Zappen

Het is geen Paul de Leeuw of Europacup-voetbal, maar het zijn kijkcijfers, die niet tot ontevredenheid stemmen. De NOS, en veel andere media, hebben de afgelopen maanden een extra inspanning gedaan om de Europese verkiezingen te belichten. Wij deden dat met ‘Europakiest’ op internet, radio en tv. Dat was geen vanzelfsprekendheid, ook niet op de redactie zelf. Vooral toen bleek dat zo’n 200.000 kijkers wegzapten bij het Journaal als we over Europa begonnen.

Europa blijft taaie kost. Het gaat over politici, die de meeste mensen niet kennen. Daarnaast leeft er serieuze twijfel of het instituut wel goed draait dan wel uberhaupt noodzakelijk of wenselijk is. Het is niet aan de NOS om die laatste vraag te beantwoorden, wel om het verslag te doen van dat debat. En daarnaast proberen inzicht te geven in de ups en downs van dit grootste democratische experiment op aarde. En dat hebben we naar vermogen proberen te doen.

Integendeel

Uiteindelijk ging 36 procent van de kiezers naar de stembus. Dat was 3 procent minder dan de keer daarvoor, maar 6 procent beter dan 10 jaar geleden, het absolute dieptepunt. De opkomst hobbelt dus op en neer, een beetje vergelijkbaar met de haat-liefde verhouding die ons land met Europa heeft. Het debat over Europa is dan ook na deze verkiezingen niet beeindigd, misschien is het nog maar net begonnen. En dus ligt er bij de politiek een grote verantwoordelijkheid. Om uit leggen hoe het moet of niet, hoe het kan of niet, hoe je het wil of niet. En de journalistiek heeft de taak om daar verslag van te doen. En ook dat mag na deze verkiezingen niet ophouden. Integendeel.

Misschien. De avond veranderde dat.

Ik vroeg me af of dit een van die dagen was waarvan je later aan anderen zou vragen: -weet jij nog waar je was, op de 4e juni in 2009? Ik zou het me zonder meer herinneren: in de hal van het Haagse stadhuis, waar we via alle media de uitslagen presenteerden en probeerden uit te leggen.

Was het een stembusuitslag? Of rolde hier de revolutie door de straten? Is hier het politieke midden definitief onmachtig gebleken? Moeten we het politieke midden voortaan definiëren als brengers van onheldere boodschappen, die het per definitie afleggen tegen politici met heldere, eenduidige standpunten, populistisch of niet?

*

Op weg naar een debat in Dudok dat de publieke omroep had georganiseerd met vertegenwoordigers van de wetenschappelijke bureaus van de politieke partijen, kwam ik langs het stadhuis. De hoeveelheid spullen die daar namens ons vind ik altijd indrukwekkend, net als de stille organisatie die er aan ten grondslag ligt. Goed dat we het doen, als NOS (tegen Europa-scepsis in), vanzelfsprekend dat we het doen als publieke journalistieke organisatie (en balen dat de satellietwagen er even uitknalt tijdens het debat. Grrrr, dat is wel het laatste wat je wil).

De website Europa Kiest is er een voorbeeld van. Voor of tegen Europa (en alle nuances daartussenin: het gaat hier om verkiezingen en die zijn per definitie relevant).

Het debatje was wat merkwaardig, een beetje gebaseerd op de veronderstelling dat wij te weinig doen aan het werk van de wetenschappelijke bureaus, terwijl de meesten die aandacht via ons niet zoeken. Over Europa en de lijsttrekkers ging het maar een beetje. Wel blijkt dat de meeste politici Europa definiëren als ’Europees Parlement’, en wij een bredere definitie hanteren. Reportages uit Lampedusa gaan evenzeer over Europa als een verhaal over besluitvorming in de Europese Ministerraad.

Kathelijne Buitenweg (vertrekkend GroenLinks Europarlementariër) dacht dat we een aantal verhalen niet doen omdat ze te ingewikkeld zijn. Mijn stelling is en was dat geen enkel verhaal te complex is om te brengen (dus politieke partijen die stellen dat hun boodschap te complex of te genuanceerd is praten onzin, vind ik). Probleem bij Europese besluitvorming is eerder dat ze aan het begin, in Brussel, nog abstract en algemeen kan zijn, en pas jaren later in de hoofdsteden neerdaalt.

