Elfstopcontactentocht (1): Bent u niet te ambitieus?
De NOS gaat deze week pionieren. De komende werkweek doe ik in iedere uitzending van het Radio 1 Journaal verslag van een elektrisch avontuur: in de ‘elfstopcontactentocht’ ga ik onderzoeken of Nederland wel klaar is voor de elektrische auto. Van maandag tot en met zaterdag ‘en route’ in een elektrische auto. Onderweg stoppen om live-verslag te doen, interessante mensen te interviewen, reportages te maken en om de auto een slok stroom te geven. Dat laatste zal vaker nodig zijn dan ik wil: de actieradius is de achilleshiel van iedere elektrische auto. Essentieel is goed plannen en rekenen. Een onverwachte omleiding of een gemiste afslag kan nare gevolgen hebben.
Voor alle duidelijkheid: ik rij in een auto zonder benzine, diesel of gas. En het is ook geen hybride die als de batterijen leeg zijn een hulpmotortje start. Nee, als de vierwieler ‘er geen kracht meer voor heeft’ zal ik stranden. Het is uiteraard de nachtmerrie van de importeur: “ik hoop dat u niet te ambitieus bent. Maastricht en de Ardennen kunt u beter links laten liggen. Daar is deze auto niet voor bedoeld”. De auto in kwestie is door Europese journalisten uitgeroepen tot ‘Auto van het Jaar 2011′, omdat het model ‘from scratch’ is ontworpen voor een elektrische toekomst. De vierwieler is niet gebaseerd op een model dat eerder dienst deed als benzine- of dieselauto, is dus vernieuwend en zal waarschijnlijk een verplicht nummer worden in automusea.
Op papier kan ik 175 kilometer rijden als het mooi weer is, de airco en de lampen uit zijn en als ik geduldig accelereer. Maar ja, zoals zo vaak – er is veel gedoe over zuinige auto’s die veel minder zuinig blijken dan in de brochure - zal de praktijk anders zijn. “130 kilometer is realistisch, maar na 100 à 110 kilometer zit je niet meer lekker. Dan ga je steeds naar het metertje met de resterende kilometers kijken en word je onrustig”, zegt de woordvoerder van de importeur. Ik zie het zelf nog anders. Onderweg opladen is een tijdrovende klus en bovendien is het aantal oplaadpalen nog veel te gering. Ik beschouw 110 daarom niet als 110, maar als 2 x 55 kilometer, want die slaapzak en tandenborstel zijn alleen ingeladen voor noodgevallen. Ik heb geen zin om te stranden op de A2 en wil ook niet overnachten bij Van der Valk of Novotel.
We staan aan de vooravond van een ontwikkeling waarvan de impact nog moeilijk is in te schatten. Hoewel er al ongelooflijk veel is geschreven over de plussen en de minnen van elektrisch rijden zijn er nog talloze vraagtekens. Is Nederland er al rijp voor? Hoe lang duurt een retour Amsterdam-Leeuwarden? Winnen de plussen het van de minnen? Waarom zijn er zo weinig oplaadpunten? Waarom weet niemand exact hoeveel elektrische auto’s er in ons land rijden? Is ‘zero emission’ de waarheid of een gelikte toverterm? En verlang ik na een week weer naar mijn pruttelende Rover met benzinemotor en imposante CO2-uitstoot?
Wel erg leuk in dit prille stadium, Louis. Ik heb er alvast een stukje aan gewijd, want objectief moet je natuurlijk wèl blijven. Goeie reis met 223 laadpunten in Nederland. Ik volg elke centimeter
http://groenmobiel.autokiosk.n.....e-laad-nl/
Yó Lo, go!
Hi Louis, waarom stap je niet in een Telsa; haalt 500 km. Mijn buurman heeft er eentje vanwege “duurzaamheid”. Gelikte sportcar kost wel Euro 125.000. Zelfs in DeRondeVenen hebben we tegenwoordig 1 stroomlaadpunt waar 2 auto’s (Haitsmaplein, Mijdrecht) kunnen parkeren/laden. Als er niet een SUV uit bijvoorbeeld Vinkeveen staat
succes!
Mocht je in breda aanlanden, ik leg alvast het verlengsnoer klaar! De opmerking over de Rover liet me dus echt grinniken. Veel succes, we gaan het volgen!
en dan nog, als er meer oplaadplekken zijn dan duurt dat tanken vele malen langer dan bij normale brandstof. Een volle tank kost al snel 8 uur wachttijd.
