Is dit opmerkelijk nieuws? Eerlijk gezegd niet.

Met de SBS-groep, waarvan De Mol onlangs aandeelhouder werd, gaat het al enige tijd wat minder goed. En sinds de kwajongensjaren van de televisie zijn nieuws en sport over de hele linie de best scorende programmasoorten. Logisch dus dat John de Mol naar juist deze programma’s kijkt, als hij de prestaties van ‘zijn’ zender wat op wil krikken.

Soms lijkt het alsof John de Mol een soort Monopoly voor grote mensen speelt. Waarbij hij niet alleen alle straten wil bemachtigen, maar ook nog op al die straten hotels neer wil zetten. Behalve als producent manifesteerde hij zich immers al tot tweemaal toe als zenderbaas en nu ook als (mede-)eigenaar van een bestaande zender.

In die verschillende hoedanigheden richt hij zijn pijlen met een bewonderenswaardige volharding op het voetbal. Elk decennium opnieuw. In de jaren negentig probeerde hij het met Sport7, een paar jaar geleden nog met Talpa en nu dan kennelijk met SBS.

Het is overigens zijn goed recht. De voetbalrechten komen nu eenmaal om de zoveel jaar op de markt. Daar mag een ieder vrijelijk op bieden, dus ook John de Mol. Sinds de komst van commerciële TV in 1989 is het constant een strijd geweest tussen de NOS en andere partijen.

Het zal u niet verbazen: in dit huis vinden wij dat het voetbal bij de NOS hoort. De manier waarop NOS Studio Sport het Eredivisievoetbal serveert – zondagavond om zeven uur, het bord op schoot – maakt in feite deel uit van ons nationale erfgoed. Daar moeten we zuinig op zijn. Toen het voetbal een tijdje niet bij ons te zien was, raakte het structureel ongeveer één miljoen kijkers per week kwijt. Die kijkers zijn weer terug.

Dat zegt toch wel iets.

Sport is een maatschappelijk verschijnsel waarvan de publieke omroep graag verslag doet. Het is een voortdurende bron van nieuwsfeiten en houdt grote groepen kijkers in de samenleving bezig. Het verbindt. Noem mij één televisieprogramma dat dat week in, week uit evenzeer doet als NOS Studio Sport. En dat al vijftig jaar lang.

Maar als John de Mol net als in zijn Talpa-tijd bereid is om € 35 miljoen per seizoen te betalen voor de samenvattingen van de Eredivisie, haken wij als NOS af. Dergelijke bedragen staan volstrekt niet meer in verhouding tot andere grote sportcontracten. En los daarvan: dat geld hebben we simpelweg niet. De bezuinigingen brengen een stevige verlaging van het NOS-budget met zich mee, maar onze taken blijven gelijk en het brengen van een volwaardig nieuwsaanbod heeft prioriteit.

We mogen dan gek van sport zijn, we zijn niet gek.

De NOS is een publiek gefinancierde instelling die diensten verleent aan de samenleving. Over het verlenen van deze diensten moet en wil de NOS verantwoording afleggen aan diezelfde samenleving. De NOS wil zich toegankelijk opstellen en open staan voor kritiek. Wij realiseren het ons maar al te goed: wij zijn van de samenleving. Van iedereen voor iedereen, om een recente slogan van de NOS nog maar eens aan te halen.

De NOS maakt radio- en tv-programma’s op het gebied van nieuws, sport en evenementen. En dat 24 uur per dag, 365 dagen per jaar. Vrijwel al onze programma’s zijn live en worden in eigen huis geproduceerd. Het zijn net gewone mensen die hier werken: er gaat wel eens iets mis. Niemand is perfect, wij dus ook niet. Toch durf ik te zeggen dat we, gelet op de vele duizenden uren radio en televisie die hier gemaakt worden, slechts zelden grote fouten maken.

Maar als iemand nu toch vindt dat de NOS niet neutraal bericht over het Joods/Palestijnse vraagstuk? Dat wij te weinig aandacht aan UFO’s besteden? Dat de truien van Mart Smeets niet kunnen? Dat zijn of haar bedrijf ten onrechte in een kwaad daglicht is gesteld? Want zo divers zijn de reacties van de kijkers en luisteraars. Wat dan? Dan heeft de NOS een keur aan mogelijkheden voor kijkers en luisteraars om opmerkingen, kanttekeningen, correcties (zie ook pagina herstel), ongenoegens en klachten door te geven.

In de eerste plaats kan men terecht bij onze afdeling publieksreacties, die het merendeel van de vragen en opmerkingen zelf afhandelt. Gaat het om een ingewikkelder kwestie, of voelt de klager zich onvoldoende geholpen, dan kan hij de zaak voorleggen aan de betrokken hoofdredactie en uiteindelijk aan de NOS-directie. De directie kan er dan voor kiezen advies te vragen aan de eerdergenoemde Commissie van Deskundigen.

Deze commissie is bij de NOS in de plaats getreden van de vroegere ombudsman. In de commissie zijn meerdere disciplines vertegenwoordigd; zo wordt (naar onze mening beter dan voorheen) gewaarborgd dat klachten en andere kwesties zo evenwichtig en genuanceerd mogelijk worden bekeken. De commissie kan ook uit eigen beweging over journalistieke vraagstukken of concrete uitzendingen adviseren. Zaken als de kwestie-Albayrak hebben ons duidelijk gemaakt dat klagers ook rechtstreeks bij de Commissie van Deskundigen terecht moeten kunnen. We gaan dat regelen.

In het artikel van 20 januari constateerde de NRC terecht dat op de site van de NOS weinig te vinden was over klachtenprocedures en aanverwante zaken. Inmiddels heeft de NOS een prominente plaats op haar website ingeruimd voor informatie over verantwoording en de afhandeling van klachten. Zoals inderdaad van een publieke organisatie verwacht mag worden.