Probleem is ook dat ik weinig politici hoor uitleggen dat Europa niet alleen een complex van regeltjes en regels is, de lengte van een frikadel bij wijze van spreken voorschrijvend, maar ook een politiek geheel dat zich bezighoudt met het Russische gas, de handel met China, de oorlog in Oekraïne.

 *

Bijna alle partijen zaten in het stadhuis op de verkiezingsavond. Mooie plek, handig iedereen bij elkaar. Alle verliezers waren winnaars, aan het gejuich te horen, dat uit steeds weer andere plekken van dat stadhuis te horen viel. De VVD overstemde het CDA met gejuich dat leek op de herrie die mensen maken als ze bang zijn in het donker en boze geesten willen verjagen; in dit geval de boze geest van een grotere nederlaag.

Ergens ver weg werd de PvdA gedecimeerd; de SP rapte, de Dieren dachten om 12 uur dat ze naar Brussel zouden gaan. De PVV bracht live op de zender de overwinnaars Wilders en Madlener, vanuit een Haags restaurant.

Vind het zelf mooi de spanning aan het begin van de uitzending mee te maken, als de eerste prognose net bij de uitslagenredactie binnen is, Ferry Mingelen het lijstje doorneemt en de eerste analyse wordt voorbereid.

Meteen is duidelijk dat de PVV de tweede partij is geworden; de verschillen worden later in de avond nog pregnanter.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

En dan hebben we, op een paar gemeenten na, de uitslagen al zowat gehad. Astrid Kersseboom was zowat werkeloos.

Dat leverde de merkwaardige figuur op dat we een uitslagenavond hadden met maar weinig uitslagen. Er werd immers weer overal gestemd met het potlood en de gemeenten en Binnenlandse Zaken hadden zich daar niet op georganiseerd en telden niet snel genoeg.

Betekent voor ons snel overleg met hen, want als we volgend jaar de gemeenteraadsverkiezingen hebben, in maart, dan zullen de uitslagen toch echt vanaf  9 uur vloeiend binnen moeten komen.

 *

Het zijn, natuurlijk, Europese verkiezingen. Maar de impact is puur binnenlands. De regeringscoalitie is veel gezag en een virtuele meerderheid kwijt. De PVV is plots veel groter dan de 9 zetels die ze al heeft. De PvdA is aan het neerstorten en zal alleen maar nerveuzer worden in plaats van zekerder. Rutte van de VVD lijkt getalsmatig nu geen alternatief aan de conservatief-liberale kant, GroenLinks is dat een beetje op links en D66 lijkt sterk te worden; de SP is nog wel groot maar niet meer groeiend. Dat zal allemaal gevolgen hebben.

En buiten Den Haag is het PVV-geluid nog duidelijker hoorbaar en uitgesproken: zie de repo’s uit Volendam.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Politiek en maatschappij politiseren (beter: de diverse groepen die de politiek vormen en de vele groepen die de maatschappij vormen politiseren, op heftiger wijze dan we gewend zijn).

Dus het was ‘maar’ Europa. Maar veel meer dan dat. Blij dat we er veel aan gedaan hebben.

“Als je als kleine partij geen aansluiting zoekt bij een grote Europese fractie, krijg je niks klaargespeeld.” De stemmen op Wilders bij de Europese verkiezingen zijn volgens Eppink dan ook niets waard.

Eppink ging vóór de verkiezingen al op bezoek bij de eurokritische Tories in Londen. “Ze wilden me screenen. Niet alleen om te kijken of ik met mes en vork eet, maar ook of ik ideologisch wel op hun lijn zit.”
En… geslaagd voor het examen? Eppink: “We praten de komende dagen verder.”

Luister hier naar de radiorepo van Europacorrespondent Tijn Sadée hier

Het viel trouwens nog niet mee gisteren voor een sfeerreportage Polen te vinden die eerlijk wilden vertellen dat ze niet gingen stemmen. “Ik ga straks naar het stembureau,” was het meest gehoorde antwoord in de chique winkelstraat Nowy Swiat, waar de drogist en de betere schoenenzaak gewoon open waren. Kennelijk vinden veel mensen het toch niet iets om trots op te zijn, maar toen de biljetten ’s avonds waren geteld, bleek toch echt dat driekwart niet was komen opdagen.

Mensen die wel gingen stemmen hadden daar vaak plechtige redenen voor. Plicht jegens het vaderland werd een paar keer genoemd, en ook de logische consequentie van de keuze in 2004 om lid te willen worden van de Europese Unie. En inderdaad is de steun onder de bevolking voor “Europa” overweldigend: driekwart laat in enquetes weten “enthousiast” te zijn.

