De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Een Binnenhofrel of iets anders?

Een politiek toneelstuk leek zich donderdag te ontspinnen. Het begon met een bezoekje van de kersverse Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg aan koningin Beatrix. Na afloop liet zij weten de koningin gevraagd te hebben om ook de informateurs van VVD en PvdA, Kamp en Bos, uit te nodigen voor een kennismakingsbezoek.

Dat schoot in het verkeerde keelgat bij D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold. Hij wilde van Kamervoorzitter Van Miltenburg weten: namens wie had zij gesproken toen zij de Koningin de suggestie deed de informateurs voor een gesprek uit te nodigen? Deze op het oog onschuldige vraag, bleek later politiek vuurwerk met crisisoverleg en oploopjes van de pers tot gevolg. Waarom?

Allereerst is het belangrijk te beseffen dat dit ‘relletje’ zich tegen de achtergrond van de formatie ‘nieuwe stijl’ afspeelt. Voor het eerst heeft niet het staatshoofd, maar de Tweede Kamer de regie in handen genomen. Door het eigenmachtige optreden van de net aangetreden Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg kwam de Koningin via een achterdeur toch weer in beeld bij dit proces. Dat was tegen het zere been van de Kamer. Want zowel voorstanders als tegenstanders van de formatie ‘nieuwe stijl’ konden het maar moeilijk verkroppen dat de Koningin meer te weten komt over de onderhandelingen dat zij, de feitelijke opdrachtgevers. Bijkomend argument: Een nieuwe oppositie zag haar kans schoon. In die zin was het ook stoken in een aanstaand huwelijk tussen VVD en PvdA.

Tot zover is het een politiek relletje, waar vooral de Kamervoorzitter moet bloeden voor de grote broek die ze had aangetrokken door zonder overleg met de Kamer in te grijpen in de formatie, een “delicaat proces dat voor iedereen nieuw is”. De gezamenlijke fractievoorzitters hebben haar goed de oren gewassen en zij moest publiekelijk door het stof. Ze zou dit soort zaken voortaan beter overleggen met de Kamer.
Maar de wezenlijke betekenis van de gebeurtenissen schuilt in de uitkomst ervan. Het voorgestelde bezoek kon met goed fatsoen natuurlijk niet meer afgezegd worden. Hier moest een bezweringsformule bedacht worden die het belang van de gang van de informateurs Bos en Kamp naar het paleis zou minimaliseren. Het bezoekje moest een onschuldig karakter krijgen. Een kennismakingsbezoek kon het voor Bos en Kamp, oude bekenden in het Haagse, niet heten. Maar al gauw was een nieuwe term bedacht: een beleefdheidsbezoek!

Zie hier het fundamentele verschil met de formatie tot en met 2010. Het staatshoofd maakte tot dan een wezenlijk onderdeel uit van het formatieproces. Alle fractievoorzitters, van groot tot klein, maakte de gang naar het paleis. Een ritueel dat ervoor zorgde dat alle stemmen gehoord werden, van de grootste partij, tot de kleinste splinter. Een ritueel dat er toe bijdraagt dat een uiteindelijke regeringscoalitie uiteindelijk ook (min of meer) gedragen wordt door het geheel. In die zin was het ceremonieel van de gang naar het paleis ook de symbolische kroon op onze representatieve democratie, een staatsvorm waarin de stem van de meerderheid niet allesbeslissend is, maar waarin ook rekening gehouden wordt met de belangen van de minderheid. De gang naar het paleis had in die zin ook betekenis. Informateurs en formateurs leggen verantwoording af aan het staatshoofd als symbool voor het geheel.

Die rol is na gisteren definitief voorbij. Zichtbaar en hoorbaar voor iedereen werd haar rol gedegradeerd tot louter ceremonieel zonder betekenis. Tot iemand die een beleefdheidsbezoekje verdient, zoals een ver familielid soms ook met enige tegenzin opgezocht moet worden. Bos en Kamp mogen niets zeggen over de inhoud. Nog los van de vraag dat de Koningin daar met 32 jaar ervaring als staatshoofd genoegen mee neemt, zullen we nooit weten wat daar werkelijk besproken is. Of wat zij van de hele toestand vindt. Dat behoort immers tot het geheim van het paleis.

