De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Beperkingen van een ceremonieel koningschap

MIDDELBURG-KONINGINNEDAG-BORDESKoningin Beatrix en haar familie kunnen opgelucht adem halen. Koninginnedag 2010 is zonder wanklank verlopen en naar de rechtstreekse tv-reportage ervan keken meer dan 2,5 miljoen mensen van wie er, heel opvallend, 40 procent jonger was dan 50 jaar.
Ook de andere uitzendingen van de NOS rond Koninginnedag en het 30-jarig regeringsjubileum van koningin Beatrix trokken veel kijkers. Commentaren rond het regeringsjubileum van de vorstin roemen zowat zonder uitzondering haar vlekkeloze uitoefening van het ambt. Uit de jaarlijkse koninginnedagenquête van de NOS blijkt dat bijna driekwart van de Nederlanders tevreden is met de monarchie en eraan wil vasthouden. Toch is het niet allemaal oranje wat er blinkt.

Imago

 

Het vertrouwen in troonopvolger Willem-Alexander is gedaald van 73 procent vorig jaar tot 62 procent nu. Er wordt hard aan gewerkt om het, vooral door de affaire rond zijn vakantievilla aan het strand van Mozambique, gedeukte imago van de kroonprins weer op te poetsen. Het is niet voor niets dat hij en Máxima (nog altijd het populairste lid van Oranjefamilie) steeds vaker opduiken bij simpele en alledaagse gebeurtenissen in Nederland zelf en minder te zien zijn in kringen van de internationale jetset of bij bijeenkomsten van de Verenigde Naties en het Internationaal Olympisch Comité. Koninklijke spindoctors zetten overduidelijk alles op alles om het geschonden blazoen van de komende koning van Nederland te zuiveren.

Intussen sluimert er in de boezem van politieke partijen, zoals PvdA, SP, PVV en D66, al hebben die op het moment vanwege de naderende verkiezingen en de hardnekkige financiële crisis wel iets anders aan hun hoofd, de opvatting dat een ceremonieel koningschap naar Zweeds model ook voor ons land nog niet zo gek zou zijn.

Blijkens de koninginnedagenquête 2010 groeit ook onder de bevolking de steun voor zo’n ceremonieel koningschap. De invoering ervan eist overigens een wijziging van de grondwet en die duurt jaren. Los daarvan zijn bij de wenselijkheid van een ceremonieel koningschap nog wel een paar vraagtekens te zetten. Het lijkt een stap in de richting van meer democratie en volkssoevereiniteit, maar dat valt nog te bezien.

Linten knippen

 

Bij een ceremonieel koningschap blijft de koning (m/v) protocollair staatshoofd, maar is hij niet langer lid van de regering en heeft ook verder geen enkele formeel politieke functie en invloed meer. Zo’n koningschap van alleen maar linten doorknippen biedt de vorst wél meer publieke speelruimte en een grotere vrijheid van meningsuiting. En daar precies zit hem de kneep.

Het lijkt voor een koning plezierig als hij niet steeds voor elke publieke manifestatie in woord en daad (veronderstelde) toestemming nodig heeft van de voor diens woorden en daden politiek verantwoordelijke ministers, de minister-president voorop.  De premier op zijn beurt kan het genoegen smaken dat hij niet voor elke koninklijke misstap, of iets wat daarop lijkt, in het parlement en in de pers ter verantwoording geroepen wordt, zodat hij zijn schaarse tijd aan belangrijkere dingen kan besteden.

Ook het democratisch gehalte van ons land zou er mee gediend zijn als een staatshoofd dat niet gekozen is minder macht heeft. Het lijkt te mooi om waar te zijn en dat is het ook.

Steun bij het volk

 

Een ceremonieel koning kan namelijk zijn grotere bewegingsvrijheid, al dan niet bewust, wel eens gaan gebruiken om politiek omstreden uitspraken te doen en daarvoor over de hoofden van de politiek heen steun bij het volk te zoeken. Zeker een populair en charismatisch vorst kan in die verleiding komen.

Nu heeft de minister-president vanwege zijn politieke verantwoordelijkheid voor het doen en laten van de constitutionele monarch alle mogelijkheden erop toe te zien dat die zich niet vergaloppeert en het primaat aan de gekozen politici laat. Bij een ceremonieel koningschap is dat veel moeilijker.

En er is nog iets. Een louter ceremonieel vorst doet er in ons staatsbestel eenvoudigweg  minder toe en dat zal zijn functioneren in de weg staan. Hij zal, zeker als hij niet zo geliefd is, snel aan aanzien en gezag verliezen en daardoor zijn taak om als staatshoofd de eenheid en continuïteit van het land te symboliseren niet of nauwelijks kunnen vervullen.

