Voor velen is Herman Kuiphof een legende. Voetbal- en tenniscommentator.  Hij voorzag vanaf midden jaren zestig tot in de jaren tachtig  (live) wedstrijden van deskudnig commentaar.  Vorige week donderdag overleed Herman Phillipus Kuiphof op 89- jarige leeftijd. Vandaag werd hij in zijn woonplaats Soest begraven in het bijzijn van honderden belangstellenden. Familie, bekenden, collega’s en mensen voor wie Herman meer was dan alleen sportcommentator in een periode dat het medium televisie nog aan zijn stormachtige opmars moest beginnen. Namens de NOS sprak ik al die belangstellenden toe. Als eerbetoon voor wat Herman allemaal heeft betekend voor de Nederlandse sportjournalsitiek en voor de NOS in het bijzonder.

Hieronder de tekst van de toespraak voor al diegenen die er niet bij konden zijn.

Geachte familie, collega’s, vrienden,

Eén van de mooiste typeringen én complimenten, die ik de afgelopen dagen hoorde naar aanleiding van het overlijden van Herman Kuiphof kwam uit de mond van Willem van Hanegem.
“In Amsterdam vonden ze dat ie voor Feyenoord was en in Rotterdam zeiden ze dat ie voor Ajax was”.

Herman Kuiphof zou vandaag nog steeds een uitmuntend voetbalcommentator in dienst van de NOS kunnen zijn.
Betrouwbaar. Onafhankelijk. Onbevooroordeeld. Zorgvuldig en Ongebonden.
Herman was zijn tijd ver vooruit.

Zelf ben ik natuurlijk niet van de tijd van Herman.
Alhoewel…

Toen vorige week donderdag bekend werd dat Herman was overleden werd ik ’s avonds gebeld door mijn aloude vader. Bijna 85 is hij. En gaat nog om de veertien dagen naar FC Utrecht. Voorheen DOS natuurlijk. Ik moet overigens bekennen dat hij af en toe wel eens smokkelt, want sinds kort heeft hij een abonnement op Eredivisie Live..

‘Heb je het gehoord?’  (..)
‘Herman Kuiphof overleden’
Jazeker, zei ik. Ik heb het gehoord.
Mijn vader sprak zijn woorden zorgvuldig en met respect.

Zoals zo velen, de afgelopen dagen. Mijn vader is één van de vele bewonderaars voor wie Herman vanaf midden jaren zestig tot op hoge leeftijd een hele belangrijke rol heeft gespeeld als voetbal- en tenniscommentator, als sportkenner. Als gids, maar vooral een onomstreden sportautoriteit.

Eigenlijk heb ik Herman Kuiphof óók in die tijd leren kennen. Want ik ging, als tienjarig jochie, iedere zondag aan de hand van mijn vader mee naar DOS. Door Oefening Sterk.
In de Utrechtse Galgenwaard natuurlijk. Maar ook naar het Oosterpark, de Kuip, de Goffert of De Meer. Het was de tijd van George in ‘t Veld, Matthias Maiwald, Nico van Zoghel en Henk Wery. Degradatievoetbal. Ik zal het nooit vergeten.

De tijd van op zondagmiddag naar de Kanaries.
De tijd van ’s avonds Sport in Beeld.
De tijd ook van Herman Kuiphof.

De tijd ook dat het vak van voetbalcommentator als het ware nog moest worden uitgevonden. Want de televisie was er nog maar net. Het Nederlandse voetbal veerde op. Kwam in een flow, zoals dat tegenwoordig zo mooi heet. Europacups voor eerst Feyenoord, en daarna Ajax. En Herman was er bij natuurlijk, met zijn karakteristieke stemgeluid, scherpe waarnemingen en spitsvondigheden.

Herman Kuiphof heeft als pionier een
hele belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de sportjournalistiek in Nederland en de televisiejournalistiek bij de NOS in het bijzonder.
Hij had daar zelf heel uitgesproken gedachten over, zo blijkt uit zijn in 1988 verschenen boekje ‘Mijn kijk op Sport’.  Daarin beschrijft Herman vijf uitgangspunten waaraan een goede sportcommentator moet voldoen. Ik neem u even mee:

1. Grote sportgebeurtenissen zijn een zaak van de massa, niet van de ‘
happy few’.

2. De eerste taak van de commentator is de sfeer over te brengen. Pas daarna wordt hij uitlegger.

3. De commentator moet zich verplaatsen in de situatie en (zo
mogelijk) in de gevoelens van de kijker thuis.

4. Het is onmogelijk om een wedstrijd goed te verslaan zonder zich erbij betrokken te voelen en van die betrokkenheid blijk te geven.

En tot slot nam Herman ook nog even de nabeschouwing, een oprukkend fenomeen in die tijd, mee via zijn laatste stelling:

Numero 5 dus: Interview pas, wanneer de absolute overtuiging bestaat, dat de te interviewen persoon iets belangwekkends te melden heeft.

Tijdloze stellingen, zou ik zeggen. We kunnen ook vandaag nog veel leren van Herman.

In de rouwadvertentie van de redactie van NOS Studio Sport werd Herman de nestor van de Vaderlandse voetbalcommentatoren genoemd. Velen hebben
zich aan hem gespiegeld. Dingen van hem geleerd. ‘Herman liet veel
na’, stond er in de advertentie.
En zo is het.

Herman Kuiphof is behalve een voorbeeld voor zijn latere collega’s ook een baken voor het sportminnende publiek. Ik heb de afgelopen dagen aan een aantal bekende sportliefhebbers gevraagd om Herman te typeren. Dat leverde mooie en treffende reacties op.

