming te kunnen bieden. De Nederlandse leidraad van de afgelopen jaren (sinds Srebrenica) is dat die bescherming gedaan moet worden door eigen troepen zodat de Nederlanders in nood niet afhankelijk zijn van commandanten van andere landen die misschien besluiten nemen die de Nederlanders in gevaar brengen.

Bij het opleiden van het Afghaanse leger gaat het om soortgelijke cijfers. Neem bijvoorbeeld de Fransen in Uruzgan. Officieel hebben zij zeventig opleiders van het Afghaanse leger, maar dat ligt genuanceerder. Ook de Fransen willen in principe zorgen voor eigen bescherming. Dus het gaat in het Franse geval om 25 opleiders; de rest is force protection.

Nederland heeft vijftig opleiders van het Afghaanse leger. Deels trainen zij de brigadestaf in Tarin Kowt, maar de meeste Afghanen zijn in het veld en worden daar door de Nederlanders getraind. Ook hier geldt: voor een paar opleiders is een grote groep beschermende militairen nodig. De Nederlandse force protection kan luchtsteun aanvragen en zwaardere artillerie inzetten; iets wat de Afghanen nog lang niet kunnen.

De scheiding tussen vechten en trainen is een valse. Helaas is het in Afghanistan vechten en trainen tegelijkertijd. Ook bij een trainingsmissie zijn militairen nodig. Louter trainers sturen is alleen mogelijk als het principe wordt losgelaten dat de noodzakelijke bescherming door eigen troepen wordt gedaan.

Stel dat Nederland besluit helemaal weg te gaan uit Uruzgan. Geen afgeslankte missie, de wederopbouwteams onder leiding van Buitenlandse Zaken worden teruggehaald en alle militairen die nu in Uruzgan werken krijgen te horen dat de missie in augustus 2010 afloopt. Dat betekent dat komende zomer zo’n duizend a 1500 militairen extra naar Afghanistan afreizen om de Nederlandse boel af te breken. Kamp Holland zal overbevolkt zijn. De gewone missie inclusief alle patrouilles gaan namelijk gewoon door terwijl de verhuisdozen worden ingepakt door de bezoekers van het Kamp. Dit wordt een mega-operatie van (voor Nederland) ongekende omvang.

Het kabinet kan ook besluiten dat Nederland met een afgeslankte missie na augustus doorgaat. Je houdt dan (een beetje afhankelijk van wat de politiek wil) een man of vijfhonderd over aangevuld met de luchtmacht in Kandahar en de Special Forces.  Dan nog zal een groot deel van de Nederlandse missie worden ‘ingepakt’ en verscheept terug naar huis.

In de tussentijd is er – welke optie ook wordt gekozen – al heel veel besloten. “Alle ’what if’s' worden uitgewerkt”, vertelt een hoge officier, “met alle scenario’s wordt rekening gehouden. Maar een besluit zou eigenlijk wel dit jaar nog moeten vallen. Welke spullen laten we daar? Er zijn plannen gemaakt, maar er is wel tijd nodig om die uit te voeren. Hoe wordt Uruzgan militair ingevuld? Wie gaat de provincie leiden na ons? Hoe wordt de commandostructuur? Hoe ga je de wederopbouw voortzetten? Je hebt daar een half jaar voorbereiding voor nodig samen met alle bondgenoten.”

“Aan de ene kant trekt de missie een grote wissel op mensen en materieel,” zegt een andere officier, “Daar bovenop wordt er bezuinigd. Aan de andere kant hebben de meesten het gevoel dat zaken daar de goede kant op gaan. Ik persoonlijk zou het jammer vinden als we daar helemaal weg zouden gaan. Ik denk dat we daar als klein land een groot stempel hebben gedrukt en veel bewondering hebben geoogst. In Afghanistan is de situatie zeer complex door alle verhoudingen tusen groepen en stammen. De expertise die Nederland inmiddels heeft in het gebied is niet één op één of zonder slag of stoot over te dragen. Het zou naar mijn mening zonde zijn om ons harde werk daar niet te consolideren.”