 
De liberale staatsrechtgeleerde Rudolf Thorbecke, de grondlegger van onze constituitionele monarchie, heeft het allemaal goed doordacht. Aan de ene kant wilde hij ondemocratische politisering van het koningschap voorkomen en aan de andere kant de inefficiënte marginalisering ervan tegengaan. Vanwege deze synthese hebben wij geen ceremonieel koningschap, maar een koningschap met beperkte politieke macht waardoor het iets aan het Nederlandse bestel toevoegt.

Die beperkte macht staat weer wel onder permanente controle van de gekozen politici. Als die sterk genoeg in hun schoenen staan, blijven zij de baas. Het kan erger.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


10 reacties op “Beperkingen van een ceremonieel koningschap”

  1. bas zegt: 03-05-10 om 12:10

    Beperkte macht van het koningshuis?

    Wellicht ten opzichte van Lodewijk XIV, maar er is toch niemand in NL die zo ver kan gaan met doen waar ze zin in hebben?

    Is de koningin van mening dat iets moet veranderen, dan heeft ze de mogelijkheid om dit met de premier te bespreken – en die mag er niet eens over klagen (geheim van Noordeinde). Die optie heeft bijna niemand, en van die mensen is er geen ander zonder enige verantwoordleijkheid.

    Strafrechtelijk en civielrechtelijk in de praktijk onschendbaar (Maxima die uit een uitrit komend een bakker aanreed, bijvoorbeeld).

    Nee, de bovenstaande oranjepraat overtuigt mij niet

  2. Ricardo zegt: 03-05-10 om 12:57

    Een goed verhaal, ook ik zag veel in een ceremonieel koningsschap maar zie nu toch ook beter de grote nadelen zoals die hierboven omschreven worden. Bovendien is de steun voor het koningshuis groot en gaat een grondwetswijziging waarschijnlijk toch niet lukken. Iets anders is een zekere controle op en zonodig correctie van de financiële handel en wandel van de belangrijkste leden van het koningshuis, de rechtvaardigheid van normale belastingheffing en een gematigd beleid t.a.v. stijging van de inkomens. Een prijs die nu eenmaal betaald moet worden als je in een ‘glazen’ huis zit. Hier kan zeker in deze tijd nog wel wat verbeterd worden. Dat laatste is in Nederland trouwens een breder probleem: van de lagere inkomens wordt overal de nullijn gevraagd (zie bv. de heer van Aartsen en ‘zijn’ schoonmakers), de hogere kregen er de afgelopen jaren te vaak gewoon 3% bij, inmiddel pakweg 9%. Dit verschil tekent mede de mate van ‘losgezongenheid’ van de elites van de gewone man. Aanpassen aan de CAO’s zou al veel goodwill kweken.

  3. Erik zegt: 03-05-10 om 15:32

    Het is simpelweg niet goed te praten dat een staatshoofd zich niet hoeft te verantwoorden voor hun gedrag en uitspraken, de directe familie geen belasting betaalt, de macht binnen één familie doorgeeft via erfelijke opvolging en dus ongekozen is, kan weigeren om wetten te ondertekenen (en zich daar vervolgens niet voor hoeft te verantwoorden), en met vele premiers geheime gesprekken voert wat de transparantie van de regering op zijn zachtst gezegt niet positief beïnvloedt.

    Een koning is prima, als we die maar zelf mogen kiezen als volk.

  4. Het adagium “In het land der blinden is één oog koning” ["Unter den Blinden ist der Einäugige König"; "In the country of the blind, the one-eyed man is king"; "Au pays des culs-de-jatte, les boiteux sont maîtres (rois)"; "En tierra de los ciegos, el tuerto es rey"] zal ((ook) binnen een (de facto) staten(ver)bond van soevereine staten) niet onbekend zijn (geweest).

    Overigens dateert de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden (Gw) van 24 [vierentwintig] augustus 1815 [achttienhonderdvijtien] (Stb. 1815, 45) en is (met of zonder marketing van deze(n) en gene(n)) nadien vele malen gewijzigd.

  5. Brian zegt: 03-05-10 om 20:30

    Goed verhaal! Onze situatie is helemaal zo gek nog niet. De laatste jaren lopen we steeds meer tegen de schaduwkanten van de democratie aan: Wat als het volk zich vergalloppeert? Dan hebben we een stabiliserende factor als ons koningshuis nodig. Tegelijkertijd functioneren we als een democratie. Ik vind dat een prettige situatie. Van mij mag die zo blijven.

  6. Menno zegt: 04-05-10 om 18:15

    Een ceremonieel koningschap heeft ook zijn beperkingen. Het zou wel goed zijn als er een groep goede en critische raadgevers zich om een toekomstig koning zouden bevinden waardoor een roekeloze affaire zoals het aankopen van vakantievilla’s vermeden wordt. Van de koning een doorknipfiguur maken is niet verstandig. Zolang de ministers en het parlement de uiteindelijke macht hebben, mag de koning(in) adviezen geven. Dat is een respectvol koningschap dat zowel aandacht geeft aan de “opleiding” tot koning, en de erkenning, dat hij aan zijn taak toe is, bij de uiteindelijke troonsbestijging.