Leuk initiatief! Ik ben benieuwd naar de ervaringen.
Vanaf deze week is de snellaadpaal in Leeuwarden overigens toegankelijk voor particulieren (met een Essent pasje). Gaan jullie je nog wagen aan het retourtje Amsterdam-Leeuwarden?
Groeten uit het Noorden
Dit wordt volgens mij een goede test hoe het nu is, en dat is belabberd.(de uitkomst)..
Maar deze test moet over een jaar nog eens gebeuren.
Ik vraag me altijd af waarom ze niet hetzelfde systeem als voor gas in Amerika gebruiken. Bij aankomst neem je de lege accu eruit en krijg je er een volgeladen exemplaar voor terug. Terwijl jij verder rijd laad je oude accu zich op en word deze later weer aan iemand anders meegegeven…
Zal wel niet kunnen qua gewicht van de accu / constructie van de auto. Maar daar zou ik in ieder geval een ingeneursteam op zetten als ik een autoproducent was. Misschien een vraag voor onderweg Louis?
Volgens mij zijn de cijfers die bewezen moeten worden – een bereik van 130 km, en dan 8 uur opladen – cijfers die heel erg slecht zijn
Allereerst omdat de afstand te kort is, en het opladen te lang duurt. Goed mening forens rijdt minder, en de auto zou – met een geringe verbetering ihn oplaadtijd – 8 uur kunnen opladen om weer naar huis te kunnen, maar dan zit ik met het volgende probleem:
een moderne accu kan circa 500 maal opgeladen worden, tenminste, als je aanvaard dat hij 80 % van nieuwwaarde oppakt
Dus de 500ste keer zit er – bij een nieuw bvereik van 150 kn – nog maar 120 km in
en die accu moet dan vervangen worden – dat wil zeggen gerecycled worden, als dat tenminste kan. Recycling die veel energie kost en behoorlijk belastend zal zijn voor het milieu, want een accu bevat geen fijne stofjes, chemisch gezien.
Zelf zie ik veel meer in de brandstofcel auto’s: je tankt benzine die omgezet wordt in stroom waar je auto op rijdt. Een verbrandingsmotor heeft een theoretisch rendement van 30 % – dus als hij perfect is, dan nog gaat 70 % van de energie verloren. De omzetting van benzine in stroom kan met een veel hoger rendement, en electromotoren scoren nu reeds 90 %.
Maar een electrische auto die op stroomopslag is gebaseerd? die zal falen in het opslaan van de stroom. Ten zij er een revolutionaire verandering komt in de accu’s.
Altijd fascinerend dat voorbij wordt gegaan aan het opwekken van de de elektriciteit. Interessante naïviteit! De Co2 uitstoot vindt plaats bij elektriciteitscentrale waar de stroom d.m.v. Kolen Gas of kernenergie moet worden opgewekt. Hier vindt de transitie van gas-kolen naar stroom plaats. Rendement is ongeveer 30%. Als je alles meeneemt het produceren v.d. accu, stroom transport van elektriciteit, verwerking van de afgedankte accu´s, kom je het het meest gunstige geval uit op gelijke Co2 uitstoot t.o.v. van b.v. benzinemotoren. Enigste voordeel is dat in stedelijke gebieden minder fijnstof zich concentreert.
Alleen als uitsluitend Elektriciteit wordt opgewekt d.m.v. zon en wind kan een voordeel worden gecreëerd. Helaas is deze technologie (nog) niet grootschalig beschikbaar.
Een vraag waar ik nog nooit een zuiver antwoord heb gekregen is de volgende.
Stel:
A: Je levert 1 liter olie aan een elektriciteitscentrale. Deze wordt verbrand en levert via een lange weg (hoogspanningsnet, middenspanning, laagspanningsnet) een “X” hoeveelheid elektriciteit waarmee je de accu oplaadt. Vraag: hoeveel km kun je dan met een elektrische auto rijden op die ene oorspronkelijke liter olie?
B: Je levert dezelfde liter olie aan een olieraffinaderij en na raffinage levert dat een “Y” hoeveelheid benzine op die je vervolgens tankt in benzineauto. Vraag: hoeveel km kun je met een benzine auto rijden op diezelfde liter olie onder gelijke rijomstandigheden?
M.a.w., wat is het rendement van beide, A en B, in de totale keten.