Te huur: ivoren toren.

Wellicht dat dit perspectief onvermoede krachten oproept bij de nummer laatst van het klassement. Nog even terug naar Verbier gisteren. Fraai plekje, op zo’n 1500 meter. Ik ga daar ieder jaar een paar dagen skiën en ben dan blij dat ik de laatste kilometers met de auto omhoog kan rijden. Met de fiets zou voor mij een hele opgave zijn. Wie weet, ooit eens proberen. Vooralsnog maar met de lift naar de Mont Fort, op ruim 3300 meter. Daar hoefden de renners gelukkig niet naar toe. Dan zouden ze over onmenselijke krachten moeten beschikken. Alhoewel, met al die dopingverhalen tegenwoordig…)
Het zijn niet alleen de professionele Tour de France renners die over onvermoede krachten beschikken. Op 4 juni fietste de Arnhemse Myrthe Brak, 13 jaar, op één dag 6 keer de Alpe Huez op in het kader van de jaarlijkse Alpe d’ HuZes. Samen met haar vader Jan, en heel veel anderen, fietsten ze op deze manier tot nu toe ruim 13.000 euro bij elkaar voor het KWF, in het kader van de kankerbestrijding. Ik zeg: petje af. Zie voor meer info www.arnhemsmeisjefietst.nl en http://deelnemers.alpe-dhuzes.nl/Default.aspx. Een mooi filmpje over de belevenissen van Myrthe is te zien op youtube. Deze actie toont wat mij betreft weer eens aan hoe belangrijk sport en samenleving aan elkaar zijn gekoppeld. Het is dan ook mooi dat het kabinet twee weken geleden heeft besloten de ambities van het Olympisch Plan 28 te steunen. Niet direct als doel, maar wél als middel om onze samenleving te verrijken en te verstevigen door middel van de verhoging van sportparticipatie én door de organisatie van mooie sportevenementen in ons land. Een beetje Next Level denken kan wat mij betreft geen kwaad in dit land. Wij van de NOS zullen, voor zover het past binnen onze financiële kaders, óók onze bijdrage leveren door de grote sportevenementen die in Nederland worden georganiseerd zoveel mogelijk in beeld te brengen en verslag van te doen via alle media.

Volgend jaar kunnen we wat het fietsen betreft aan de bak omdat er dan drie grote wielerevenementen in Nederland starten. De Giro (Amsterdam), de Tour de France (Rotterdam) en de Vuelta (in Assen).
Ik heb vorige week weer eens met eigen ogen in Zuid Frankrijk kunnen zien wat dergelijke evenementen los maken bij de bevolking, toen ik in het spoor van onze eigen NOS – equipe de Tour volgde van Marseille naar Barcelona. De Tour langs de Franse Zuidkust. Honderdduizenden mensen op de been bij start, finish en ‘en route’. En daaromheen ook heel veel amateurfietsers, geënthousiasmeerd uiteraard door de profs. Heel inspirerend allemaal om weer eens mee te maken.
Inspirerend was het ook om te zien hoe onze NOS – equipe dag in, dag uit televisiekijkers, radioluisteraars, internetgebruikers, mobiele liefhebbers en verslaafde twitteraars van informatie voorziet. Van ’s ochtends vroeg, tot einde avond bij Mart Smeets. Mooie prestaties, terwijl de omstandigheden bepaald niet altijd even gemakkelijk zijn. Maarten Ducrot bijvoorbeeld, maakt iedere samen met redacteur Monique Tesselaar een prachtig filmpje bij de start voor onze website ‘van binnen uit’ onder de titel: wat gaan we nou beleven. Zitten prachtige documentjes bij. Daarna moet Maarten Ducrot snel naar de finish een paar honderd kilometer verderop, om zich aan te sluiten bij commentator Herbert Dijkstra voor het live – verslag van de dag. Mooi werk. Zoals alle Studio Sport medewerkers dezer dagen mooi werk leveren. Ook zij moeten beschikken over onvermoede krachten om dit werktempo ruim drie weken vol te kunnen houden.
Afgelopen zaterdag besteedde Mart Smeets in de Avondetappe aandacht aan de actie Alpe ‘d HuZes. Te gast was onder andere Thomas Zijlma, een andere deelnemer aan Alpe ‘d HuZes en zelf slachtoffer van kanker. Deze ziekte heeft hij tot nu toe kunnen overwinnen omdat hij zich er niet bij wil neerleggen en bovendien fanatiek is gaan wielrennen. Hij fietste de Alpe ‘d Huez op 4 juni maarliefst 8 keer naar boven. In de uitzending ook een mooie ontmoeting tussen Thomas Zijlma en Lance Armstrong, die hem maximaal inspireerde. Mooi om te zien hoe sport en samenleving steeds verder integreren. En mooi dat wij daar ook een bescheiden rol in kunnen spelen.

De opluchting zit vooral in het feit dat de NOS, zeker in de afgelopen jaren, niet in staat is gebleken een artiest/act af te vaardigen die een reële kans maakte om de finale te halen of zelfs meer. Dat heeft vooral te maken met het beschikbare budget (ongeveer 250.000 euro) en de aanwezige kennis. Andere landen stoppen veel meer middelen in hun bijdrage. Soms een paar miljoen zelfs. Voor de NOS is het onverantwoord om geld weg te halen uit het nieuws- of sportbudget, waar immers onze primaire wettelijke taak ligt.
Daarnaast zit de opluchting ook in het feit dat de NOS vanaf nu niet meer mede verantwoordelijk is voor de organisatie van het evenement nu de collega’s van de TROS vanaf volgend jaar de organisatie overneemt. Dat betekent dat de NOS nu geen enkel evenement meer zelf (mede) organiseert en alleen op een onafhankelijke manier verslag doet van wat er in de wereld gebeurt. Dat is althans de bedoeling. Die onafhankelijkheid staat natuurlijk op gespannen voet als je ook verantwoordelijk bent voor de organisatie van ‘het nieuws’.