Willem van Kooten zegt:
Kuiphof was de primus inter pares. De eerste professor onder de televisie sportverslaggevers. De eerste waarbij ik het gevoel had dat hij het er niet zo maar even bij deed. Erudiet. Goed formulerend, met licht ironische ondertoon voor wie er oor voor had. Kortom, een genoegen om naar te luisteren. Dat heb ik dan ook vaak gedaan.

Paul de Leeuw:
Hij heeft mij leren houden van tennis op Wimbledon en was ongelooflijk goed en scherp bij Ischa Meijer aan de radio – tafel.

John de Mol:
Herman heeft er voor gezorgd dat ik van voetbal ben gaan houden. Als 10 – jarig jochie hoorde ik hem voor het eerst. Ik hield van zijn emotie en betrokkenheid in zijn commentaar. Ik keek een keer naar Feyenoord – Real Madrid. Coen Moulijn werd van achter tegen het gras getrapt. Coen ging achter hem aan. Herman riep: Coen, Coen niet doen. Straks word je er uit gestuurd.
Daar hield ik van.

Jan Siemerink:
Een heer onder de sportjournalisten. Nooit arrogant of uit de hoogte.

Oud NOS – directeur Ed van Westerloo gooit het over een andere boeg. Hij zegt:
Herman verving in de programmastaf vaak zijn chef Bob Spaak. Die had het niet zo op vergaderen. Herman wel. Hij kon ook afstand nemen van de sport. Praatte gemakkelijk  en enthousiast mee over jeugd-, cultuur-, en actualiteitenprogramma’s. Hij roerde zich op alle terreinen met zijn brede ontwikkeling en gezond verstand. Dat verwacht je eigenlijk niet van iemand met een sportachtergrond. Ik had Herman er heel graag bij in mijn programmastaf.

Indrukwekkende en verdiende kwalificaties, zou ik willen zeggen.

Behalve voetbal deed Herman ook aan tennis. Ingewijden zeggen dat hij zelf ook een behoorlijke kon bal slaan. Volgens Martijn Lindenberg was hij op de redactie een enorme pleitbezorger voor deze sport, die in Nederland vooral in Den Haag en omstreken populair was. Lange witte broeken en truien, toen nog. Maar mede dankzij Herman Kuiphof begon deze sport ook hier aan een mooie ontwikkeling.

Ik sprak dit weekeinde nog even met Marcella Mesker over deze passie van Herman. Ook uit dit gesprekje bleek zijn ongelimiteerde betrokkenheid voor deze sport. Maar ook de zorg voor zijn veel jongere collega’s, zoals Marcella mij vertelde: “Hij was altijd behulpzaam en bereid om tips te geven, de mentorrol op zich te nemen. Het was ook heerlijk om een dubbel met hem te spelen. Daar kon hij erg van genieten. Dat heeft hij gelukkig tot op hoge leeftijd vol kunnen houden. Ik heb daar veel respect voor”.

Het grote publiek kent Herman vooral als televisiecommentator. Maar ik zou hem onrecht aandoen als ik niet even stil zou staan bij zijn prozaïsche kwaliteiten.
Aan het begin van zijn loopbaan, begon hij als schrijvend journalist bij de Nieuwe Nederlander en de Haagse Courant.
En tot en met 2001 schreef hij nog zijn wekelijkse column voor NRC Handelsblad. Op dinsdag een ‘must’ voor iedere sportliefhebber.

Naar mate hij ouder werd, werden zijn columns steeds korter, maar zeker niet minder scherp. Ter gelegenheid van zijn 80ste verjaardag zei hij in een interview in de NRC: Misschien kan ik steeds meer zeggen in steeds minder woorden”. Een typische Herman Phillipus Kuiphof – waarneming.
In datzelfde verhaal in de NRC lees ik ook:
Twee keer per jaar schiet hij op papier uit zijn slof, ,,net als in het dagelijks leven”. Dan noemt hij AZ-voorzitter Dirk Scheringa een ,,op hol geslagen amateur”, of Ajax-trainer Louis van Gaal een ,,opgeblazen kikker” die beter kan ophoepelen. ,,Als die jongens onzin uitkramen, word ik wel eens kwaad. Al wil ik niet te vaak met dat Hollandse vingertje zwaaien. Een columnist moet geen schoolmeester zijn. Provoceren is niet mijn taakopvatting.”

Ik zei het al in het begin. Herman Kuiphof was zijn tijd ver voorbij.
Erudiet, betrouwbaar, onafhankelijk, kundig, onbevooroordeeld, zorgvuldig en ongebonden. Het logisch dat de afgelopen dagen niet alleen op de redactie van NOS Studio Sport met respect over Herman werd gesproken.

Ik wil tot slot graag nog even terugkomen op het dat mooie tijdloze boekje ‘Mijn kijk op sport’.

Aan het einde van het lezenswaardige hoofdstuk ‘Het vak volgens Kuiphof’, kijkt Herman ook
nog terug op zijn eigen loopbaan en of dat nog spoorde met zijn eigen
stellingen, die ik zojuist opsomde. “Wat mijn eigen televisie – voetbalverslaggeving betreft, hoop ik dat de tv-criticus van het Algemeen Dagblad namens het volk sprak toen hij schreef: ‘Hij was de vertegenwoordiger van een generatie die er van uitging dat de man achter de microfoon onderdeel moest zijn van het spektakel, dat zich voor de ogen van de televisietoeschouwer
afspeelde”

Want dat, besluit Herman, heb ik inderdaad geprobeerd te zijn”.

En daar danken wij van de NOS hem – namens het hele volk natuurlijk – heel hartelijk voor.