@ Pieter,
Dat zijn terechte vragen, die je nooit en te nimmer beantwoord gaat krijgen.
Men is niet geintereseerd in dat soort reeele feitelijkheden.
Het gaat erom dat de milieumaffia de NLse burger uit de verbrandingsauto wil hebben. Kan het niet goedschiks (economische voordeel van elektrisch, of economisch nadeel wordt opgeheven door feel-good beleving agv vermeende wereldverbetering) dan gebeurt het kwaadschiks door absurde belastingmaatregelen waardoor verstandig autorijden (verbrandingsmotor) onbetaalbaar wordt voor de minder rijke mensen.
Wat mij blijft verbazen is dat de NLse linksstemmers (en ook veel niet-linksstemmers) niet door hebben dat elektrisch rijden vele malen schadelijker is (milieu en economisch gezien) dan de huidige moderne verbrandingsmotoren.
Alleen het fabricage proces vd elektrische auto verbruikt een factor 4 aan energie tov de traditionele auto.
De “brandstof” vd elektrische auto is niet gratis, die wordt in grote elektriciteitscentrales opgewekt.
De accu’s vd elektrische auto’s zijn godbetert chemisch afval. Ze gaan zoals hierboven aangegeven misschien 2 jaar mee in een auto die 25000km/jaar rijdt. Dan moet er een hele zwik nieuwe accu’s in. Dus op een gemiddelde levensduur van zeg 10 jaar moeten de accu’s 5 maal worden vervangen.
Laten we zeggen dat er zo’n 10 miljoen auto’s in NL rijden die straks allemaal elektrisch moeten zijn. Dan heb je per jaar dus 5 miljoen accu’s te verwerken. Deze accu’s zijn een qua formaat 14 keer groter dan de accu die nu in je normale auto zit. Dus de berg accu’s is dan vergelijkbaar met 70 miljoen normale accu’s, die we per jaar moeten verschroten. Chemisch afval zei u, hoe bedoel u?
Dat levert een waanzinnige hoeveelheid chemisch afval op waarbij een paar af te werken kernreactorstaven in het niet vallen.
Maar Groenlinks ligt daar niet wakker van, dat is gek zeg.
We moeten stoppen met deze onzinnige ellende, het is namelijk helemaal niet beter voor het milieu, maar het is wel zeker economische zelfmoord.
Neem als voorbeeld de Nissan Leaf. Auto van het jaar 2011. Kost slechts 34990 euro. Maar dan heb je ook niks. En die 34990 is dus nadat er subsidie overheen is gegaan. De economische kostprijs ligt meer in de orde van 55000 euro.
En wat kan je dan met een Nissan Leaf?
Als je op moederdag met je familie (incl 2 kinderen) vanuit Den Bosch op bezoek wil bij oma in Leeuwarden is de netto reistijd 3 uur, want je kunt niet harder dan 90km/uur voor een beetje actieradius van 120km (en dan zonder airco, radio, cruise control, en met een Zuid-Westewind).
Dan zit je te bonken en te schudden in een oncomfortabele flinstone mobiel die nog onveilig is ook. Moet je maar eens een deurtje dichttrekken, en je voorstellen dat iemand daar met een VW Passat tegen aanbotst. Ik wens je veel succes.
Maar het beste is dat je op vrijdag al moet vertrekken om er op zondag aan te komen. Want het kreng moet een halve dag opladen om het 2de deel van de reis (actieradius is slechts 120km) af te maken. Vrijdag 120km rijden, overnachten in Epe. Zaterdag verder rijden, overnachten bij oma of het WTC in Leeuwarden. Zondag weer terug, overnachten in Epe. Maandagochtend weer verder naar Den Bosch. Dus en passant maandag ook nog even een vrije dag opnemen om weer thuis te komen (vergeet de kinderen niet ziek te melden voor school op maandag, en dan maar hopen dat de spijbelpolitie niet komt controleren anders kan je 250 euro boete per kind krijgen). Dus al met al wordt een uitje naar oma een prijzige aangelegenheid. Daar hebben jullie nog niet over na gedacht heh, stumpers.
En dat noemen we dan vooruitgang. Wat een intense domheid!!
Maar ik weet zeker dat de “objectieve” NOS staatsomroep ons allen deze praktijk ongemakken niet zal meedelen.
Don’t bite the hand that feeds!