“We moeten Amerika blijven steunen”, zegt een ander die verwijst naar de speech van president Obama eerder deze week, “De reden is simpel: anders lijdt Nederland gigantisch gezichtsverlies in de wereld en dat zou zonde zijn na zo’n lange periode van inspanning. Naast dit argument is het natuurlijk ook raar om je nu terug te trekken in dit stadium van het gevecht. We zijn net bezig met het behalen van wat successen in de wederopbouw.”

Dit laatste punt is wat bij veel militairen leeft. Velen zijn dit jaar teruggekomen na eerdere uitzendingen. Zij zien het verschil tussen bijvoorbeeld 2007 en nu. Er wordt minder gevochten, er zijn inmiddels vijftig hulporganisaties actief in Uruzgan (in 2006 waren dat er nul) en er wordt op wederopbouwgebied iets bereikt. Bovendien wordt er door velen op gewezen dat alles wat Nederland gedaan heeft niet zomaar overgedragen kan worden aan anderen: “Eigenlijk kan je niet alles uit je handen laten vallen en het overgeven aan iemand. Er zullen liaisons moeten blijven voor een langdurige en goede overdracht. Het kan niet zo zijn dat wij een bepaalde richting opgaan in Uruzgan en een ander land, die het overneemt, een andere. Dan is al het werk min of meer voor niets geweest.”

Dat wil niet zeggen dat iedereen vindt dat Nederland daar in afgeslankte vorm moet blijven. “Voor Defensie is een rustperiode even goed,” zegt een officier, “Er zijn nog steeds grote tekorten qua personeel, blijft de uitzenddruk hoog en daarnaast zijn we bezig met het inwerken met nieuw materieel. Nederland wil in de top meedoen en dat kost wat. Op mijn beurt zeg ik dan: prima, maar begin dan wel met het open draaien van de geldkraan naar Defensie als wij het internationale breekijzer moeten zijn. ” Er is bij sommigen ook wel een Afghanistan-moeheid na drie of vier uitzendingen naar het gebied. Sommigen wijzen op de enorm hoge kosten van deze missie: “Ik heb geen idee wat mijn meerwaarde is geweest van mijn tijd in Afghanistan. Ik denk dat ik persoonlijk meer heb gekost dan dat ik iets heb kunnen betekenen voor het land.”

Wat de politiek ook besluiten gaat: voor elke militair staat het vast dat er wel snel een beslissing moet worden genomen. Zodra dat besluit er is kan het door de politiek gewenste scenario uit de kast en kan de krijgsmacht beginnen met de volgende of met de afrondende fase in Uruzgan.

Als we na een paar uur de vallei in ingaan met een aantal Special Forces en Afghaanse politieagenten zien we wat Gijs bedoelt. Het ene na het andere huis is verlaten. Kinderlaarsjes liggen op de grond. Kleren hangen aan de waslijn. Een hond blaft als we aan komen lopen. Hij is als enige in een huis achtergebleven. Wakend, maar aan een touw vastgebonden. De Afghaanse agenten trappen deur na deur in. Genisten doorzoeken de woningen op wapens en munitie.

In één huis zit toch een oude man. Hij wordt meteen stevig ondervraagd door de jonge Afghaanse agenten over zijn familie: “Die zijn gevlucht naar het noorden. Ze waren bang”, zegt de man die ogenschijnlijk niet onder de indruk is van alle wapens die plotseling zijn erf opkomen. Hij is waarschijnlijk wel wat gewend. In zijn vallei is geen Afghaanse overheid, geen politie en leger. Hier is alleen de Taliban.

De sfeer verandert als de Afghaanse commandant arriveert. Deze ervaren agent weet de juiste toon aan te slaan. Hij komt het erf op en noemt de oude man ‘kaka’ oftewel oom. Daarmee toont de commandant respect voor de oudere man. De oude man vertelt dat de Taliban naar de huizen van de inwoners van de vallei komen om eten en slaapplaatsen op te eisen. De bevolking kan er niets tegen inbrengen. De Taliban en angst regeren.

