De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Het verzwegen leed van de troostmeisjes

‘Omdat wij mooi waren’, een film van Frank van Osch, gaat over troostmeisjes. De indringende documentaire, vanmiddag te zien op Nederland 1, verhaalt over een van de meest treurige verschijnselen uit de periode van de Japanse bezetting van Zuid-Oost-Azie.

Bekijk een fragment uit de film ‘Omdat wij mooi waren’

Bekijk de hele documentaire

 

 

Het woord ‘troostmeisje’ is op zich al een gruwel – het is een totaal misplaatst eufemisme. Een veel te licht woord voor wat het moet uitdrukken: weerloze vrouwen die zijn verkracht en misbruikt, om het moreel van de Japanse troepen hoog te houden.

Bordelen

 

De Japanners hadden nog een paar redenen om soldatenbordelen te stichten: ze hadden na de oorlog met Rusland in de jaren twintig moeten constateren dat een derde van hun soldaten aan geslachtsziekte leed. Dat deed ernstig afbreuk aan de slagkracht van de troepen.

En achteraf is het instellen van bordelen ook verdedigd met het argument dat daardoor de burgerbevolking zou worden gespaard. Dat was een verwijzing naar de gebeurtenissen in Nanking – de Chinese stad waarvan in eind 1937 en begin 1938 de vrouwelijke bevolking op ongekende schaal is verkracht.

De Japanse legerleiding heeft voor zover bekend nooit overwogen z’n soldaten voor hun misdadig gedrag te vervolgen en te straffen – nee, ze werden in de volgende oorlog gefaciliteerd met bordelen vol met jonge meisjes, als secundaire arbeidsvoorwaarde, als onderdeel van de soldij. 

Onbesproken

 

Het is daarom dat in 2001 de rechters van het Tokio-tribunaal in Den Haag de uitspraak deden dat keizer Hirohito en de leden van zijn legertop schuldig waren aan misdaden tegen de menselijkheid door het instellen van de soldatenbordelen en daar vrouwen uit de bezette gebieden gebieden gedwongen te werk te stellen. 

Inderdaad, pas in 2001. Maar dat komt omdat het bestaan van de soldatenbordelen tot 1982 geheim is gebleven. De massale verkrachting van vrouwen door Japanse soldaten was lange tijd op weg een perfect crime te worden – onopgemerkt, onbesproken. 

Zo maakten de daders misbruik van de schaamte van de slachtoffers – en kwadrateerden daarmee hun schuld. 

Seksuele slavernij

 

Inmiddels weten we veel meer van deze Japanse uitvinding, door het Tokio-tribunaal omschreven als een ongehoord logistiek systeem van ‘door de Japanse staat gesanctioneerde verkrachting.’ 

29 Niyem.jpgHet was een uitermate efficiënt georganiseerd netwerk van seksuele slavernij. De bordelen waren een intrinsiek deel van de militaire operaties, waarbij op iedere honderd soldaten minstens één meisje beschikbaar hoorde te zijn.

Dat weten we allemaal, maar toch word je van de film ‘Omdat wij mooi waren’ in een aantal opzichten een stuk wijzer. 

Het meest opmerkelijke vind ik wel dat hiermee het licht wordt geworpen op het lijden van de Indonesische bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Het is een niet te vermijden verschijnsel dat onze aandacht bijna altijd gericht is op het lot van de Europeanen, en dan vooral de Nederlanders. 

Dat was hard, dat was zwaar – en je mag nooit leed vergelijken, maar we verliezen vaak uit het oog hoe rampzalig de bezetting van Indonesië voor de eigen bevolking verliep.

Aan het eind, in 1945, was er een diepe haat gegroeid tegen de bezetter die de bevolking had geknecht, uitgebuit en verwaarloosd. 

Empatisch

 

Fotograaf Jan Banning drukt ons met de neus op de feiten. Banning is een van de weinigen die erop uit is getrokken om het lot van de allerarmsten, de meest weerlozen vast te leggen. Hij is een fotograaf van wereldklasse. 