@ allen: dank voor de reacties. We gaan er mee aan de slag.
@John D: Haitsmaplein, Mijdrecht ga ik invoeren in de elektrische Tom. Ik wil deze week minstens 1 illegaal geparkeerde SUV aan de kant vegen.
@ Jasper V: Wij -NOS- hebben juist begrepen dat paal Leeuwarden de komende weken out of order is. Zou een fijne verrassing zijn als ik er ineens tóch een slok stroom kan komen halen, maar voorlopig is Leeuwarden een stopcontact te ver. En ik heb ook geen Essent-pasje
@ Pieter B: Interessante observatie. Weet niet of het me lukt in 3 minuten radio een antwoord te vinden, maar ik ga het iemand voor de voeten gooien.
Het is niet leuk om mensen van”Ïnteressante Naïviteit” te beschuldigen,en dan met het bekende propaganda rideltje van de energie sector te komen.
Om de electrische auto te laten rijden heb je twee kerncentrales nodig,
zoals in borsele.
Welnu heeft U nog niet gehoord van de kabel van Noorwegen naar Nederland?
Kan precies 700MW schone energie door,van het overschot van waterkracht van Noorwegen.
Ik noem maar even een willekeurig voorbeeldje,wat u als niet naïveling zeker nog veel beter kan dan ik,als u zelf even nadenkt.
Jaap Boomsma
Waar komt die stroom dan vandaan?
Wonende in Israel zal ik proberen deze test te blijven volgen. Ik heb zelf diverse malen een elektrische auto gereden en ben ervan overtuigd dat het een toekomst heeft , en ben nieuwsgierig naar de ervaringen. Jammer dat deze Nissan Leaf niet met een battery switch systeem is uitgerust dan kan je bijna onbeperkt elektrische rijden. Veel info is te vinden op onze website. In ieder geval zucces.
Een nieuw begrip in elektro rijdend land : range and distance stress.
Troost u, paarden met postkoetsen moesten ook bij herbergen langdurig rusten en eten.
Wel het begin van een geheel nieuwe technische revolutie , succes met dit mooie iniatief !
Eindelijk de eerste betaalbare electrische auto.
Nog even over de levensduur van de accu. Wanneer deze om de 25.000 km vervangen moet worden dan gaat Nissan snel falliet aangezien ze een garantie geven van 160.000km of 8 jaar.
Een paar (onbeduidende) vraagjes voor de NOS:
1- Wil je er echt een paar kerncentrales bij? Want met PV-paneeltjes (rendement 15%) ga je dat niet redden. En windmolens wil bijna niemand in z’n achtertuin.
2- Hoe moet dat in de winter als de airco een flink deel van de capaciteit gaat opslurpen? Met een verminderde capaciteit!!
3- De hamvraag: Waar laat je dat rijblik, (met oplaadpaal)? Er zijn nu al parkeerproblemen.
4- Waar haal je het benodigde lithium voor 7 miljoen elektrische rijblikken vandaan?
5- Waar blijft de elektrische vrachtwaggel, die toch het leeuwendeel van de wegcapaciteit opslokt?
Dan wat praktisch oplosbare vragen:
1- Waarom ga je niet in de buurt van je werk wonen? Dan kun je met de (elektrisch ondersteunde) fiets naar je werk.
2- Tram, trein en metro rijden al 100 jaar elektrisch. Met de mogelijkheid om ook goederen (de massa) te vervoeren.
Dit gaat in de loop van de dag op mijn weblog behandeld worden. Samen met de onzin die anderen hier neergepoot hebben. En wat me nog meer te binnen schiet.
Nog één vraag? Is “Your comment awaiting moderation”?
Het is natuurlijk een morele verplichting voor ons: we moeten deze week Van Dale-woorden verzinnen voor range and distance stress, etc. Engelsen noemen het range-anxiety. Zelf ben ik aanhanger van het woord ‘strandangst’.
Louis (@kokuil)
Bijna iedere dag rijd ik in mijn elektrische auto. Het is een genot. Het koppel, de rust, het gemak. Iedere avond thuis gewoon in het stopcontact. Volgende dag weer naar de zaak, fantastisch. Iedere klant laat ik er in rijden. Ze vinden het allemaal prachtig.
Veel plezier Drees!