Dat komt natuurlijk mede door de miljarden aan subsidies die elk jaar aan Polen worden gedoneerd, maar er is ook veel respect voor de Europese politiek – ook iets waar veel andere Europolitici jaloers op kunnen zijn. De lijsttrekkers van het Burgerplatform zijn sterren als Danuta Hübner, zij was de eerste Poolse eurocommissaris, en Jerzy Buzek, die premier was van 1997 tot 2001. Stel je voor dat Neelie Kroes en Wim Kok lijsttrekkers zouden worden voor de Euroverkiezingen in plaats van eh…

De grote overwinning van het Burgerplatform van premier Tusk heeft veel te maken met een gebrek aan sterke concurrenten, en met zijn persoonlijke populariteit, maar het zorgt er intussen wel voor dat de Poolse leden van de christendemocratische fractie nu de op een na grootste groep zijn – op de Duitse CDU-CSU na. En ze hopen dat oud-premier Buzek voorzitter kan worden van het Europarlement. Dat zou de eerste parlementsvoorzitter uit Oost-Europa worden, en een bewijs dat Polen weliswaar niet van verkiezingen houden, maar graag een grotere rol in de EU willen spelen. Ook dat is een opvallende uitzondering in de afgelopen dagen, waar in veel landen politici hebben gewonnen die zeggen dat Europa niet te machtig moet worden.

Wouter Meijer is NOS-correspondent met de standplaats Berlijn.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

De Europese verkiezingen handzaam samengevat.

Madrid zondagavond. Een auto schiet enthousiast over de Paseo de Castellana. De passagier naast de bestuurder wappert met een blauwe vlag van de Partido Popular. Ze toeteren. Maar veel auto’s zijn er niet op de brede weg, het is al half twaalf. Zo gaat het wat eenzaam verder in de richting van het partijkantoor.

Daar is het drukker. De Spaanse conservatieven winnen de Europese verkiezingen en vieren dat als een grote nationale overwinning. De Partido Popular (PP) kreeg 42 procent van de stemmen. Die winst in vergelijking met vijf jaar geleden is niet hemelschokkend want toen haalden ze 41. De partij komt uiteindelijk in Brussel op 23 (van de vijftig) Spaanse zetels.

Twee minder dan waar ze eigenlijk op hoopten.

Maar het is als met een voetbalwedstrijd. Uiteindelijk telt het resultaat. En dus dansen op een metershoog podium voor het partijkantoor voorzitter Mariano Rajoy en zijn Europese kandidaat Jaime Mayor. Aan hun voeten doen honderden partijgenoten hetzelfde. De inzittenden van de eenzame auto zullen er ook ergens staan. Wapperend met hun partijvlag.

Europa werd uiteindelijk de ballon vol zuurstof die Rajoy hard nodig heeft. Hij legde het bij nationale verkiezingen twee keer af tegen de socialist José Luis Zapatero. De PP leek zo langzamerhand ook wel genoeg te hebben van de toch ietwat stijve en harkerige Rajoy. Maar ziedaar. Hij sleepte zijn partij dit jaar naar een belangrijke overwinning bij lokale verkiezingen in Galicië. En nu dus Europa.

Rajoy is een winner geworden.

Veel minder goed deden het de socialisten in Spanje, dat zoals altijd in twee blokken uit elkaar valt. Ze verloren vier procent van hun stemmen en kwamen uit op 39 procent, 21 zetels. Er is geen mens die dat temidden van de rondrazende recessie verrast. Het leger werklozen groeide gestaag naar de vijf miljoen en haalt in percentages het dubbele van het Europees gemiddelde. De regering van Zapatero maakt daardoor veel water.

Terwijl Rajoy danste zag je op televisie hoe Zapatero stilletjes bij zijn partijkantoor wegreed. Daar waren geen vlaggen en de premier had het gordijntje van zijn dienstauto ver naar beneden getrokken. Hij dacht vast dat die verkiezingen net als overal maar amper over Europa gingen.

Rop Zoutberg is correspondent voor de NOS in Spanje.