Zo bleek deze week nog eens rondom de discussie die in Moskou en in politiek Den Haag ontstond over de eventuele consequenties die wij zouden moeten verbinden aan het hardhandig neerslaan van een homodemonstratie, vandaag in Moskou. Ik werd als eindverantwoordelijke, begrijpelijk, gedwongen om een standpunt in te nemen nadat Gordon als lid van onze delegatie had laten weten te zullen vertrekken uit de Russische hoofdstad indien deze demo tot geweld zou leiden. Een standpunt waar ik het direct zeer mee eens was. Ook vanuit het eerder beschreven perspectief uiteraard. Het Eurovisiesongfestival bindt juist verschillende mensen, groepen, bevolkingen etc. in Europa. Het met geweld neerslaan van een demonstratie van één van die groepen staat naar mijn idee haaks op datgene wat we juist willen bereiken met de organisatie van een dergelijk evenement. Dat had Gordon, met zijn feilloze gevoel voor publiciteit, natuurlijk ook al heel snel gezien. Ik begrijp zeer goed dat hij heel trots is op het feit dat hij dit onderwerp deze week zowel nationaal als internationaal hoog op de media-agenda heeft gezet. Daar mag hij inderdaad heel tevreden over zijn.Ondanks mijn heldere opvatting ben ik blij en opgelucht dat ik mij, vanuit mijn onafhankelijke NOS – verantwoordelijkheid, in de toekomst niet meer hoef uit te laten over onderwerpen die met de organisatie van wat voor evenement dan ook hebben te maken.Het is veel beter om die vrijkomende tijd en energie te stoppen in het verantwoorden van waarvoor de NOS bestaat: het op een onafhankelijke wijze (live) verslag doen van relevante gebeurtenissen in de wereld op het gebied van nieuws en sport. Maar nu de NOS straks (samen met de TROS) overigens nog verantwoordelijk is voor de uitzending en organisatie van het Eurovisiesongfestival nog een subjectieve voorspelling: ik denk dat Noorwegen gaat winnen vanavond. Is althans mijn favoriet.

O ja, en voor volgend jaar adviseer ik mijn TROS – collega’s vooral op zoek te gaan naar een liedje/act dat veel beter aansluit bij datgene wat Europa vindt en voelt. Dat zeg ik met alle respect en lof voor de enorme inzet en betrokkenheid van René Froger, Jeroen van der Boom en Gordon Heuckeroth. Ik denk dat hun liedje ‘Shine’ uiteindelijk toch te weinig werd begrepen in de rest van Europa.
Het lijkt mij een mooie ambitie.

Ik kan me wat dat betreft nog goed de reacties herinneren toen de NOS de voetbalrechten van de nationale competitie vier jaar geleden kwijtraakte en vorig jaar weer terug kreeg. Inmiddels kijken wekelijks op zondagavond om zeven uur weer bijna drie miljoen mensen naar de samenvattingen. Met dank aan alle medewerkers van Studio Sport die dag in, dag uit zeer gepassioneerd met hun werk bezig zijn. En ook dank aan het kleine groepje mensen bij de NOS dat ervoor zorgt dat Studio Sport door alle jaren heen kan blijven beschikken over een prachtige sportrechtenportefeuille.

Ook in de toekomst is NOS Studio Sport niet weg te denken uit de programmering van de Nederlandse publieke omroep. Uit een onderzoek dat in maart van dit jaar werd gehouden bleek dat nog eens. Een paar opvallende uitkomsten:
-    Acht van de tien Nederlanders noemt spontaan NOS Studio Sport als de tune wordt afgespeeld.
-    De sportrubriek van de NOS wordt vooral geassocieerd met voetbal, op afstand gevolgd door schaatsen en als derde wordt presentator Mart Smeets geassocieerd met Studio Sport.
-    De kijkers van NOS Studio Sport vinden de aspecten ‘kwaliteit’, ‘deskundig’ en ‘betrouwbaar’ het meest passen bij de rubriek. Driekwart vindt ‘saai’ niet passen bij Studio Sport . Er is enige twijfel in hoeverre het begrip ‘vernieuwend’ past bij Studio Sport.
-    De kijkers waarderen NOS Studio Sport met 7,7 als rapportcijfer. Ruim acht van de tien frequente kijkers zou Studio Sport missen als het niet meer zou bestaan.
-    Ruim de helft van de kijkers volgt de sportrubriek ook via een ander mediumtype, hetgeen betekent dat Studio Sport een echt crossmediaal merk is.
-    Acht van de tien mensen zijn van mening dat Studio Sport nog zeker vijftig jaar mee kan.

Opvallend vind ik ook dat uit het Synovate – onderzoek blijkt dat jongeren (72%) relatief het vaakst vinden dat Studio Sport met zijn tijd mee gaat. Onder alle Nederlanders is dat 64%. Met name oudere kijkers (65+) vinden het voetbalcommentaar bij de NOS beter dan bij de commerciële zenders. Onder alle Nederlanders is dat 52%.

Uit al deze cijfers blijkt wat mij betreft ook nog eens welke waarde sport in algemene zin betekent voor onze samenleving. Een enorm bindmiddel. Dat bleek natuurlijk al heel uitbundig vorig jaar tijdens de Europese Kampioenschappen voetbal in Zwitserland waar honderdduizenden Nederlanders naar toe gingen, terwijl ze wisten dat ze niet eens het stadion binnen konden. En natuurlijk ook tijdens de Olympische Spelen in Bejing.
Dit jaar moeten we het even doen zonder ‘superevenement’. Maar geen zorg, de medewerkers van NOS Studio Sport zijn al weer druk doende met de voorbereidingen van de Olympische Winterspelen in Vancouver (februari 2010) en het WK voetbal in Zuid – Afrika in juni. (foto: stadion Durban in aanbouw).