  7. Stan zegt: 10-05-10 om 13:44

    Een republiek is uiteindelijk logischer dan een koningshuis.
    Zeker gezien het ontstaan van het huidige Nederland(en) en haar koningshuis.
    N.l. Congres Wenen, de Nederland(en) worden een buffer tussen Frankrijk en Duitsland. Voor dit land wordt een koning gezocht. Waarom niet het huis van Oranje? Die zijn immers al eeuwen verbonden met onze streken. Alzo geschiedde…

    Aangezien de Oranjes dus al erg lang bij onze streken betrokken zijn, weten ze als geen ander dat er ook hier veranderd moet worden.
    Met de tijd meegaan is noodzakelijk om te overleven.
    Solidair zijnmet je onderdanen is van groot belang. Marie Antoinettekan er over meepraten.
    Solidariteit schept n.l. een band met het volk. En die band is de basis van legitiem leiderschap. Zonder die band is er geen draagvlak.

    M.a.w. als iedereen dus de broekriem moet gaan aanhalen, geeft het een staatshoofd het goede voorbeeld. Dit door b.v. belasting te gaan betalen.

    Doet een staatshoofd dit niet, zal het volk haar consequenties hieraan verbinden. B.v. een republiek. Kan wel nog even duren overigens.

  8. Sfynx zegt: 24-05-10 om 04:56

    Ik ben tegen de fluwele staatsgreep.
    Ons Koningshuis heeft ons deze samenleving en geborgenheid gegeven.
    Het systeem is veel beter dan een republiek of wanneer alleen het volk zal mogen bepalen.
    Geschiedenis heeft ons nu toch wel geleerd dat de bevolking ook ten prooi kan vallen aan media manipulatie, in de 2e wereld-oorlog wilde het duitse volk in meerderheid hitler toch ook? die was democratisch gekozen!
    Zo’n dergelijk systeem zal onheroepelijk tot het einde van onze NL maatschapij kunnen leiden!
    Al eeuwen heeft ons koningshuis de belangen van het NL volk behartigd.
    Als een Leeuw gewaakt over onze vrijheid en geborgenheid.
    Ons systeem is nu eenmaal altijd al ver zijn tijd vooruit geweest en daarom sucsesvol!
    Dus die zgn modernisering behoefte slaat nergens op en is gewoon een verijdelde poging om Nederland omver te werpen, sterker nog Nederland Was vroeger De replubliek der lage landen en daarna een dualistische monarchie geworden, dus om het weer een republiek/democratie te maken is dus een stap terug ipv modernisatie!
    Nee, bij modernisatie denk ik aan bijvoorbeeld referendum.

    Kijk persoonlijk vindt ik dat ook Koningshuisleden mensen zijn en alle mensen mogen fouten maken en ik geloof dat wij daar van kunnen leren.
    Omdat de zgn vrijheid van menings uiting en de daarmee gepaarde media, brengen de stabiliteit van onze maatschapij soms wel in gevaar.
    Ons koningshuis moet tegen deze media beschermd worden en eigenlijk zou de media meer beteugeld moeten worden om onze maatschapij te beschremen.
    Nogmaals, we hebben toch hopelijk wel iets meer geleerd van de 2e wereld oorlog, niet dan?
    Even ter herrinnering: het was de media propoganda die duitsland zo heeft gehersenspoeld dat al die ellende door het volk gekozen werdt!
    Dus: met ons verleden van een republiek en 2e WO, is het nu tijd vooruit te kijken en middels europa de wereld te laten zien, het goede voorbeeld uit te dragen van ons supper systeem: een dualistische democratie!

