De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Van ‘Mens erger je niet’ tot ‘Risk’: Slag om de media 2.0

Deze blog van algemeen directeur Jan de Jong verscheen eerder vanochtend in het NRC

Met haar recente protestacties lokte de publieke omroep veel discussie over haar eigen bestaansrecht uit. Ondertussen is het vooral de traditionele commerciële omroep die bedreigd wordt. Betaaltelevisie en pay per view zijn aan een onstuitbare opmars bezig. En weet u waar de nieuwe zilvervloot in de sport vandaan komt? U mag gokken.

De protestacties van de publieke omroep tegen de voorgenomen extra bezuinigingen van het kabinet-Rutte II (spotjes, slogans, de gang naar het Malieveld) maakten eens te meer heftige polemieken los. Is een brede publieke omroep nog wel van deze tijd? Wij gaan die discussie niet uit de weg. Onze publieke financiering en onze plaats middenin de samenleving legt ons de plicht op om voortdurend het debat over onze rol en functie te willen voeren en over die rol verantwoording af te leggen. Bovendien is er altijd ruimte voor verbetering, ongetwijfeld ook na de fusiegolf die nu in volle gang is en die het aantal omroepen binnen het landelijke bestel terug moet brengen van 21 naar 8.

Een wederom veel gehoorde kreet in deze discussie was dat de publieke en de commerciële omroep te veel op elkaar zouden lijken. Bert Habets, de baas van RTL Nederland, stookte dit vuurtje verder op door te stellen dat hij driekwart van het programma-aanbod van de publieke omroep zonder meer over zou kunnen nemen. Ik ben van mening dat het verschil tussen de programma’s van de publieke en de commerciële omroep, met name waar het gaat om innovatie en maatschappelijke relevantie, nog nooit zo groot is geweest als dit TV-seizoen. De onderscheidende programma’s van dit moment zijn live (nieuws, sport) en/of lokaal geproduceerd (Nederlandstalig drama, documentaires, evenementen). Van dat soort programma’s hebben RTL en SBS er niet veel. Maar in feite is dit gesteggel over het onderscheid tussen publiek en commercieel al bijna een achterhaalde discussie. Zij vertroebelt het zicht op aanzienlijk meer ingrijpende ontwikkelingen in de sector die binnen enkele jaren grote gevolgen gaan hebben voor de wijze waarop wij media gebruiken.

Mijn stelling is dat niet de publieke maar juist de commerciële omroep het einde van zijn levenscyclus nadert. Ik heb het dan over de commerciële omroep zoals wij die tot dusverre kennen, met een lineaire, zendergestuurde programmering en een voornamelijk op reclamespots gebaseerd businessmodel. Net als krantenuitgevers de focus langzaam maar zeker verleggen van de papieren krant naar online producten, zullen audiovisuele mediabedrijven hun bedrijfsvoering minder en minder concentreren rond traditionele zenders. Voor commerciële mediaspelers 2.0 moet de financiering komen uit betaling door distributeurs zoals kabelbedrijven, uit andere vormen van reclame-inkomsten (sponsoring, product placement) en, last but not least, uit video on demand. In de context van commerciële omroep betekent dit overal ter wereld: pay per view, oftewel: direct boter bij de vis. De recente overname van Videoland door RTL past in deze strategie.

Op een wereldwijde schaal zien we de opkomst van agressief opererende mediapartijen als Fox en Al-Jazeera, die de uitzendrechten van aantrekkelijke programma’s en evenementen voor meerdere territoria opkopen, ook voor landen waarin ze niet actief zijn, en aldus de functies van zender en rechtenmakelaar combineren. Op deze manier worden zelfs van oudsher belangrijke spelers als de EBU – de overkoepelende organisatie van Europese publieke omroepen – buitenspel gezet. De aanzienlijke investeringen die daarmee gemoeid zijn, moeten worden terugverdiend via pay-TV en pay per view. De trend is onmiskenbaar: langzaam maar zeker verdwijnen populaire programma’s van publieke èn commerciële omroep naar betaaltelevisie. Daarbij kan Fox met een tot dusverre ongekende flexibiliteit haar aanbod heen en weer schuiven tussen open en gesloten netten. Nederland lijkt een proeftuin voor veel andere Europese landen.

Zo heeft gaandeweg het Mens Erger Je Niet tussen publieke omroepen die tot en met de jaren tachtig het rijk voor zich alleen hadden, via het Monopoly waarin kapitaalkrachtige commerciële partijen met publieke zenders om de gunst van de kijkers en de reclamegelden vochten, plaatsgemaakt voor een meedogenloze partij Risk tussen globale spelers die stuk voor stuk streven naar multimediale wereldheerschappij.

