De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Wat als de Eerste Kamer de begroting verwerpt?

Doordat de coalitie geen meerderheid heeft in de Eerste Kamer, is er de laatste tijd veel discussie over de positie van de senaat. Een van de thema’s is de vraag wat er gebeurt als de Eerste Kamer (delen van) de begroting verwerpt. 

Het komt zelden voor dat de Eerste Kamer een begroting wegstemt. Dat gebeurde voor het laatst in 1907. Het ging toen om de begroting van het ministerie van Oorlog en het kabinet diende na de nederlaag zijn ontslag in. De Tweede Kamer is overigens ook niet scheutig met het verwerpen van begrotingen, want daar is dat sinds 1919 niet meer voorgekomen.

Een veelgehoorde uitspraak is dat de Eerste Kamer zich onverantwoord gedraagt als die tegen de begroting stemt, want dan zou het land in chaos worden gestort. Ex-informateur Bos schreef donderdag in de Volkskrant: “Verwerping van een begroting betekent (..) dat er vanaf 1 januari geen (geen!) geld uitgegeven mag worden. Verwerping van de begroting van Sociale Zaken betekent geen uitkeringen, om maar een afschrikwekkend voorbeeld te geven.”

Desgevraagd zetten de Leidse staatsrechtspecialisten Van Emmerik en Diamant vraagtekens bij die stelling van Bos. Ze wijzen op een wettelijke bepaling die zegt dat als de begroting niet is aanvaard, het kabinet een derde van de begroting van het jaar ervoor mag uitgeven. Die bepaling is vooral bedoeld voor de situatie dat de Eerste Kamer een begroting niet op tijd behandelt (dat komt wel eens voor), maar volgens de twee staatsrechtgeleerden kan die regel ook worden gebruikt in het geval van verwerping.

Als ook die een derde is gebruikt en er is nog steeds geen oplossing, dan zijn in strikt juridische zin de verdere uitgaven van het rijk onrechtmatig. Zelfs dat hoeft volgens de specialisten in de praktijk nog geen ramp te zijn: de uitgaven zullen gewoon doorgaan (geen zinnig mens zal de uitkeringen van de ene op de andere dag stoppen en er zijn natuurlijk allerlei andere dan begrotingswetten waarin verplichtingen staan voor het rijk). De Algemene Rekenkamer zal dan constateren dat dit eigenlijk niet zo mag. Maar het is aan de politiek om te bepalen hoe daarmee wordt omgegaan.

Van Emmerik en Diamant verwijzen naar de aankoop van ABN Amro in 2008 door dezelfde Bos, die toen minister was. Bos kocht die bank destijds zonder het parlement om toestemming te vragen en dat was in strijd met de regels. Hij kreeg pas achteraf het groene licht en bijna iedereen had er begrip voor dat dat zo ging. Dat was een andere situatie dan na het verwerpen van een begroting zal ontstaan, maar enige overeenkomst is er wel.

Het kabinet presenteert op Prinsjesdag zijn nieuwe bezuinigingsplannen. In de aanloop daarnaartoe en ongetwijfeld ook daarna zal de discussie over de positie van de Eerste Kamer verdergaan.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


7 reacties op “Wat als de Eerste Kamer de begroting verwerpt?”

  1. Een demissionair half jaar hagt weer in de lucht, na een korte onderbreking een verlenging van het lange zomerreces eigenlijk. En dan ook een soort verminderde verantwoordelijkheid voor de komende grote problemen, waarvoor niemand graag (mede)verantwoordelijk voor wil zijn ten koste van veel stemmen.

    De begrotingsproblemen in de eerste kamer vormen slechts Een van de signalen van een aankomend demissionair.

  2. Ricardo zegt: 25-08-13 om 00:59

    Als de Eerste Kamer iets van de vele begrotingen verwerpt, ieder ministerie heeft een zelf een, zoekt men gewoon weer naar alternatieven. Beste Albert Simons, de komkommertijd is net voorbij..

  3. Bas zegt: 25-08-13 om 10:17

    Als de Eerste Kamer (EK) de begroting verwerpt, dan heeft het Kabinet zijn werk niet gedaan.

    De regeringspartijen weten donders goed dat ze in de EK geen meerderheid hebben, en dus steun nodig hebben van derden.

    Als ze vervolgens een begroting indienen waar die derden in de EK niet tevreden over zijn, dan gaat de begroting niet door.

    Het Kabinet ligt op ramkoers met hun houding. Dat is wel heel duidelijk hun keuze, en daarmee ook hun probleem.

    Wat betreft de betaling van uitkeringen et cetera – volgens mij hebben uitkeringsgerechtigden een wettelijk recht op dat geld. Dus dat wordt gewoon overgemaakt

  4. We leven 2013 en hebben een eerste kamer? Uitgerangeerde graaiers die een schande zijn voor de democratie. Het enige wat ze kunnen zijn regels blokkeren die zouden zorgen dat de democratie eerlijker gaat functioneren. Afschaffen de eerste kamer, niet morgen maar vandaag.

  5. Wim van Putten zegt: 25-08-13 om 22:20

    Laat het CDA de begroting maar afkeuren. Daarna zal er niemand meer op hun stemmen. Op dit moment gaat het om landsbelang en niet om partij belang.
    Beste is de hele eerste kamer af te schaffen. Bespaart veel geld!
    Als beide kamers politiek gaan bedrijven dan krijgen we amerikaanse toestanden.

  6. Frank zegt: 25-08-13 om 23:22

    Het ligt nogal voor de hand dat in de Tweede Kamer een begroting niet verworpen wordt; die begroting is iha. zorgvuldig zo in elkaar gezet dat een meerderheid voor zal stemmen.

    Het recente spel rond de eerste kamer is een veel viezer spelletje van de oppositie (en ik stem oppositie…). De plaats voor politieke afwegingen is aan de Tweede Kamer; wanneer een partij niet betrokken wordt bij de afwegingen van dit orgaan, en er wel een meerderheid is, zal geaccepteerd moeten worden dat dit het gevolg is van de keus van de kiezer. Toen de PVV dat recht kreeg vond ik dat erg naar, maar ik had het te accepteren. Nu hebben andere partijen geen meebeslissingsrecht omdat ze niet met de regeringspartijen in zee wilden, dus moeten ze dan ook de gevolgen accepteren.

    De Eerste Kamer is een plaats waar afwegingen zo schoon mogelijk horen te zijn. Dreigen van de oppositie om tegen te stemmen om politieke redenen is bijzonder onfris, een soort van ‘het doel heiligt de middelen’.

  7. Nederland is een beschaaft land waar de angst die in dit artikel wordt uitgesproken (en deels ook wordt “gesust”) ongegrond is en – in tegenstelling tot (andere) bananenrepublieken – de pleuris dus niet zo gauw zal uitbreken als door sommigen dikwijls gesuggereerd wordt.

Geef een reactie