Een paar weken geleden was ik in Zuid – Afrika en zag daar met eigen ogen hoe de autoriteiten en de bevolking op een trotse manier bezig zijn met de voorbereidingen van dit enorme evenement, waar het Nederlands elftal zich zo goed als zeker al voor heeft geplaatst.

In de townships rond de grote steden worden allerlei sportprojecten, zoals

Klik hier om de embedded video te bekijken.

De NOS is sinds bijna een jaar actief op mobiel. Voor wie het nog niet weet ga naar http://nos.nl/mobiel en kijk daar hoe u onze mobiele websites kunt raadplegen of een van onze speciale applicaties voor mobiel kunt installeren. Inmiddels lopen deze initiatieven boven verwachting goed en mogen zich in een grote populariteit verheugen. Vooral de Teletekst-applicatie op de iPhone is een enorme hit, met 60 duizend gebruikers en meer dan 12 miljoen opgevraagde pagina’s per maand.

Natuurlijk ontwikkelde de NOS deze mobiele toepassingen niet alleen. Samen met de NPO (Nederlandse Publieke Omroep) maken we gebruik van de expertise van vele, vaak kleine innovatieve Nederlandse bedrijfjes die ons helpen om nieuwe wegen te onderzoeken en innovatieve plannen uit te testen in de praktijk. Hier leidt de optelsom tot meer dan de som der delen. In Barcelona voerde ik veel gesprekken met mensen van die Nederlandse bedrijven die actief zijn in deze sector. Steevast hoorde ik hen de rol van de NOS als innovatie-stimulator onderstrepen. Mobiel internet, on demand, themakanalen, High Definition televisie, nieuws video- en podcasts, onze talrijke initiatieven op internet zoals bij de Olympische Spelen en nu bij 50 jaar Studio Sport waar geïnteresseerden een persoonlijk profiel kunnen aanmaken, onze weblogs, maar ook ons (helaas) mislukte sms-initiatief in de nacht dat de nieuwe president van de Verenigde Staten werd gekozen. ‘Trail and error’ dus, heel belangrijk.

Tijdens die gesprekken realiseerde ik me weer eens dat (deels) publiek gefinancierde bedrijven een belangrijke economische en innoverende bijdrage leveren aan onze samenleving. Zeker tijdens de onzekere economische tijden waarin we ons nu bevinden. Zonder de nieuwe media initiatieven van de NOS en de NPO zouden deze bedrijven het een stuk moeilijker hebben, zo kreeg ik te horen van de bazen van al die jonge initiatieven.
De kunst is natuurlijk om deze, in de publieke omgeving opgedane kennis, ook op een eenvoudige manier te verspreiden naar het ‘private’ domein.
De wetgeving is daar nu nog lang niet op ingericht. Een commissie, onder leiding van oud – minister Brinkman, probeert in de komende maanden de situatie van het totale Nederlandse medialandschap in kaart te brengen en zal ook suggesties doen over hoe deze kwakkelende sector uit het dal kan klimmen.
Dat is hard nodig, want de wijze waarop nu bijvoorbeeld met de kranten van PCM wordt omgegaan, doet ook mij (mede als oud-krantenhoofdredacteur) veel pijn.
Ongetwijfeld zal ik in de komende maanden ook spreken met de commissie – Brinkman of leden daarvan. Ik zal hen dan trachten te overtuigen dat het verstandig is om te zoeken naar vormen van samenwerking tussen de mediabedrijven uit de publieke en private sector, waarbij het publiek natuurlijk wel moet weten wie de afzender is van de nieuwsboodschap.
Ben benieuwd hoe de gesprekken, debatten over de toekomst van de Nederlandse media – industrie de komende maanden gaan uitpakken. Wordt hier ongetwijfeld vervolgd.