In de film zien we Banning aan het werk, samen met Hilde Janssen, die de interviews heeft gemaakt. Dat is het volgende leerzame aspect van de film: hoe zorgvuldig, hoe behoedzaam, hoe empathisch moet je te werk gaan om vrouwen te bewegen te praten over iets waar ze nooit over gepraat hebben.

Ik ben van plan deze film komend schooljaar geregeld te laten zien aan studenten aan de school voor journalistiek. De film kan ze leren dat je met deze warme, menselijke benadering bijzondere resultaten kunt behalen. 

Het observeren van deze werkwijze is een verademing in een wereld waarin de snelle, oppervlakkige, gemakkelijke, goedkope flutjournalistiek alleen maar terrein lijkt te winnen. 

Tranen

 

En dan de vrouwen zelf. Wat mij opvalt is dat sommigen het liefst zouden ontkennen wat ze hebben meegemaakt, doen alsof het niet gebeurd is – wat ze eigenlijk hun hele leven nadien hebben gedaan. 

Ze herinneren zich de pijn maar al te goed. “De tranen stroomden als een rivier”, zegt er een. “De verkrachters stonden in de rij voor mijn zus”, zegt een ander. 

En degenen die hun droevige lot niet verborgen konden houden, hadden na de oorlog geen leven, ze waren afdankertjes van de Japanners, sommigen worden vandaag nóg uitgescholden. 

Monument

 

Het is geen opgewekte film. Maar wel heel belangrijk – en ingrijpend. Hilde Janssen, Jan Banning en Frank van Osch hebben met boek, foto’s en film een monument opgericht voor een groep die nooit genoegdoening kreeg, nooit excuses, en bijna nooit compassie. 

Het is heel erg laat, maar nog niet te laat.

De NOS zendt de documentaire ‘Omdat wij mooi waren’ vandaag uit van 13.55 – 14.55 uur op Nederland 1. U kunt de uitzending ook volgen via Journaal24.  Voorafgaand aan de documentaire kunt u kijken naar het verslag van de Indië-herdenking (vanaf 12.05 uur)

Lees ook het artikel over de fototentoonstelling van Jan Banning

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


7 reacties op “Het verzwegen leed van de troostmeisjes”

  1. bas zegt: 15-08-10 om 10:24

    Over de Japanoorlog ben ik altijd wat ambivalent geweest

    Nederland was de koloniale overheerser in Indonesië. Het werd hoog tijd dat die kolonialen het land uitgeschopt werden

    MAAR Dat was geen taak voor Japan, zeker niet omdat Japan zelf kolonies zocht – en erger. En dat staat los van het moeten tolereren van de gruwelen die door Japanners zijn uitgevoerd

    We praten over het aanleggen van spoorwegen, de verkrachtingen, de vernederingen

    Het schandalige is, er zijn Japanners die erkennen wat andere Japanners voor misdaden begaan hebben, maar het is nog steeds een zeer heikel punt, want schande is iets waat Japanners niet mee overweg kunnen

    Alleen, laten we eerlijk zijn, de heer P Princen, die Nederland tijdens de ‘politionele acties’ liet zien hoe het wel moest, was hier een zeer gevoelig onderwerp

    Eigenlijk zijn wij Nederland niet zo veel beter als Japan

  2. Bernard zegt: 15-08-10 om 15:04

    Met groot respect de docu gezien. Niet voor te stellen wat deze vrouwen hebben doorgemaakt. Nog triester is het, dat zij nu nog steeds ‘veroordeeld worden.