Ambitieus? ruim 100 jaar geleden presenteerde Porsche zijn eerste auto,rijdend op elektriciteit, Eigenlijk wordt het dus tijd…
@ Bart
Die paarden moesten inderdaad lang rusten, en had ee nvrachie haast, dan werden regelmatig de paarden gewisseld.
We zouden, in theorie, toe kunnen naar een systeem waar alle e auto’s een uitwisselbaar pakket accu’s zouden hebben (kijk ik naar de mobile telefoons, dan realiseer ik mij echter dat we dat niet zullen meemaken) die dus niet opgeladen worden, maar uitgewisseld.
Het probleem is alleen, zoals ik eerder noemde, dat die accu’s minder worden. En dan zit ik met een goede accu die vervangen wordt door een outje – en ik strand. Daarnaast, wie betaalt dan de vervanging van de ouden? Het system of de pechvogel??
Ik denk dat in zulk een situatie de energie die een paar cent per lading kost, veel goedkoper zal zijn als de rest, ik dnek dat dat een paar euro per vervanging gaat worden, of meer
@ Bas – Stel nu dat je een accu kunt leasen? En even een nieuwe erin bij een depot zoals vroeger je gasfles?
@ L. van Bruchem – In welke elektrische auto rijdt u. Moet reden geven om zo euforisch te worden
En als iedereen er in mag rijden, is het vast een auto die iedereen (qua prijs) aan kan schaffen.
duivjuh sprak ook wat aanmatigende woorden en dan wordt mij verweten wat vriendelijker opstelling aan te nemen. Duivjuh komt dus op mijn weblog met de volgende zin:
“Het gaat erom dat de milieumaffia de NLse burger uit de verbrandingsauto wil hebben. Kan het niet goedschiks (economische voordeel van elektrisch, of economisch nadeel wordt opgeheven door feel-good beleving agv vermeende wereldverbetering) dan gebeurt het kwaadschiks door absurde belastingmaatregelen waardoor verstandig autorijden (verbrandingsmotor) onbetaalbaar wordt voor de minder rijke mensen.”
Stond daar nou de milieumaffia? Er is maar één maffia en dat is de automaffia. De echte “milieumaffia” zal het aan z’n anus oxideren of er een elektrisch rijblik komt of niet. Lood om oud ijzer.
Het is de automaffia die niet wil fietsen en voor elke scheet z’n blik pakt en EIST dat er een stopcontact zit. Daarom wordt er ook oorlog gevoerd in Irak. Daarom gedonder in Nigeria. Daarom ook gedonder in de golf van Mexiaco. De automaffia EIST dat er gereden kan worden. En als er niet genoeg asfalt is en de automaffia in de optocht staat EIST de automaffia meer asfalt. En straks EIST de automaffia lithium. Of dat nou doden kost omdat de delvers van het spul in het giftige zout in Bolivia moeten graven, dat zal de automaffia aan z’n reet roesten. Ze betalen er voor en dus….. Als dat geen maffia is….
Duivjuh IS de automaffia. Punt uit.
Gelukkig voor de “miljeumaffia” is er nog een probleem. Olie en lithium raken op. Zo ook met uranium en af en toe gaan er een paar kerncentrales de lucht in. Geen probleem voor de automaffia, als zij maar kunnen blijven rijden.
Aangezien Louis druk is met het opladen van zijn auto, heeft hij mij gevraagd om even namens hem te reageren. Voor een aantal vragen heb ik even contact opgenomen met Nissan.
@Nick: Er is inderdaad een Amerikaans bedrijf dat accuwisselstations heeft ontwikkeld waar lege accu’s automatisch door volle accu’s verwisseld kunnen worden.
Maar daar zit wel een nadeel aan vast. Want zulke wisselstations zijn erg duur. Ook moeten autofabrikanten dan gaan letten op hoe ze hun accu’s gaan ontwikkelen. Accu’s zijn verbonden aan veel stroom- en datakabels en ook moet zo geinstalleerd zijn dat die er na een botsing nog in blijft zitten. En zo’n robot bij een wisselstation moet die accu dan maar los kunnen krijgen. Maar er zijn fabrikanten bezig met het bestuderen van deze techniek.
@Pieter Bressers:
Ik sprak eerder met KEMA. En zij verzekerden mij dat je 1,5 tot 2 keer verder kunt komen als je 1 liter brandstof gebruikt voor het opwekken van elektriciteit en je dan die elektriciteit gebruikt om mee te rijden, dan wanneer je 1 liter diesel of benzine in een gewone auto gooit.