Inmiddels is op de website van de Dutch Media Professionals een hele discussie ontstaan, geïnitieerd door mijn oud Wegener-collega Gerard Driehuis. Hij kijkt sinds die discussie in de Rode Hoed op een geheel andere manier naar de producties van NOS Nieuws onder het motto: wat doen die 400 NOS-journalisten eigenlijk allemaal de hele dag van ‘onze’ centen. En waarom kunnen ze niet een paar verslaggevers vrij maken voor een heuse onderzoeksafdeling. Hij snapt niet dat ik (tijdens genoemd debat) heb gezegd dat de NOS dat niet kan of zelfs niet wil.
Wat ik jammer vind is dat mijn nuances en aanvullende opmerkingen tijdens het gesprek met Peter R. en Rick Nieman verder onbeschouwd blijven. Want ik heb wel degelijk aangegeven dat het de taak is van de NOS om op een heel alerte en attente manier verslag te doen van alle maatschappelijk relevante gebeurtenissen in onze samenleving. In binnen- en buitenland, voeg ik er hier aan toe.
‘Agendabepalend’ en niet per definitie alleen maar ‘agendavolgend’. En als ik naar onze uitzendingen van de afgelopen periode kijk, kan ik niet anders concluderen dat we daar met regelmaat ook prima in slagen. Kan natuurlijk een heleboel voorbeelden noemen, maar laat ik mij bijvoorbeeld beperken tot de serie indringende reportages van verslaggever Peter ter Velde en cameraman Eric Feijten in Afghanistan (half december) waar zij gesprekken voerden met vertegenwoordigers van de Taliban, die zich verzetten tegen de Nederlandse aanwezigheid in dat land. Zijn dit primeurs? Moeilijk om daar een ferm oordeel over uit te spreken, maar dergelijke multimediale reportages getuigen wel van, wat ik in de discussie, ‘attente’ journalistiek noemde, met een grote maatschappelijk relevante waarde die de politieke discussie over de Nederlandse aanwezigheid aldaar mede beïnvloeden. Reportages die tot stand kunnen komen op basis van een jarenlange investering van Peter in dat onderwerp. Tsja, is het dan gelijk onderzoeksjournalistiek.
In ieder geval niet in de zin van de wijze waarop ik een onderzoeksafdeling heb opgezet in mijn periode als hoofdredacteur van NOVA (1997 – 2002). Omdat een dergelijke rubriek iedere dag weer vooral juist pregnante keuzes moet maken en niet alles hoeft te ‘coveren’ konden we het ons permitteren om zes verslaggevers maandenlang aan onderwerpen te laten werken waarvan je van te voren nooit wist of die inspanningen uiteindelijk ook daadwerkelijk tot publicaties zouden leiden. Die situatie is bij de NOS wezenlijk anders, zo heb ik betoogd. Maar voor hier en ter aanvulling op de Rode Hoed discussie, als NOS Nieuws ‘tegels kan lichten’ in de dagelijkse nieuwsvoorziening zullen we dat zeker niet laten natuurlijk. Overigens zal de Hoofdredacteur van NOS Nieuws, Hans Laroes, in de komende dagen op zijn blog dieper ingaan op wat NOS Nieuws allemaal investeert in journalistieke diepgang, agendasetting, onderzoek en veel meer wat met deze discussie heeft te maken. Nog iets ter verdere aanvulling van mijn kant: ik zat destijds in een setting met Peter R. die de discussie eerder moest verlaten vanwege een nieuwe ‘undercover’ actie met verborgen camera’s. Heel goed dat er programma’s zijn die op deze wijze proberen ook ‘tegels te lichten’. Prima. Maar niet altijd per se een manier die past bij de onafhankelijke en onbevooroordeelde wijze van opereren waar de NOS haar werkwijze op baseert. Vandaar dat ik in het debatje met de misdaadverslaggever en RTL-presentator ook zei dat ik zijn publicaties over de Puttense moordzaak vanuit mijn (NOS) perspectief journalistiek hoger inschat dat zijn publicaties over Joran van de Sloot, waarbij Peter R. in feite onderdeel, dus ook partij is geworden. Op die ‘geëngageerde’ weg zal de NOS zich nooit begeven.

Dan nog even over het aantal mensen dat bij NOS Nieuws werkt. Ongeveer 400 journalisten inderdaad (380 fte). Maar dan wel 24 uur per dag en 7 dagen per week, jaar in jaar uit, inclusief parttimers, correspondenten over de gehele wereld en freelancers, die ervoor zorgen dat het Nederlandse publiek, conform onze wettelijke taak, op alle zogenoemde platforms, radio, televisie, internet, mobiel, teletekst (inclusief de programma’s die worden gemaakt voor de verschillende doelgroepen zoals het NOS Jeugdjournaal, NOS Den Haag Vandaag, NOS Met het Oog op Morgen, NOS Headlines, NOS Projecten) worden bediend. Niet te vergelijken dus met de 125 mensen die voor RTL Nieuws werken. Maar qua aantal ook in de verste verte niet te vergelijken met de nieuwsredacties van onze collega’s bij de BBC, ZDF of zelfs bij de NRK (onze Noorse collega’s), die met een veelvoud van ons aantal aan hun programma’s werken.

Natuurlijk, en tot slot, het is altijd goed als we worden gedwongen om uit te leggen waarom, waarmee en wat we doen. Als publieke organisatie moeten we immers bereid zijn om te alle tijden verantwoording af te leggen aan ons publiek, aan de  samenleving dus.
Ik nodig Gerard Driehuis dan ook graag nader uit om weer eens een kijkje te komen nemen op de multimediale nieuwsredactie van de NOS, zodat ik hem nog beter kan uitleggen wat we waarom doen. Uiteraard zijn dan ook Peter R. en Rick Nieman van harte welkom. Daarna kan de discussie over, onder andere, bovenstaande thematiek wellicht met meer evenwicht worden gevoerd.

Deze week nog plaatste het blad Bright onze Olympische website op plaats vier in een rij van vijfentwintig belangrijkste lifestyle trends en gadgets. Het is geen schande om de Iphone voor je te moeten dulden. De motivatie: “De Olympische website van de NOS afgelopen zomer was een openbaring. De site herdefinieerde internettelevisie met video’s van de hoogtepunten en huldigingen, en met live streams van sporten die op tv niet of nauwelijks aan bod zouden komen. Je was als kijker meer in controle en kreeg het gevoel niks te missen, terwijl je op tv was overgeleverd aan samenvattingen van op dat moment al oude beelden”.
In september werd de NOS al ‘geridderd’ als Mediabedrijf van het Jaar 2008. Gaf ook een prettig gevoel.