Maar of het staatshoofd nu van alle details op de hoogte is gesteld of niet: haar rol is nu ook daadwerkelijk geminimaliseerd. Voor het eerst is werkelijk zichtbaar geworden wat het betekent als de Kamer de formatie zelf ter hand neemt. Doel daarvan is de formatie los te weken van speculatie over de invloed van de Koningin. Na gisteren weten we dat haar wat de kamer betreft geen ruimte wordt gegund.

Is dat goed of slecht? Daar valt veel over te speculeren. Feit is dat gekozen is voor formatie ‘nieuwe stijl’. En of die effectief is, zal pas blijken als de formatie zich verhard. Want hoe voorspoedig de onderhandelingen tussen VVD en PvdA ook lijken te lopen, het kan altijd klappen. En wie gaat dan met enige autoriteit de formatie vlot trekken?

Michiel Breedveld

 

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


15 reacties op “Een Binnenhofrel of iets anders?”

  1. martha zegt: 28-09-12 om 19:47

    er is maar 1tje de baas in NL

  2. ometon zegt: 28-09-12 om 19:55

    Wij ,hebben al zo weinig vertrouwen in de 2e kamerleden en nu zetten zij onze koningin ook nog op een zij spoor.
    Jammer zij heeft veel meer inzicht over wat in onze samenleving
    leeft,dan enig kamerlid in de 2e kamer.Had maar 50% van de kamer
    leden haar kennis dan was de crisis in Nederland al lang op gelost.

  3. Hans zegt: 28-09-12 om 20:46

    http://indegelogeerdeaap.blogs.....atrix.html

  4. Bart zegt: 28-09-12 om 22:38

    Wat er besproken is met de Majesteit gaat eigenlijk de heer Pechtold helemaal niets aan.

    Verklaringen komen gewoon op het tijdstip als het voor een ieder gepast is !

  5. Sonja zegt: 29-09-12 om 07:47

    Zelf vind ik het jammer dat Hare Majesteit in een politiek proces een belangrijke rol verloren heeft. Kritiek op, hoe na een verkiezing men stappen onderneemt om uiteindelijk een coalitie te vormen, is van alle tijden.

    Mijns inziens is het gewoon niet leuk [not done] om iemand met zoveel ervaring en inzicht buiten spel te zetten. Politiek is geen voetbalspel …

  6. Bas zegt: 29-09-12 om 11:11

    Ik was werkelijk geschokt door de domme streek van de nieuwe Kamervoorzitter, maar zoals hierboven uitgelegd, je kunt er een positieve uitleg aan geven:

    Er is nu overduidelijk depaald dat, wat de Kamer betreft, de koningin zich niet met de formatie moet bemoeien. Geen regie, een inspraak- gewoon even veel te vertellen als ieder ander: niets

    Uiteraard is dat heel erg gunstig, want Nederland pretendeert een depmocratie te zijn. Ja, ik schrijf pretendeert, want in het verleden was het zo dat een coalitie die het koningshuis niet zinde, er gewoon niet kwam. Vanwege de koninklijke regie.

    In elk geval is dat niet uit te sluiten, en dat is al erg genoeg.

    We worden nu ook overduidelijk gewezen op een andere nare consequentie van een monarchie: De mening van de koningin moet geheim blijven (logisch) en dus worden er allerlei vreemde constructies bedacht om die mening geheim te houden.

    Dat is vaker het geval, vrees ik. En telkens wordt de waarheid – en daarmee de controleerbaarheid van het bestuur – weggemoffeld. In achterkamertjes, vage bewoordingen en ontoegankelijkheid.

    In gemeenten, provincies zien we dat formeren heel goed zonder ‘regievoerder’ kan.

    Zou het tussen VVD en PvdA alsnog klappen, dan leidt dat waarschijnlijk tot een debat in de Kamer.

    Openbaar, en dan kunnen de kiezers vaststellen of ze vinden dat de partijen terecht de boel hebben laten klappen

    of dat partijbelang voorging op landsbelang

    Precies zoals het zou moeten

  7. Louis van Rasten zegt: 29-09-12 om 11:17

    De koningin behoeft zich niet met politieke zaken te gaan bemoeien. Deze taak is aan het parlement. De koningin heeft alleen een ceremoniële taak. Van Miltenburg wilde alleen even laten zien dat zij de nieuwe baas is. Een sterk staaltje van symboolpolitiek dus en iets waar de huidige politiek vol van is.