Nergens is deze strijd duidelijker zichtbaar dan op het terrein van de sport. Op diverse Europese markten heeft Fox praktisch al een monopoliepositie in het voetbal. Ook in Nederland is deze ambitie overduidelijk. De gigantische kapitaalinjectie waarmee het bedrijf een meerderheidsaandeel in de exploitatiemaatschappij van de Eredivisie heeft verworven, moet worden terugverdiend met betaaltelevisie; en wel door de uitzendingen van Fox Sports duurder en exclusiever te maken.

Tegelijkertijd fungeert de gestaag liberaliserende gokmarkt als een cruciale financieringsbron voor de ambities van sportorganisaties en mediabedrijven. Wedkantoren als Unibet, Bwin en Ladbrokes verdienen grof geld aan voetbal, tennis en diverse vechtsporten; zij gebruiken sport en de stations die het live uitzenden om hun activiteiten te promoten. Het is duidelijk: in deze nieuwe wereldorde is sport niet langer een doel maar een middel. De risico’s die dit met zich meebrengt voor de integriteit van sporters en officials zijn evident. Onlangs beschreef John Kroon in een geestige column in deze krant hoe hij zich in het stadion bij iedere onhandige actie van een speler afvroeg of dit nog wel zuivere koffie was.

Is er temidden van dit geweld nog een rol weggelegd voor de publieke omroep? Feitelijk is de publieke omroep in Nederland een laatste nationale bastion tussen commerciële partijen die stuk voor stuk in buitenlandse handen zijn. Wellicht zal het klassieke model van een lineair programmerende zender in een publiek gefinancierde context langer overleven dan in een commerciële omgeving. En ik beloof u dat de NOS de sport altijd als doel zal blijven beschouwen – dat wil zeggen als een maatschappelijk fenomeen dat serieuze journalistieke aandacht verdient – en niet als middel om geld te verdienen. Maar onze financiële armslag is beperkt. Vreemd eigenlijk hoeveel discussie er wordt gevoerd over het programma-aanbod van publieke media en het relatief lage bedrag dat ervoor wordt uitgetrokken, gelet op het grote belang van deze media voor de meningsvorming van de burger; een burger die over zijn hele leven gezien gemiddeld meer tijd aan mediaconsumptie besteedt dan aan werk, laat staan aan school en opleiding.

De in dit artikel beschreven ontwikkelingen laten in ieder geval zien dat het een illusie is om te denken dat we met z’n allen goedkoper uit zijn als we de publieke omroep minimaliseren en zoveel mogelijk sport en andere programma’s voor een breed publiek aan de commercie overlaten. Bij de commerciële omroep nieuwe stijl zullen de krenten uit de pap duur betaald gaan worden, in veel gevallen per keer. Dat wordt pas echt mens erger je niet. Wedden?

Jan de Jong
Algemeen directeur NOS

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


7 reacties op “Van ‘Mens erger je niet’ tot ‘Risk’: Slag om de media 2.0”

  1. Onno Wettig zegt: 02-11-13 om 14:28

    Kom maar es hier in Het Wilde Zuid-Oosten wonen – leer je es wat echt Mens-Erger-Je-Niet betekent!

  2. Piet zegt: 02-11-13 om 17:16

    Juist ja. Anno 2013 is het gewoon een must om flink in internet te investeren.

  3. Arjen zegt: 03-11-13 om 23:09

    Wat bazel je toch.Tv is niet meer zo belangrijk als wat het ooit was.

  4. Ricardo zegt: 04-11-13 om 15:39

    Op het gevaar af dat mijnheer de Jong zoals bij zijn vorige post de mogelijkheid om te reageren verwijdert (‘moderne’ publieksservice?) plaats ik bij zijn betoog toch weer graag enkele kanttekeningen.

    Het probleem met de (bestuurderen van) publieke omroep is dat men juist wegens de combinatie van staatssteun en reclame de doorgaans commerciele mediamarkt verziekt, dat men steeds alle activiteiten wil houden of gaan doen, net als de meer commercielen vaak zonder veel terugkoppeling naar het publiek. De publieke omroep is m.i. net als de concurrentie onderworpen aan dezelfde tendenzen die de Jong hierboven vooral voor de meer commercielen schetst. De NPO heeft en houdt echter ook in een markt van toenemende binding aan content ipv. zuil of vereniging het in wezen oneerlijke voordeel van een ondanks bezuinigingen forse subsidie. Ongeacht hoe goed of slecht men de publieke taken feitelijk invult.