Het meest bijzondere moment voor mij persoonlijk vond evenwel plaats op maandag 3 november. Dat moment duurde een dag lang. Het begon met een fietstocht langs de Potomac rivier in Washington. Samen met Herman Wijffels (toen net gestopt als bewindvoerder bij de Wereldbank), die ik had uitgenodigd om aan een groep bijzondere mensen, die ik had uitgenodigd, zijn visie op de toekomst van de wereld te geven. Plaats van handeling: het Franklin D. Roosevelt Memorial.
Ik denk graag terug aan die zeer bijzondere bijeenkomst, daar ver weg in DC. Daar liepen we dan. Allemaal een beetje stil. Al die uitspraken van FDR lezend, die rotsvast in het imposante monument staan gebeiteld. Op de achtergrond Washington Monument, kaarsrecht weerspiegeld in de Tidal Basin. Midden in dat spirituele decor begon Herman Wijffels, een paar dagen eerder gestopt bij de Wereldbank, aan zijn eerste hoorcollege aan onze groep. Staand welteverstaan. “Verandering is wat moet gebeuren.” Dat horen we die dagen meer. Zijn verhaal imponeerde een ieder. We bevinden ons dan al in een failliet land. Hij repte over de onevenredige macht van Wall Street. “We zijn aan het einde gekomen van de industriële tijd. We moeten stoppen met het ‘leegkrabben’ van de aardkorst. Het is nu echt tijd voor verandering. We moeten op een andere manier in het leven gaan staan. Ook in Nederland. Holistisch vooral. We moeten leren ‘in de stroom te gaan staan’. Leven in een circulair proces in plaats van lineair. Armen open.”
Wijffels heeft ondanks de problemen waarmee de wereld te maken heeft vertrouwen. De crisis heeft ook zijn positieve kanten. Er is een groep van vijfentwintig procent die zichzelf de zogenoemde cultural creatives noemt. Ik voelde me aangesproken. “Mensen die met overgave onderdeel van de planeet willen zijn en er juist niet naast willen staan”, betoogt de oud-bankier en SER-voorzitter.  Het electoraat van Obama vindt zijn fundament ook op deze cultural creatives, legt hij uit. Ik denk: Change, yes we can!
De dag van die derde november is dan nog jong. Want ’s avonds gaan we met de bus naar Manassas (Virginia), waar Barack Obama zijn laatste speech zal houden voor dat hij een dag later definitief tot nieuwe president van de Verenigde Staten zal worden gekozen.

Aan het einde van de middag veel spanning in de bus naar Manassas. Op weg naar een weiland, 60/70 km ten zuidwesten van Washington. Hij zou tegen negen uur spreken. Dat was althans de bedoeling. We arriveerden al om half zes. Te laat komen wilde we niet. Het weiland liep rap vol. Om negen uur gevuld met bijna honderdduizend mensen, die geduldig wachtten op hun nieuwe held. Geen onvertogen woord. Geduld en Hoop gingen daar opvallend samen. Lower en middle class vooral, die rekenen op een nieuwe tijd. Op een heuvel tegenover het kleine podium in het scherpe neonlicht de woorden: VOTE FOR CHANGE.
Pas toen tegen half elf door de luidsprekers het keiharde geluid klonk van Bruce Springsteen met het prachtige nummer The Rising ging de menigte echt all out. Obama en Springsteen. Vrienden. Obama begeesterde zijn kiezers en gaf ze hoop. “Maar ik kan het niet alleen”, speechte hij verder. “Yes we can.” Kippenvel. Helemaal toen hij via zijn Greenwood anekdote aan het einde van zijn betoog raakte.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Het komende jaar wordt voor de NOS in ieder geval het jaar van ‘de volgende stap’. Na de multimedialisering is er nog een hoop werk te verrichten in de verdere professionalisering van het bedrijf. Nog transparanter, kwalitatief nog beter, nog multi-medialer, nog innovatiever, nog betrouwbaarder en onafhankelijker, nog meer midden in onze samenleving. Dus: altijd, overal, voor iedereen .
Ik wens alle NOS blog-gebruikers in ieder geval mooie dagen.

Hieronder de tekst van de toespraak voor al diegenen die er niet bij konden zijn.

Geachte familie, collega’s, vrienden,

Eén van de mooiste typeringen én complimenten, die ik de afgelopen dagen hoorde naar aanleiding van het overlijden van Herman Kuiphof kwam uit de mond van Willem van Hanegem.
“In Amsterdam vonden ze dat ie voor Feyenoord was en in Rotterdam zeiden ze dat ie voor Ajax was”.

Herman Kuiphof zou vandaag nog steeds een uitmuntend voetbalcommentator in dienst van de NOS kunnen zijn.
Betrouwbaar. Onafhankelijk. Onbevooroordeeld. Zorgvuldig en Ongebonden.
Herman was zijn tijd ver vooruit.

Zelf ben ik natuurlijk niet van de tijd van Herman.
Alhoewel…

Toen vorige week donderdag bekend werd dat Herman was overleden werd ik ’s avonds gebeld door mijn aloude vader. Bijna 85 is hij. En gaat nog om de veertien dagen naar FC Utrecht. Voorheen DOS natuurlijk. Ik moet overigens bekennen dat hij af en toe wel eens smokkelt, want sinds kort heeft hij een abonnement op Eredivisie Live..

‘Heb je het gehoord?’  (..)
‘Herman Kuiphof overleden’
Jazeker, zei ik. Ik heb het gehoord.
Mijn vader sprak zijn woorden zorgvuldig en met respect.

Zoals zo velen, de afgelopen dagen. Mijn vader is één van de vele bewonderaars voor wie Herman vanaf midden jaren zestig tot op hoge leeftijd een hele belangrijke rol heeft gespeeld als voetbal- en tenniscommentator, als sportkenner. Als gids, maar vooral een onomstreden sportautoriteit.

Eigenlijk heb ik Herman Kuiphof óók in die tijd leren kennen. Want ik ging, als tienjarig jochie, iedere zondag aan de hand van mijn vader mee naar DOS. Door Oefening Sterk.
In de Utrechtse Galgenwaard natuurlijk. Maar ook naar het Oosterpark, de Kuip, de Goffert of De Meer. Het was de tijd van George in ‘t Veld, Matthias Maiwald, Nico van Zoghel en Henk Wery. Degradatievoetbal. Ik zal het nooit vergeten.

De tijd van op zondagmiddag naar de Kanaries.
De tijd van ’s avonds Sport in Beeld.
De tijd ook van Herman Kuiphof.

De tijd ook dat het vak van voetbalcommentator als het ware nog moest worden uitgevonden. Want de televisie was er nog maar net. Het Nederlandse voetbal veerde op. Kwam in een flow, zoals dat tegenwoordig zo mooi heet. Europacups voor eerst Feyenoord, en daarna Ajax. En Herman was er bij natuurlijk, met zijn karakteristieke stemgeluid, scherpe waarnemingen en spitsvondigheden.