  3. jeanette zegt: 15-08-10 om 15:35

    Verzwegen leed van japanse troostmeisjes. Film reportage 15-08-2010 op ned 1 heeft een ontzettend diepe indruk bij mij achtergelaten.
    Het is voor mij onbegrijpelijk dat men dit deze kinderen heeft aangedaan
    die oudere vrouwen die hun ervaring vertellen in de film zijn getekend kun je zo van hun gezicht aflezen,zij zijn lichamelijk en psychisch beschadigd weten vaak helemaal niet wat hun overkomen is .Het lijkt er erg op dat de Jappaners dit met opzet en van te voren goed gepland als een militaire aktie hebben gepland,en uitgevoerd in heel Azie dat door hun bezet was. Niemand durft daar in hun land eerlijk en open over te praten en mijn voorstel is om deze zelfde film maar dan wel vertaald in het Japans integraal uit te zenden op de beste Japanse zenders op prime times. Wellicht zullen de “daders” en “klanten” van destijds die beslist nog in leven zijn met hun verleden gekonfronteerd worden. Want dat is precies wat zij verdienen want zij mogen niet vergeten wat zij deze meisjes en hun familieleden hebben aangedaan. Dit is met geen geld te compenseren. Maar laat hun ook maar eens de geschiedenis op TV aan hun volk tonen dan weet ik niet of ze nog goed kunnen slapen.
    Dit lijkt me de enige werkzame methode om toekomstige personen een andere denkwijze te aan te leren. Wij leven nu in 2010 en het is tijd dat we dit open en eerlijk met elkaar uitwisselen ook in culturen als die van Japan, want zij willen toch een rol in de wereld spelen laten we dan dezelfde moraal en fatsoensnormen hanteren.

    het vertonen van deze film in Japan zal voor een schok zorgen en waarschijnlijk meer teweegbrengen dan het blijven verzwijgen.

    En misschien komt er een opnlijk en welgemeend excuus.

    Deze dames op leeftijd geef je daarmee hun respekt terug en een vreedzame oude dag met hun geliefden.

    groetjes

    Jeanette (geboren op Java)

  4. theo, s zegt: 15-08-10 om 19:48

    Het is een indrukwekkende en aangrijpende reportage.
    Gelukkig dat er nog een Publieke Omroep bestaat.

  5. Jenny zegt: 26-08-10 om 14:20

    Het is heel goed dat het verleden van ALLE kanten wordt belicht, dus ook de vuile kanten. Maar, door mijn incest-verleden, en door veel historie naast elkaar te leggen. Weet ik nu, er is niets nieuws onder de zon. EN mensen zullen op deze aarde niet veranderen in engelen zonder Jezus Christus. Vaak leven ze niet veel hoger dan de dieren. Maar steeds blijven deze zaken de vrouwen hun leven lang achtervolgen. Daarbij houdt “men” (sorry, lees – heel vaak de mannen) de vrouwen voor verantwoordelijk. Zodat ze niet hoeven te kijken naar wat ze hebben aangericht. Leren praten over het gebeurde is vaak net zo pijnlijk als het gebeurde zelf. Want je herbeleeft wat is gebeurd met alle pijn en schaamte van dien. En weglopen is er nooit bij. De film blijft zich in je hoofd ontelbaar vaak herhalen.

    Het is goed dat ook dit stuk historie openbaar wordt. Maar heb niet de illusie dat door dit te vertonen. Het dan dus niet meer zal voorkomen. Soms kunnen mensen zich nog slechter gedragen dan de dieren, helaas.

    De betrokkenen wens ik mensen om hen heen die warm, respectvol en begripvol zijn. Die ze wil opvangen op elk gewenst moment!

    groetjes.

  6. John zegt: 11-09-10 om 05:20

    Het is erg triest wat er toen gebeurt is. Maar het zelfde gebeurt nogsteeds met veel meisjes, en jongetjes, in Cambodja,Thailand en veel andere landen. Alleen zijn de “klanten” nu geen Japanse soldaten maar locale mannen en ranzige toeristen waaronder ook Nederlanders!

  7. Josje zegt: 05-12-10 om 09:32

    Ik doe mijn profielwerkstuk over de Troostmeisjes,
    ik had er nog nooit over gehoort, en ik ben er door mijn geschiedenis lerares mee in aanraking gekomen.
    Ik heb het boek thuis, ik heb de documentaire gekeken. Verschrikkelijk!
    Ik ben zelf 16 jaar, en dan moet je je voorstellen dat die meisjes dat allemaal op mijn leeftijd hebben mee gemaakt.
    Erg indrukwekkend, en ik vind het een super mooi en GOED onderwerp voor mijn profielwerkstuk. Waarom is dit allemaal zo onbekend, en word er gewoon geen ene geschiedenis les aan besteed! 1 les of te wel 45 minuten is al genoeg, om een Havo 5 klas zo veel meer informatie te geven over wat er allemaal gebeurde in die tijd.

Geef een reactie