“Eén haar van u is beter dan vijf Talibanstrijders”, zegt de oude man waarna de politiecommandant zijn duim opsteekt naar de Nederlanders. Deze man is zeker geen Taliban, vindt de commandant. De Nederlanders blijven argwanend. “U hoeft niet bang te zijn voor ons. U bent een oudere man die met respect behandeld moet worden. Wij hebben allemaal vaders zoals u,” zegt de commandant.

Na een nacht in de vallei is het beeld de volgende dag hetzelfde. De bevolking is weg en wacht waarschijnlijk tot de Nederlanders zijn vertrokken en het leven weer ‘normaal’ wordt. Dit is een verkenningsoperatie van de Nederlandse elite-eenheden, maar de bevolking laat zich niet zien. In het gebied waar we zijn, zijn verschillende huizen door inlichtingendiensten aangewezen als mogelijke Talibanoorden. We gaan één zo’n huis binnen, maar op een paar oude geweren na wordt er niets gevonden.

De vraag is natuurlijk wat operaties als deze opleveren als er elke keer spooksteden worden aangetroffen. Alle informatie van elke operatie wordt doorgegeven aan de sectie Inlichtingen die er dan mee aan de slag kan. In het gebied waar we zijn zou een verdedingslinie van de Taliban aanwezig zijn. Dat was de informatie vooraf en die klopt in ieder geval. Nog voordat de Nederlanders in de vallei zijn wordt er geschoten. Er is sprake van enige vorm van organisatie bij de Taliban. Zo veel is ook duidelijk.

De waarnemers van de strijders in de bergen geven accurate gegevens door. De mortieren die de Taliban afschieten geven aan dat ze hier zwaardere wapens hebben waarmee ze goed overweg kunnen (één mortier landt op slechts honderd meter van een aantal Nederlanders). Al dat soort informatie is van belang om de regio in kaart te brengen.

Eerder zijn Australische SF’ers in de buurt geweest en hebben hun informatie bij elkaar gesprokkeld. Al die informatiestroompjes worden naast elkaar gelegd en geanalyseerd. Zo krijgen de coalitietroepen en hun Afghaanse bondgenoten een beter beeld van een bepaalde regio. In dit geval is dat van groot belang, omdat de vallei waar we zijn dichtbij een belangrijke weg naar Uruzgan ligt waar konvooien geregeld worden aangevallen door de Taliban.

Wat het ook heeft ‘opgeleverd’ is dat een aantal Talibanstrijders is gedood. Drie strijders kwamen om door een hellfire-raket die door een onbemand toestel werd afgevuurd; waarschijnlijk kwamen nog eens zes strijders om in een huis van waaruit zij op de Nederlanders schoten. De verdedigingslinie van de Taliban is er nog, maar is mogelijk verzwakt. Tenzij zij natuurlijk in staat zijn om de omgekomen strijders snel te vervangen.

Na een aantal dagen in en rond de vallei zit deze operatie er op. Task Force 55 gaat terug naar Kamp Holland. En dan valt er toch nog een gewonde: een Afghaanse agent op een motor ziet een bocht niet en wordt meters verderop tussen de keien gevonden. Hij ligt een tijdje wezenloos op de grond en iedereen vreest het ergste. Maar na een paar minuten staat hij op, veegt het bloed van zijn benen en handen en doet alsof er niks aan de hand is. Gijs komt er bij en grijnst: “Volgens mij heb je alles meegemaakt wat Afghanistan te bieden heeft. Mortieren die vlakbij inslaan, een vuurgevecht, spooksteden en nu ook nog een verkeersongeluk”.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Eerst maar eens over die commandostructuur. Inderdaad is er veel veranderd sinds 2007. In die periode was de Task Force Uruzgan, de Nederlandse militaire eenheid, nog maar net opgezet en werd er veel gevochten. Het was toen nodig om de Special Forces dicht bij de deur te hebben en direct te kunnen aansturen. ‘Viper’ zoals de eenheid toen heette stopte eind 2007 en hun werk werd overgenomen door de Australische Special Forces, Task Force 66. In de organisatie veranderde het toen al. Task Force 66 valt onder operationeel bevel van de landelijke commandant ISAF. En voor de Nederlandse Special Forces, die onder de naam Task Force 55 gingen werken, ging dat in 2009 ook gelden.