Want de partij is pas drie jaar oud en passeert nu in één keer de kiesdrempel van vier procent. Het gaat de veelal jeugdige aanhang er vooral om de strikte copyright-wetgeving te veranderen, voor internet-downloads en filesharing bijvoorbeeld, maar de piraten strijden ook om het recht op privacy en meer transparantie in de politiek. Toch opmerkelijk, zo veel succes voor zo’n one-issue partij. Maar voor Piratenleider Rick Falk Vinge is het simpel. “We hebben het succes van de Piratpartiet vooral te danken aan het gebrek aan begrip bij oude politici voor hoe de de jeugd van tegenwoordig denkt.”

Bij de buren in Finland is er vooral veel te doen over Timo Soini. De leider van Perussuomalaiset, de Ware Finnen, zou volgens exit-polls meer directe stemmen hebben gehaald dan enig andere kandidaat. Zijn partij gaat van 0,5 procent in 2004 naar 10 procent van de Finse stemmen voor het Europarlement. Maar bepaald niet alle Finnen zijn blij met Soini’s opkomst. De Ware Finnen staan vooral bekend om hun ultra-rechtse en anti-Europese standpunten. Soini zelf is uiteraard wel tevreden met de winst. Een vingeroefening voor de nationale verkiezingen, noemt hij het.

Troonopvolging
Bij de Denen speelde nog iets anders naast de Europese verkiezingen: de troonopvolging. In een referendum kon worden gestemd over gelijke rechten voor prinsen en prinsessen. Nu is het nog zo dat de eerstgeboren mannelijke troonopvolger voorrang krijgt boven een oudere zus (voor koningin Margrethe speelde dat punt niet – die had alleen zussen). Volgens de nieuwe wet gaat de kroon voortaan gewoon naar de oudste telg, man of vrouw.

Een meerderheid van de Denen is daar voor, maar de vraag was of de opkomst groot genoeg zou zijn om het referendum rechtsgeldig te maken. Het leek er even op van niet, maar in de laatste uren stroomden er toch nog zo veel Denen naar de stembureaus dat de wet het waarschijnlijk toch net gaat halen. Goed nieuws dus voor toekomstige kroonprinsessen, maar die laten nog even op zich wachten; de oudste van beoogd troonopvolger prins Frederik is een jongetje.

Hij constateert ook dat  de uitslag een daverende overwinning is van partijen die geloven in het project Europa. Voor iemand die afgelopen week de overwinning van de PVV in Nederland heeft gadegeslagen, is dat toch maar de helft van de waarheid. Er zijn ook veel mensen die niet geloven in het project Europa en zij beloven zich de komende jaren te laten horen in Straatsburg en Brussel. Het is waar, afgezet tegen de enorme overmacht van sociaal-democraten en christen-democraten, zijn de anti-Europa partijen getalsmatig verwaarloosbaar. Maar dat ze een rol gaan spelen in de coulissen lijkt me onmiskenbaar.

Als je Barosso tussen de regels door goed leest, belooft hij dat ook: “I thank all citizens who have exercised their democratic rights. I can assure them that they are being heard.” In de week van 13 juli zijn de vandaag gekozen Europese volksvertegenwoordigers in Straatsburg om beëdigd te worden. Aan het werk!

23.10 uur: Brussel, Europees Parlement.
Sommige lijsttrekkers zijn heel eerlijk. De PvdA is gehalveerd en straalt dat ook uit. Lijsttrekker Thijs Berman was al lid van het Europarlement. En hij houdt van Europa.

De partijleiding heeft de hele campagne geprobeerd om de lijsttrekker toch vooral op het juiste Euro-realistische pad te krijgen. Oftewel, het mocht niet al te pro-europees zijn. De kiezer heeft gesproken, en wat blijkt? De PvdA heeft vooral stemmen verloren aan D66 en GroenLinks. Die partijen durfden wel openlijk Eurofiel te zijn. Berman moest noodgedwongen in iedere zin een komma plaatsen namens de partij. En dat is afgestraft door de kiezer.

Samen met Hans van Baalen schuift hij aan. En dan blijkt weer waar te zijn wat mij vaker opvalt bij Nederlandse politici in het buitenland: verschillen vallen weg. PvdA en VVD kunnen zich best voorstellen dat ze op veel terreinen samen kunnen werken. tenslotte verdwijnt de liberale koopman van Baalen in de progressief liberale fractie waar ook D66 in zit. En de PvdA wil met de sociaal democratische collega’s ook wel eens een coalitie smeden tegen de almachtige Christendemocraten van Balkenende en Merkel.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

De snoepjes laten de liberalen en sociaal democraten overigens liggen. Vermoeid loopt Berman de gangen van het parlement in. Hij had zich de intocht vast wat feestlijker voorgesteld.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