    Voeg hierbij de toenemende activiteiten van de NPO met nieuws en achtergronden via internet en andere mediabedrijven hebben nog steeds een toenemend gevoeld dubbel financieel nadeel. Deze historisch gegroeide financieringsstructuur maakt het de NPO immers nog altijd veel makkelijker om en wat meer diversiteit en kwaliteit te bieden en tegelijk toch te blijven concurreren met een grote nieuwswebsite en ook erg veel boterzacht amusement, human interest, infotainment en tokshows via de aloude radio en tv.

    Als een ware ‘kleinzoon’ van destijds de legendarische Willem Vogt, die voor de AVRO zolang mogelijk het alleenrecht op omroep claimde, wuift de Jong de m.i. terecht toenemende klachten van de markt over die valse concurrentieverhoudingen op vrij arrogante manier weg om en passant de vaak opvallend ideologisch gestuurde publieke nieuwsselectie als ‘een baken van diversiteit in de geinternationaliseerde commerciele woestijn’ neer te zetten. Ik zeg niet als zovelen dat er geen verschillen in kwaliteit zijn, maar ook dat het bij het mediagebruik van de naaste toekomst weinig meer uitmaakt of je je specifiek inhoudelijke content koopt via publieke of commerciele kanalen. Zelfs op prijs zal men elkaar scherp blijven beconcurreren. In hoeverre journalistieke of programmatische integriteit bij de commercie meer in het gedrang komt als bij de publieken blijft ook een interessante vraag. Kleuring van het nieuws vanwege (historisch-ideologische) publieke of commerciele belangen is er m.i. altijd. De rol van de adverteerder, ook bij de publieke omroep, lijkt daarbij veel kleiner dan de voorkeuren van redacties en presentatoren. Het verschil dat Jan de Jong ook hier weer blijft maken lijkt me kunstmatiger en meer toegeredeneerd naar het eigen belang dan ook hij wil toegeven. iedereen praat voor eigen parochie.

    Ik wil niet beweren dat men voor afzonderlijke content straks niet duurder uit is dan tot nu toe in medialand gebruikelijk is. Als men tenminste alles (wat populair is) weer wil hebben zal dit vast zo zijn. Vraag is ook hoevelen dat straks nog willen. Voor sport zou ik b.v. nooit gaan betalen, voor een goede documentaire wel. Natuurlijk gaat er vast wat verloren aan toegang en bereik, maar eindelijk kan ik dan ook mijn eigen redactie voeren over wat ik wil horen of zien. Eindelijk hoef ik dan ook niet meer mee te betalen aan alle content en overhead van een bestel dat wel zendt maar niet graag ontvangt.

  5. Marc zegt: 04-11-13 om 23:48

    Misschien is het goed om de kijker gewoon die zenders te laten kiezen waar hij of zij behoefte aan heeft i.p.v. het aanbieden van zenderpakketten. Dan blijkt vanzelf naar welk aanbod de echte interesse uit gaat. Nu lijkt de discussie nog te vaak om de kijker heen te worden gevoerd met misschien het gevaar dat er een focus ligt waar die al lang niet meer thuis hoort.

  6. Ad Tractor zegt: 08-11-13 om 14:16

    Ik hou meer van machtspelletjes

  7. Pieter G. zegt: 09-11-13 om 17:46

    Feiten zijn niet links of rechts.

    Het is de interpretatie van feiten of het weglaten van onderdelen die het zaakje (links) inkleuren zoals bij de publieke omroep in het algemeen en in het bijzonder bij de NOS chronisch gebeurt. U weet dat onderwerp (weer) zo zorgvuldig te vermijden dat het gewoon opvalt. Zou het niet mede een reden kunnen zijn voor de recente aangekondigde bezuinigingen? Een groot deel van het volk heeft gewoon geen zin in het gekleurde werk van vrijwel uitsluitend linkse journalisten. Kunt u een rechts conservatieve medewerker/redacteur/blogger bij de NOS noemen?

    Feiten worden helaas verwerkt tot ingekleurde brokjes onzin en zijn voor velen niet interessant meer.
    Ook het Internet maakt de NOS overbodig.
    Informatie haal je simpel van het world wide web.
    Iedereen is tegenwoordig journalist en plaatst zijn of haar mening waar die maar wil.
    Iedereen is fotograaf, Filmer, zanger of zangeres, acteur, Cursus aanbieder, consument en cursist het loopt allemaal via internet.
    Buiten een paar hobby blaadjes heeft de traditionele media afgedaan.
    Uitgestorven door natuurlijke selectie waar datgene overleeft wat zich aangepast heeft aan nieuwe omstandigheden.
    Gedrag evolueert mee.
    Onafwendbaar.