Het betekent voor Task Force 55 dat de opdrachten vanuit Kabul komen. In principe zijn deze militairen overal in het land inzetbaar, maar de praktijk leert dat zij vooral in en rond Uruzgan opereren. Het zou ook gek zijn als zij plotseling naar het noorden van het land gestuurd zouden worden, maar het zou dus wel kunnen. In Uruzgan werken zij buiten de gebieden waar de andere Nederlandse eenheden actief zijn. Die opereren in en rond de belangrijke bevolkingscentra Tarin Kowt, Chora en Deh Rawod. Task Force 55 zoekt de randen daarvan op; die gebieden waar de Taliban actief zijn en die daar operaties en aanslagen voorbereiden in de bevolkingscentra.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Maar Task Force 55 werkt ook geregeld buiten Uruzgan. Zo zijn wij meegeweest tijdens een meerdaagse operatie buiten de provincie. Veel van het werk van Task Force 55 buiten Uruzgan heeft wel te maken met de provincie zelf. Denk bijvoorbeeld aan doorgaande routes. Het is een bekende  guerillatactiek om die routes te beheersen. Wie de wegen beheerst, beheerst het land. Aan Task Force 55 de taak om die routes vrij te houden als er een bepaalde dreiging is. Soms is het dus nodig om buiten Uruzgan te werken om de doorgaande routes naar Uruzgan toe te beschermen.

Het brengt me op het soort operaties die Task Force 55 doet. Het soort waar de eerder genoemde militair zo enthousiast over was. Dat enthousiasme had ermee te maken dat de Special Forces nu in feite alle soorten operaties kunnen uitvoeren waarvoor ze zijn opgeleid:

1. Speciale Verkenningen: het verkrijgen van strategisch/operationeel belangrijke informatie. Deze verkenningen vinden vaak plaats in een vijandige omgeving. Commando’s worden bijvoorbeeld in kleine eenheden met helikopters in een gebied afgezet waar zij proberen informatie te vergaren. We zijn bij een training geweest waarbij commando’s op een bergrichel werden afgezet. De training was vooral bedoeld voor de nieuwe helikopterpiloten die net in Afghanistan waren aangekomen. Soms kunnen zij in de nacht op zo’n richel worden afgezet om inlichtingen uit een gebied te verkrijgen.

2. Offensieve acties: korte operaties waarbij (belangrijke) Taliban gevangen worden genomen of gedood. Het kan ook zijn dat de Special Forces er juist op af worden gestuurd om iemand te bevrijden. Het zou kunnen gaan om gijzelaars van de Taliban of andere groepen.

3. Militaire training: het gaat hier om het opleiden en begeleiden van speciale Afghaanse eenheden. In alle operaties die Task Force 55 uitvoert gaan Afghanen mee. Het zijn agenten van de Provincial Police Reserve; politieagenten die geselecteerd zijn om dit werk te doen. Het gaat om agenten die duidelijk beter zijn dan anderen en die door de Nederlandse Special Forces verder worden opgeleid. Het is voor de Nederlanders van belang dat er Afghanen meegaan omdat het hun land is en zij vaak beter aanvoelen hoe de situatie in een bepaald gebied is.

Alle opdrachten die Task Force 55 krijgt worden goedgekeurd door politiek Den Haag. Commandant der Strijdkrachten Peter van Uhm moet elke operatie goedkeuren. Na zijn goedkeuring informeert hij minister Van Middelkoop van Defensie die op zijn beurt met de operatie moet instemmen. Toen wij een uitgebreide briefing in Den Haag kregen over onze reis met Task Force 55 benadrukten de hoge officieren van de afdeling Joint Speciale Operaties dat sommige landen jaloers zijn op de korte lijntjes die Nederland heeft. De Commandant der Strijdkrachten en de minister zijn altijd bereikbaar om op zeer korte termijn goedkeuring te geven. Het is het voordeel van een klein land, zo lijkt me.