Herman Kuiphof heeft als pionier een
hele belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de sportjournalistiek in Nederland en de televisiejournalistiek bij de NOS in het bijzonder.
Hij had daar zelf heel uitgesproken gedachten over, zo blijkt uit zijn in 1988 verschenen boekje ‘Mijn kijk op Sport’.  Daarin beschrijft Herman vijf uitgangspunten waaraan een goede sportcommentator moet voldoen. Ik neem u even mee:

1. Grote sportgebeurtenissen zijn een zaak van de massa, niet van de ‘
happy few’.

2. De eerste taak van de commentator is de sfeer over te brengen. Pas daarna wordt hij uitlegger.

3. De commentator moet zich verplaatsen in de situatie en (zo
mogelijk) in de gevoelens van de kijker thuis.

4. Het is onmogelijk om een wedstrijd goed te verslaan zonder zich erbij betrokken te voelen en van die betrokkenheid blijk te geven.

En tot slot nam Herman ook nog even de nabeschouwing, een oprukkend fenomeen in die tijd, mee via zijn laatste stelling:

Numero 5 dus: Interview pas, wanneer de absolute overtuiging bestaat, dat de te interviewen persoon iets belangwekkends te melden heeft.

Tijdloze stellingen, zou ik zeggen. We kunnen ook vandaag nog veel leren van Herman.

In de rouwadvertentie van de redactie van NOS Studio Sport werd Herman de nestor van de Vaderlandse voetbalcommentatoren genoemd. Velen hebben
zich aan hem gespiegeld. Dingen van hem geleerd. ‘Herman liet veel
na’, stond er in de advertentie.
En zo is het.

Herman Kuiphof is behalve een voorbeeld voor zijn latere collega’s ook een baken voor het sportminnende publiek. Ik heb de afgelopen dagen aan een aantal bekende sportliefhebbers gevraagd om Herman te typeren. Dat leverde mooie en treffende reacties op.

Willem van Kooten zegt:
Kuiphof was de primus inter pares. De eerste professor onder de televisie sportverslaggevers. De eerste waarbij ik het gevoel had dat hij het er niet zo maar even bij deed. Erudiet. Goed formulerend, met licht ironische ondertoon voor wie er oor voor had. Kortom, een genoegen om naar te luisteren. Dat heb ik dan ook vaak gedaan.

Paul de Leeuw:
Hij heeft mij leren houden van tennis op Wimbledon en was ongelooflijk goed en scherp bij Ischa Meijer aan de radio – tafel.

John de Mol:
Herman heeft er voor gezorgd dat ik van voetbal ben gaan houden. Als 10 – jarig jochie hoorde ik hem voor het eerst. Ik hield van zijn emotie en betrokkenheid in zijn commentaar. Ik keek een keer naar Feyenoord – Real Madrid. Coen Moulijn werd van achter tegen het gras getrapt. Coen ging achter hem aan. Herman riep: Coen, Coen niet doen. Straks word je er uit gestuurd.
Daar hield ik van.

Jan Siemerink:
Een heer onder de sportjournalisten. Nooit arrogant of uit de hoogte.

Oud NOS – directeur Ed van Westerloo gooit het over een andere boeg. Hij zegt:
Herman verving in de programmastaf vaak zijn chef Bob Spaak. Die had het niet zo op vergaderen. Herman wel. Hij kon ook afstand nemen van de sport. Praatte gemakkelijk  en enthousiast mee over jeugd-, cultuur-, en actualiteitenprogramma’s. Hij roerde zich op alle terreinen met zijn brede ontwikkeling en gezond verstand. Dat verwacht je eigenlijk niet van iemand met een sportachtergrond. Ik had Herman er heel graag bij in mijn programmastaf.

Indrukwekkende en verdiende kwalificaties, zou ik willen zeggen.

Behalve voetbal deed Herman ook aan tennis. Ingewijden zeggen dat hij zelf ook een behoorlijke kon bal slaan. Volgens Martijn Lindenberg was hij op de redactie een enorme pleitbezorger voor deze sport, die in Nederland vooral in Den Haag en omstreken populair was. Lange witte broeken en truien, toen nog. Maar mede dankzij Herman Kuiphof begon deze sport ook hier aan een mooie ontwikkeling.

Ik sprak dit weekeinde nog even met Marcella Mesker over deze passie van Herman. Ook uit dit gesprekje bleek zijn ongelimiteerde betrokkenheid voor deze sport. Maar ook de zorg voor zijn veel jongere collega’s, zoals Marcella mij vertelde: “Hij was altijd behulpzaam en bereid om tips te geven, de mentorrol op zich te nemen. Het was ook heerlijk om een dubbel met hem te spelen. Daar kon hij erg van genieten. Dat heeft hij gelukkig tot op hoge leeftijd vol kunnen houden. Ik heb daar veel respect voor”.

Het grote publiek kent Herman vooral als televisiecommentator. Maar ik zou hem onrecht aandoen als ik niet even stil zou staan bij zijn prozaïsche kwaliteiten.
Aan het begin van zijn loopbaan, begon hij als schrijvend journalist bij de Nieuwe Nederlander en de Haagse Courant.
En tot en met 2001 schreef hij nog zijn wekelijkse column voor NRC Handelsblad. Op dinsdag een ‘must’ voor iedere sportliefhebber.