22.30 uur: Brussel, Europees Parlement.
Toch opmerkelijk hoe makkelijk je de Nederlandse aanstaande Europarlementariërs eruit kunt vissen. Uit 27 landen lopen hier de mensen rond die straks bepalen welke kaas we mogen eten, en hoe we de economische crisis te lijf gaan. Hoe druk het ook is, de meeste Nederlandse lijsttrekkers, straks parlementariërs lopen hier in Brussel warm voor de taak die hun wacht. Wat ze concreet willen gaan doen op dag EEN in het parlement, dat moet je ze niet vragen. Want dan is het antwoord vaag, dat ze belangrijke thema’s aan de orde willen gaan stellen. Maar misschien is dat nu ook teveel gevraagd, de meeste lijsttrekkers zijn toch moegestreden tijdens de campagne van de afgelopen weken.

Mijn debat tafel lijkt ondertussen steeds meer op een tafel van een bedrijfskantine, na een vakbondsvergadering. Een paar halve broodjes kaas en veel snoep Bounty’s, snickers en Twix. Wim van de Camp steekt er een extra in z’n jaszak. De avond is tenslotte nog lang. Maar, hij is  niet moe, hij is ontspannen, benadrukt hij.

21.47 uur: Brussel, Europees Parlement
Een voor een schuiven ze aan, de lijsttrekkers die zich begin juli zich echt Member European Parliament mogen noemen. MEP’s heten ze oneerbiedig. Dan mogen ze ook gratis parkeren op -3 in Straatsburg, de parkeerlaag waar ik altijd onverbiddelijk teruggestuurd word. Maar nu nog lopen de lijsttrekkers met een grijs pasje van de beveiliging op het revers. Een kamer, een eigen toegangspas, dat moet allemaal nog geregeld worden.
 
Wim van de Camp kwam voor de uitzending al langs, vrolijk, vol energie, want het CDA is de grootste gebleven en dat straalt hij graag uit. Dennis de Jong van de SP was onze eerste gast aan tafel. Vol goede moed heeft hij campagne gevoerd met de leus Minder Europa. Maar het werd een teleurstelling, de SP bleef steken op 2 zetels en die hadden ze al. De Jong praat aan tafel liever over de PvdA, die het pas echt slecht gedaan heeft.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

De SP verheugt zich ondertussen op samenwerking met Die Linke, de partij van de erfgenamen van wijlen de DDR. Dat zij juist graag een sterk centraal geleide socialistische eenheidsstaat willen in Europa, MEER EUropa dus, dat deert de SP niet.
 
Nu een vrolijke lijsttrekker aan tafel: Sargentini van Groen Links. Ook met een grijs pasje, maar wel met de tekst: Les Verts, de Groenen dus.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

20.34 uur Brussel, Europees Parlement 

“Election observers” lopen in uniform door de gangen van het Europees Parlement. Ja, Europa neemt de verkiezingen bloedserieus, tot op het laatste moment.

Ze hebben in 27 landen gekeken of alles wel eerlijk is verlopen, en komen nu kijken hoe honderden journalisten vanuit het gebouw van het Parlement in Brussel verslag doen van de uitslagen.

Het parlement stroomt al vol met vooral journalisten, technici en Europarlementariërs. Wij zitten met een radiotafel in de gang. Een beveiligingsbeambte schuift steeds mijn stoel aan tegen de tafel, omdat hij scheef staat. We moeten binnen een denkbeeldige lijn blijven, die in het plafond herkenbaar is. Nee, dat is geen Europese richtlijn, het is gewoon Belgische precisie.

“Ik zit onder een bord met als tekst: Europawahl: deine Entscheidung”. Ik zal de verkiezingsleuzen nog gaan missen. 

Verder is de sfeer zoals die altijd is in het parlement. Iedereen kakelt in 23 talen door elkaar heen, mannen in pak worden gevolgd door struikelende cameramensen, en de Nederlandse parlementariërs druppelen langzaam binnen. Wim van de Camp van het CDA als eerste, vrolijk uitstrallend dat ze de grootste zijn gebleven. Dat zal straks ook wel de eerste zin zijn uit zijn mond als hij voorzichtig aanschuift aan tafel. Met de stoel recht vanzelfsprekend.

Correspondent Chris Ostendorf blogt vanavond vanuit het Europees Parlement in Brussel.