  9. Beste Lezers,
    Als haast 80 jarige met een werkzaam leven achter de rug, doen wij, mijn Echtgenote en ik ons best, zelfstandig te blijven en zo gezond mogelijk te leven. Het zijn hopelijk nog mooie jaren die ons wachten. Dat hopen wij ook van harte voor onze Koningin na haar arbeidzaam leven vol gecompliceerde taken.
    Gelukkig maken wij deze tijdsontwikkelingen bewust mee. Vooral door onze 3 kinderen 6 kleinkinderen en 2 achterkleinkinderen zijn we geleidelijk ook ingepast in de huidige denken met z,n opvattingen over het huidige samenleven.
    Steunend op onze levenservaring proberen we te begrijpen waarom toch alles zo anders is dan vroeger. De tijden van vroeger werden immers gekenmerkt door een grote saamhorigheid. Weliswaar door de tijdgeest van oorlog en armoe gedwongen.
    Nu is het vooral de commercie geworden die ons leven bepaalt.
    Minutieus analyseren zij wat iedereen wil. En dat blijkt te zijn: Zoveel mogelijk bezit met plezierige luxe omgeven. Zelfs nu we al zoveel meer hebben dan vroeger, stopt dat niet want de commercie heeft nu het nieuwe behoefte scheppende credo bedacht. Wij volgen gedwee, want stilstand is immers achteruitgang.
    Zelfs in de politiek heeft dit denken prioriteit en zelfverrijking heeft zelfs het religieuze denken op een zijspoor gezet.
    Er rest ons nu alleen nog de gezamenlijke dans rond het gouden kalf. Natuurlijk wordt daardoor ook het Koningschap met misprijzen bezien. Immers zij zijn al verheven. Maar wij allen willen dit nu ook zo graag.:
    1- Zelf allemaal koninkjes zijn.
    2- Maar zo vinden we ook dat het Koningschap aan het hoofd van een Europese lidstaat eigenlijk de ontwikkeling van Europa belemmert als belangrijk rijk continent in de snel op ons afkomende globalisering. Dit keerpunt in het denken over onze wereld wordt steeds actueler. Vraagstukken zowel de politieke, economische, als militaire machtsverhoudingen vragen om mondiale inzichten en aanpak. Vooral de brandende vragen rondom milieuproblematiek, als de eerlijke verdeling van onze grondstoffen en bezit treffen de gehele mensheid. Dit lost zelfs de liefste en machtigste Koning niet op.
    3- Dit vraagt constructief denken over nieuwe imperia, zoals Amerika Europa en de z.g. BRIC landen. ( Brazilië Rusland Egypte en China ) Dit gaat steeds meer betekenen dat een werkelijk verenigd Europa noodzakelijkerwijs ons denken beïnvloed. Vooral ook zien we dat afzonderlijke Staatjes zoals België – Nederland en Luxemburg minstens in federatief verband tot een grotere economische samenwerking moeten komen.
    4- De diverse Koningsschappen passen uiteraard steeds moeilijker in dit tijdgewricht. Sterker nog een intense samenwerking tussen deze oude K.S.G. (kolen- en staalgemeenschap) levert ons enorme voordelen op en zeker te denken aan onze ligging als doorvoerhavens met een gezamenlijke infrastructuur naar het achterland van Europa. Dit is een onontkoombaar en van vitaal belang. Immers in deze tijd van besparingen levert vooral grote internationale samenwerking ons alle voordelen op die thans al zo nodig zijn. .
    5- Wij weten dat zowel in België als Nederland als Luxemburg veel politieke en wetenschappelijke kennis en ervaring hebben. Dit samenbundelen maakt ons sterker. Dat daarvoor veel belangeloze politieke moed voor nodig is, zal van eminent belang blijken te zijn. . Dit willen realiseren is in de intellectuele wereld al een beleidsscenario waaraan we niet meer omheen kunnen. Immers wereldwijde problematiek vraagt om overeenkomstige aanpak. Voor deze uitdagingen staat nu het mensdom met veel dank aan de Koningen en Keizers die ons in het verleden hebben geleid, ten goede en ten kwade.
    Dat het ijzeren gordijn destijds Europa als door een zwaard heeft gescheiden, bleek desondanks niet bestand tegen het logische menselijk gevoel en denken dat Europa één behoort te zijn.
    Door niets of niemand kon dit gescheiden zijn worden gehandhaafd.
    Immers wij Europeanen hebben daarvoor een te zware tol en te beladen geschiedenis gehad. Wij allen zijn daar gesterkt uitgekomen om uiteindelijk ons Europa tot een nieuw imperium te vormen dat de trots en genoegdoening moge zijn van een al te vaak geknecht volk.
    Pierre Hoendervangers (B)

  10. Edmond V.O. Katusz zegt: 29-03-13 om 07:46

    Een ceremonieel koningschap is zeer ongewenst aangezien er dan nauwelijks een reden zal zijn om deze archaïsche, überkostbare, anti-democratische vertoning geheel af te schaffen. Dat is de ware en grootste beperking die het ceremonieel koningschap voortbrengt t.a.v onze vorm van democratie!

    De enige weg naar een fatsoenlijk staatsbestel met een president, naar bijv. Zwitserse snit, is de totale afschaffing van de monarchie.

    Het is de schijterigheid van de politici; hun angst voor zetelverlies die hun denken bepaalt, terwijl binnenskamers menigeen zich ook zal afvragen waarom wij dit perfide systeem moeten handhaven.

    Bedroevend is het gebrek aan kennis van zaken van een aantal commentatoren hierboven. De door propaganda geïnternaliseerde Oranjeliefde voert soms duidelijk de boventoon.
    Gegroet Edmond V.O. Katusz

Geef een reactie