Naar mate hij ouder werd, werden zijn columns steeds korter, maar zeker niet minder scherp. Ter gelegenheid van zijn 80ste verjaardag zei hij in een interview in de NRC: Misschien kan ik steeds meer zeggen in steeds minder woorden”. Een typische Herman Phillipus Kuiphof – waarneming.
In datzelfde verhaal in de NRC lees ik ook:
Twee keer per jaar schiet hij op papier uit zijn slof, ,,net als in het dagelijks leven”. Dan noemt hij AZ-voorzitter Dirk Scheringa een ,,op hol geslagen amateur”, of Ajax-trainer Louis van Gaal een ,,opgeblazen kikker” die beter kan ophoepelen. ,,Als die jongens onzin uitkramen, word ik wel eens kwaad. Al wil ik niet te vaak met dat Hollandse vingertje zwaaien. Een columnist moet geen schoolmeester zijn. Provoceren is niet mijn taakopvatting.”

Ik zei het al in het begin. Herman Kuiphof was zijn tijd ver voorbij.
Erudiet, betrouwbaar, onafhankelijk, kundig, onbevooroordeeld, zorgvuldig en ongebonden. Het logisch dat de afgelopen dagen niet alleen op de redactie van NOS Studio Sport met respect over Herman werd gesproken.

Ik wil tot slot graag nog even terugkomen op het dat mooie tijdloze boekje ‘Mijn kijk op sport’.

Aan het einde van het lezenswaardige hoofdstuk ‘Het vak volgens Kuiphof’, kijkt Herman ook
nog terug op zijn eigen loopbaan en of dat nog spoorde met zijn eigen
stellingen, die ik zojuist opsomde. “Wat mijn eigen televisie – voetbalverslaggeving betreft, hoop ik dat de tv-criticus van het Algemeen Dagblad namens het volk sprak toen hij schreef: ‘Hij was de vertegenwoordiger van een generatie die er van uitging dat de man achter de microfoon onderdeel moest zijn van het spektakel, dat zich voor de ogen van de televisietoeschouwer
afspeelde”

Want dat, besluit Herman, heb ik inderdaad geprobeerd te zijn”.

En daar danken wij van de NOS hem – namens het hele volk natuurlijk – heel hartelijk voor.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Vanuit dat perspectief is het voor zowel publieke als private ondernemingen, instellingen en organisaties van groot belang om door het publiek te worden ‘gevonden’. Want als je niet opvalt hoef je op enig moment alleen nog maar het licht uit te doen en kun je stoppen.

Deze conclusie hebben we een aantal jaren geleden ook bij de NOS vastgesteld: we moeten er voor zorgen dat we hoe dan ook worden gevonden in het enorme aanbod van informatie. De wereld is immers een huiskamer geworden. We leven allang niet meer in een tijd dat mediabedrijven zoals (dagbladuitgeverijen, televisiemaatschappijen, internetbedrijven etc.)  bepalen wat de consument op welk moment moet kijken, luisteren, lezen of gebruiken.

In deze digitale maatschappij bepaalt de consument dat inmiddels bijna helemaal zélf met behulp van allerlei technologisch hoogstaande apparatuur, waarvan de ontwikkeling bovendien nog lang niet aan het einde is. Ook is er geen enkele beperking meer om zelf te publiceren. Kijk naar het enorme succes van de ontelbare blogs op internet.

Vandaar dat wij aan het begin van deze eeuw het begrip ‘aanbodgerichte’ journalistiek terecht hebben ingewisseld voor vraaggerichte, of beter publieksgerichte journalistiek. We willen dààr zijn, waar ons publiek is. NOS, Altijd, Overal, voor Iedereen.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

In feite zeggen we nu: het maakt niet uit hoe we worden gevonden, als we maar worden gevonden. En hier kom ik terug bij de lijst van Onmisbare Merken. We streven er naar, en daar stoppen we echt veel energie in, dat ons publiek het merk NOS associeert met begrippen als betrouwbaar, onafhankelijk, onbevooroordeeld, ongebondenheid 24/7 en pluriform. Kernbegrippen uit onze publieke missie. Ik wil niet zeggen dat we er altijd in slagen, maar we doen wel onze stinkende best. We ambiëren een betrouwbare publieke omroep zijn.

Uit het genoemde onderzoek van EURIB (European Insititute For Brand Management) blijkt dat de NOS inmiddels ‘onmisbaar’ is, een begrip dus. Dat betekent dat wij ons beleid verder kunnen ontwikkelen, namelijk ons publiek volgen en dààr zijn waar kijkers, luisteraars, internetgebruikers etc. ons verwachten. Deze onomkeerbare ontwikkeling leidt er toe dat we in de nabije toekomst afscheid zullen nemen van het zogenoemde ‘domeindenken’. Want als je je opsluit in je eigen domein kom je vanzelf in je eigen reservaat terecht en is uitsterven het onvermijdelijke gevolg. Het is veel beter om vanuit ideeën, opvattingen, missies je (publieke) plaats te vinden in het deze complexe digitale wereld.

I don’t want 500 televison channels. I just want the one channel that gives me what I want to see, zei de Amerikaanse mediagoeroe Nicholas Negroponte ooit. Hij verwoordt als geen ander de opvatting van het massapubliek. En wij, bij de NOS, moeten er dus voor zorgen dat dat ‘ene kanaal’ wordt gevonden. Zie hier de waarde van een goede merkenstrategie en (impliciet) ons blijdschap over onze positie in de ranglijst van de Onmisbare Merken.

Die blijdschap kreeg deze week overigens extra glans door een interessant rapport van het Commissariaat van de Media (Concentratie en Pluriformiteit van de Nederlandse Media 2007). Uit dit rapport blijkt dat het NOS Journaal de titel is met het grootste bereik van alle nieuwstitels in Nederland, namelijk 61,4%, op ruime afstand gevolgd door RTL Nieuws met 37,1%. Ter vergelijking: De Telegraaf staat op plaats 10 met een bereik van 11,2%.
Dus zo lijkt die tweede plaats in de lijst van Onmisbare Merken niet helemaal toevallig.