De campagne werd al ‘mislukt’ genoemd. Geen Europese thema’s, nauwelijks Europese gezichten. Afgedankte ministers die door president Sarkozy gedwongen werden zich kandidaat te stellen. Die soms duidelijk lieten merken geen enkele band met Europa te hebben. Zoals Rachida Dati, de mislukte minister van Justitie, die zich giechelend door een Europese avond heen werkte. Er zijn weddenschappen afgesloten dat ze haar gezicht nauwelijks in het Europese Parlement laat zien. 

Op reportage ontdekte ik dat bij de rechtse UMP (grootste in de peilingen) Nicolas Sarkozy op alle affiches staat. Geen Europees gezicht te bekennen. En dat schept zoveel verwarring dat sommige kiezers denken dat ze op hun president kunnen stemmen. Maar de Parti Socialiste en de centrumpartij MoDem gedroegen zich geen haar beter. Zij riepen zonder enige gêne op om met een ‘vote sanction’ tègen Sarkozy te stemmen.

Om toch nog wat aan Europa te doen organiseerde de publieke omroep France 2 afgelopen woensdag één debat. Maar Europese lijsttrekkers zijn niet sexy en om wegzappende kijkers te voorkomen, nodigde de omroep daarom nationale kopstukken uit voor een Europees debat. Een debat dat uitmondde in een moddergevecht.

De avond verliep al chaotisch omdat iedereen door elkaar schreeuwde en niemand zich aan zijn tijd hield. Maar het duel tussen Francois Bayrou (centrumpartij MoDem) en Daniel Cohn-Bendit (Europe-Ecologie) liep echt uit de hand.

Cohn-Bendit noemde Bayrou een ‘miserable persoonlijkheid’ die een hopeloze droom najaagt om president van Frankrijk te worden. Bayrou sloeg terug door zijn tegenstander te beschuldigen van pedofilie (Cohn-Bendit schreef ooit over de seksualiteit van kinderen). ‘Kunnen we het weer over Europa hebben?’, vraagt de presentatrice nog steng. Maar wat volgt zijn scheldpartijen die ontaarden in grote chaos en beledigingen aan het adres van France 2.

De consequenties zijn waarschijnlijk groot. Veel kiezers zijn geschokt door Bayrou’s stoot onder de gordel. Zeer ongebruikelijk in de Franse politiek. Francois Bayrou verliest zelfs mogelijk zijn derde plaats aan Europe-Ecologie… de partij van Cohn-Bendit.

Tot zover het goede nieuws uit de Baltische Staten Estland, Letland en Litouwen. De drie landen traden in 2004 toe tot de Europese Unie. En tot de financiële crisis toesloeg, groeiden de Baltische economieën ieder jaar in een rap tempo, met dubbele cijfers. Nu zien de landen hun economieën spectaculair krimpen.

Letland, met de slechtst presterende economie van Europa, verkeert zelfs op de rand van de afgrond. In het land wordt serieus gedebatteerd over devaluatie van de lokale munt met maar liefst 30%. De Letten hebben dus wel iets anders aan hun hoofd dan zich druk te maken over de Europese verkiezingen. En datzelfde geldt voor Estland en Litouwen. De verkiezingsdiscussie wordt gedomineerd door landelijke thema’s.

Euro-optimisme
Opvallend is het gebrek aan eurosceptici in de Baltische staten. In het uiterste oosten van Europa vind je over het algemeen juist enthousiasme voor Europa. Dat euro-optimisme vindt ongetwijfeld zijn oorsprong in de financiële steun die de landen gekregen hebben na hun toetreding tot de Unie. En een andere verklaring voor de steun aan Europa ligt ten oosten van de Baltische staten, in Rusland.

Rusland
De Baltische landen waren decennialang onderdeel van de Sovjet-Unie en vrezen hun grote buur nog altijd.  Omdat de ze nu tot de EU behoren, voelen ze zich beter beschermd. En ze zijn niet tegen een gemeenschappelijk Europees buitenlands beleid, maar benadrukken dat Europa niet naïef moet zijn ten opzichte van Rusland.

De kleine landjes begrijpen ook wel dat Europa Rusland niet al te veel tegen het hoofd kan stoten vanwege de grote economische belangen. Maar het idee dat een Europese superminister van Buitenlandse Zaken ook namens hen de hand schudt van de Russische president Dimitri Medvedev of premier Vladimir Poetin, in het belang van Europees gas bijvoorbeeld. Daar moeten ze nog even niet aan denken.