Geef een reactie

 

    • Reageren?

      Reacties op dit weblog zijn uiteraard van harte welkom.
      Wel is er een aantal spelregels:

      1) Alle reacties worden gemodereerd. Wij doen dat zelf. Het kan soms even duren voordat een reactie geplaatst wordt.

      2) Let op: Eenmaal geplaatst blijft geplaatst. Bijdragen aan een discussie worden door ons niet achteraf verwijderd, ook niet op verzoek. Schrijf dus geen dingen waar u later spijt van kunt krijgen.

      3) De blogs zijn een platform voor reacties en discussie, geen uitlaatklep voor scheldkanonnades. Houd het aub beschaafd. Reacties die beledigingen of scheldwoorden bevatten worden niet geplaatst.

      4) Houd het ook zakelijk, dat wil zeggen: niet nodeloos op de man spelen.

      5) Alleen inhoudelijke reacties op het onderwerp van een blogpost worden geplaatst. Met andere woorden: blijf on-topic.

      6) Het is de bedoeling dat reacties de discussie bevorderen. Steeds weer hameren op hetzelfde punt heeft geen zin, tenzij met nieuwe argumenten.

      Reacties die niet aan de spelregels voldoen worden niet geplaatst.
    • RSS NOS Nieuws

      • Pussy Riot bestormt veld tijdens WK-finale 15/07/2018
        De WK-finale tussen Frankrijk en Kroatië in Moskou is kort na het begin van de tweede helft onderbroken nadat vier personen het veld op waren gestormd. Het bleek te gaan om een protestactie van de Russische protestbeweging Pussy Riot. Een van de actievoerders, die allen in ouderwetse politieuniformen waren gekleed, wist de middencirkel te bereiken. Na ongeve […]
      • Geredde Thaise voetballers eren omgekomen reddingswerker 15/07/2018
        De twaalf jonge voetballers die afgelopen week uit een ondergelopen Thaise grot zijn gered, treuren om de vrijwilliger die is omgekomen tijdens de internationale reddingsoperatie. De duiker, een voormalig marine-man, stierf op 6 juli aan de gevolgen van het zuurstoftekort dat hij opliep tijdens het installeren van zuurstoftanks in het grottencomplex. De jong […]
      • Demonstratie Rabat om celstraffen leiders protestbeweging Rif 15/07/2018
        In de Marokkaanse hoofdstad Rabat zijn tienduizenden mensen de straat op gegaan om te demonstreren tegen de celstraffen voor de leiders van de protestbeweging in de Rif. De demonstranten dragen afbeeldingen van de veroordeelden en eisen hun vrijlating. Aan de protestmars doen onder meer aanhangers van de linkse oppositie, mensenrechtenorganisaties en familie […]
      • 'Prins Charles en prins William hadden geen zin in Trump' 15/07/2018
        Al maanden voor het vierdaagse bezoek van president Trump aan het Verenigd Koninkrijk en de traditionele ontvangst door koningin Elizabeth hielden sommigen hun hart vast: zou de ongepolijste Trump de koningin in verlegenheid brengen? Trump werd vrijdag samen met zijn vrouw Melania door koningin Elizabeth ontvangen op Windsor Castle. Het werd inderdaad een on […]
      • Botswana overweegt jachtverbod olifanten op te heffen 15/07/2018
        De regering van Botswana overweegt het verbod op de plezierjacht op olifanten te schrappen. Volgens de overheid brengen de dieren veel schade toe aan landbouwgewassen en lopen kleine boeren daardoor veel geld mis. Natuurbeschermingsorganisaties schatten dat er zo'n 130.000 olifanten in het land leven. Dat is ongeveer een derde van het totaal aantal olif […]
      • Rode Duivels gehuldigd op stampvolle Grote Markt in Brussel 15/07/2018
        Het nationale elftal van onze zuiderburen is vanmiddag gehuldigd op de Grote Markt in Brussel. De Rode Duivels werden derde op het WK voetbal in Rusland, het is de beste prestatie voor de Belgen ooit op een wereldkampioenschap. Even voordat de spelers zich door de vele duizenden fans lieten toejuichen, was er ruimte om de maag te vullen. De stad Brussel trak […]