  8. mia zegt: 29-09-12 om 15:16

    Wat een gedoe , denkt men dat Hare Majesteit gaat smeken om bij die formatie betrokken te worden ? denk het toch mooi van niet .
    En ja D66 heeft inderdaad de tweede Kamer aan zijn zij om de Koningin buiten te sluiten van de formatie , maar dat vinden heel veel Nederlanders eigenlijk maar niks.
    In 2010 is Hare Majesteit eigenlijk ook al onbeleefd behandelt , eerst stopt men met de formatie en toen toch maar door .
    we hebben gezien waar dat toe heeft geleid .

  9. Gerard zegt: 29-09-12 om 16:22

    Pff, wat een zure linkse D66 retoriek is dit stuk zeg. Jammer dat een fatsoenlijke omroep (Wat de NOS ooit was) zo gekleurd aan het worden is. En het ergste is nog dat ze het zelf niet (willen) zien.

  10. Erik zegt: 29-09-12 om 17:08

    Sonja,

    Wat ben ik het met je eens!,

  11. Ricardo zegt: 29-09-12 om 17:53

    Ach, het is allemaal onderdeel van onbekende nieuwe procedures en een dito voorzitter van de Tweede Kamer. Mevrouw van Miltenburg kreeg zichtbaar een klein maar m.i. nuttig lesje in nederige onpartijdigheid die een voorzitter past. Als Kamerlid stond zij al bekend als iemand met duidelijke meningen en eigengereid. En haar VVD was ook nooit voor deze procedure.

    Het lijkt mij logisch als de (in)formatie klapt men afhankelijk van welke richting het opgaat nieuwe kandidaten van dan betrokken partijen vraagt om zich als (in)formateur te melden. Eventueel via hoofdelijke stemming kan men onderweg zelf de eigen procedures aanpassen. Waar nodig een dynamisch leerproces.

    Lukt dat allemaal niet dan kan men uiteindelijk alsnog met hangende pootjes terug naar de koningin. Die dan wellicht off the record zal verzuchten dat men blijkbaar alweer het landsbelang vergeet en op weg is naar een instabiele coalitie op basis van gestold wantrouwen.

  12. Bas67 zegt: 29-09-12 om 18:34

    Daar zit je dan in het paleis, wachtend op dat belangrijke bezoek van daags na de verkiezingen, huh, ze komen niet, ze willen het nu zelf gaan doen. nou zal mij benieuwen. een week…twee weken drie weken.
    alles lijkt goed te gaan maar dan.. boem de boel staat op klappen.. Marc blijft zich hardnekkig vast houden aan de hypotheekrenteaftrek en Diederik eist dat Ontwikkelingssamenwerking op het zelfde niveau blijft. dus patstelling . Wat nu Bos en Kamp gaan druk overleg voeren maar de verdeeldheid blijft.. Ze kijken naar elkaar in het kamertje.. Wie gaat ons hieruit helpen.. ??? En wie verschijnen dan er toch op een ochtend met hun spreekwoordelijke staart tussen de benen bij de poort van Huis ten Bosch…Sorry Alex ik moet ophangen want ik krijg onverwachts visite!!

  13. Bas zegt: 29-09-12 om 20:22

    @ Gerard

    Wellicht is het stuk onpartijdig. Jij ergert je aan de republikeinse toon, ik kan die niet waarnemen en vind het heel erg koningsgezind

    Lubbers zei eens, als ik kijk naar de reacties op de begroting – de ene vind dat ik teveel zus, de andere teveel zo, en probeer ik die reacties dan samen te nemen, dan denk ik dat we het behoorlijk goed gedaan hebben.

    Wellicht geldt dat hier ook – en zijn jij en ik beide vooral geërgerd door gebrek aan steun voor onze visie

  14. Daan zegt: 29-09-12 om 23:57

    Oranje Boven!

  15. Henk zegt: 30-09-12 om 22:08

    Voor van Miltenburg: Denk maar zo: You are damn’d if you do and you are damn’d if you don’t!!!! Het is ook nooit goed. Hetzelfde zou ik zeggen tegen Beatrix. Wim Kan zei het al: 16 miljoen oliebollen op aardgas.

Geef een reactie