Daarnaast ben ik gewezen op een berekening van Richard Smokers, expert van TNO. Hij zegt dat de efficiency van een gewone verbrandingsmotor hooguit 20% is. Van alle energie van de brandstof wordt het meeste eerst omgezet in warmte. Maar als diezelfde olie van een elektriciteitscentrale via de accu naar de elektromotor gaat, dan is de efficiency bijna 30%. Dat komt omdat de elektromotor 80% of meer van de stroom in beweging kan omzetten.
@Klimaat:
Volgens het US Geological Survey is er zo’n 25,5 miljoen ton litium wereldwijd beschikbaar. Bij het huidige gebruik heb je daar voor 1000 jaar genoeg aan zegt Nissan. Met de huidige voorraad kunnen 1 miljard auto’s worden voorzien van accu’s waar 6 tot 7 kilo lithium voor nodig is.
Hoor even wie het zegt. ‘s werelds grootste oliejunk. En Nissan zelf, zij gaan toch niet hun eigen produkt slecht praten. Er moet grof geld verdiend worden.
Deze opmerking van de NOS?
En al meer aangegeven, de bliklawine hef je er niet mee op. De elektrische infrastruktuur zal stevig uitgebreid moeten worden. De vrachtwaggels?
En de eindconclusie is ook niet mis. Cobalt en andere zeldzame materialen. P
en toen trok iemand de stekker er uit. Toeval? Wat ik zeggen wou, probeer eens onafhankelijk te zijn. Staat een journalist goed.
Nog één opmerking: “Maar als diezelfde olie van een elektriciteitscentrale via de accu naar de elektromotor gaat, dan is de efficiency bijna 30%. Dat komt omdat de elektromotor 80% of meer van de stroom in beweging kan omzetten.”
En door gebruik van een akku wordt het rendement weer minder. Zeker in de winter. Wel eens van warmtekrachtkoppeling gehoord? Enfin, zie mijn weblog.
Wij staan hier aan het begin van een geheel ( algemeen toepasbare ) nieuwe transport techniek, daarom is dit initief van de NOS aleen maar toe te juichen.
Het omwisselen van accu’s zal alleen succesvol zijn met standarisatie, en slim gefaciliteerde elekto- pompstations, dat zelfs de wegenwacht gewoon bij defecten onderweg een (standaard) accu zou kunnen omwisselen.
Nu is men nog aan het zoeken naar meer vermogen, en lichtgewicht -compactere batterijen.
In de auto pers liggen de accenten naar mijn mening naar snellere acceleratie en de topsnelheid van elektrische ( sport) auto’s, bijna alle fabrikanten introduceren een fraaie bolide, echter alleen in het praktische gebruik op termijn blijft men erg vaag.
Regelmatig gebruik ik thuis accu gereedschappen, altijd een geladen accu op de plank, probleemloos continue gebruik van dit slimme gereedschap.
Waar overigens tot op heden geen standarisatie in deze batterijen is doorgevoerd.
In reactie op “Economieredactie 4-4″, m.b.t. “@pieter bressers”:
Bij de gegeven beantwoording oppassen voor scheppen van nieuwe verwarring. De getallen van beide (KEMA en TNO) komen overeen (i.e. 1,5 tot 2 keer meer km’s en het rendementen, resp. 15-20 en 30%). Tot zover helder, omdat dat in beide gevallen gaat over het geheel van de keten en daarmee precies afdoende antwoord geeft op de vraag van dhr. Bresser.
Het stukje wat daarna komt en kennelijk bedoeld is voor wat meer begrip over die getallen bestaat slechts uit enkele losse stukjes van het hele verhaal over (onderdelen van) die ketens, en dragen m.i. daardoor voor je het weet weer bij aan nieuwe misverstanden/discussie. In dat soort gevallen pleit ik ervoor ofwel het hele verhaal te vermelden, ofwel het weg te laten. In dit geval zou ik zeggen: weglaten, want hier niet nodig.
(voorbeelden van wat ik bedoel: er wordt gesuggereerd dat het ‘eerst in warmte omzetten’ een betekenisvol verschil is, maar betekenisvol is het niet en bovendien wordt juist in een elektriciteitscentrale alle energie uit de brandstof eerst omgezet in warmte. Verder heeft enkel het motorrendement ook geen betekenis, het gaat om de met je auto af te leggen afstand, etc.)