De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koningin kan niet zonder onderkoning

tjeenk-willink-bij-noordeinde-anp-1309275011Al twee keer tijdens de lopende kabinetsformatie heeft koningin Beatrix onderkoning Herman Tjeenk Willink het veld in gestuurd. Zo voorkwam ze dat ze als regisseur van het lastige formatieproces politiek gekleurde beslissingen moest nemen. Dat is namelijk een doodzonde voor een constitutioneel vorst die als niet-gekozen staatshoofd boven de partijen moet staan.

Beatrix moet haar neutraliteit extra scherp bewaken in deze tijden van partijpolitieke verwarring. Als ze zich het politieke speelveld laat inlokken, schaadt ze haar koninklijke ambt (en daarmee de monarchie) en brengt ze haar functioneren in het geding.

Topadviseur Tjeenk Willink

De koningin lijkt zich van deze situatie terdege bewust en beschikt in de persoon van Tjeenk Willink (68 jaar en slapend lid van de PvdA) over een even ervaren als trouwe adviseur en troubleshooter. Hij is sinds 1997 vice-president van het belangrijkste adviesorgaan dat ons land kent: de Raad van State. Omdat de koningin formeel voorzitter van dit college is, staat de vice-president ervan te boek als ‘onderkoning’. En die naam doet Tjeenk Willink tijdens de huidige kabinetsformatie alle eer aan.

De eerste keer dat Beatrix haar topadviseur op pad stuurt, is op 26 juni na het wat onvoldragen en onvolledige informatiewerk van de VVD-er Uri Rosenthal. Die meldt in zijn eindrapport aan de koningin dat er verder gewerkt kan worden aan een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA, maar heeft niet echt de bereidheid daartoe van alle betrokken partijen in kaart gebracht, want ook een mogelijk kabinet van VVD, PvdA, Groen Links en D66 (paars plus) zweeft nog boven de onderhandelingstafel.

De majesteit moet maar kiezen. Omdat zo’n keuze een vorm van politiek kleur bekennen zou inhouden, laat Beatrix Tjeenk Willink in een tusseninformatieronde eerst nadere duidelijkheid scheppen. Pas dan kan er onderhandeld worden over een mogelijk kabinet van paars plus.

Koningin geschoffeerd

Die weg loopt dood en via CDA-informateur Ruud Lubbers starten daarna onder leiding van VVD-informateur Ivo Opstelten de gesprekken over een rechts minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV. Die lopen na onenigheid in de CDA-fractie spaak omdat PVV-leider Wilders er dan geen heil meer in ziet. In adviezen aan de koningin tekent zich vervolgens een meerderheid af voor het plan om VVD-leider Rutte dan maar zelf een regeerakkoord te laten schrijven waar andere partijen op kunnen ‘intekenen’.

Maar voordat de koningin conform deze adviezen een besluit kan nemen, laat Wilders na het vertrek van dissident Ab Klink uit de CDA-fractie weten toch weer wel verder te willen onderhandelen met VVD en CDA om een rechts kabinet met zijn gedoogsteun vlot te trekken. VVD en CDA laten weten daar wel oren naar te hebben, ook al hebben ze net als Wilders kort tevoren iets heel anders aan de koningin geadviseerd.

Deze handelwijze kan volgens alle staatsrechtskundigen niet door de beugel. Beatrix kan zich er met recht en reden door geschoffeerd en gebruskeerd voelen. Haar regierol in een kabinetsformatie wordt genegeerd en uitgehold. Zelfs het dagblad De Telegraaf, supporter van een te vormen rechts kabinet, laat in een hoofdredactioneel commentaar weten dat beoogd premier Rutte er ‘een potje van maakt’ en ‘dat een schoffering van het staatshoofd geen pas geeft’. Om de lucht te klaren en helderheid te scheppen verschijnt opnieuw onderkoning Herman Tjeen Willink op het formatietoneel. Hij maakt duidelijk dat elke stap in een kabinetsformatie een beslissing van het staatshoofd, gebaseerd op aan haar uitgebrachte adviezen, dient te zijn en dat die regierol niet door politieke leiders of de Tweede Kamer kan worden overgenomen zolang wet- en regelgeving daarvoor niet de ruimte geschapen hebben.

Donner of Cohen

Andermaal maakt de onderkoning duidelijk hoe belangrijk zijn rol voor de koningin is en hoe juist hij haar behoeden kan onderdeel of, erger nog, speelbal te worden van partijpolitiek gekuip en gekissebis. En passant maakt hij helder hoe belangrijk de functie van vice-president van de Raad van State in ons politiek systeem is. Daar zal rekening mee gehouden worden als er binnenkort een opvolger voor Herman Tjeenk Willink benoemd moet worden.

Twee namen doen in dit verband de ronde: die van PvdA-leider Job Cohen en die van CDA-minister Piet Hein Donner. Cohen heeft het voordeel een samenbindend bestuurder te zijn en als een vertrouweling van de toekomstige koning Willem-Alexander te gelden en Donner kan als pluspunt noteren dat hij behalve een ervaren Haags bestuurder ook nog eens een scherpzinnig jurist is. Maar beslissend zal zijn wie van de twee bij een nieuw aantredend kabinet het meeste krediet heeft.

Daarom lijkt de voorspelling dat bij een rechts minderheidskabinet van VVD en CDA (met gedoogsteun van de PVV) de 61 jarige Piet Hein Donner, telg uit een gerenommeerde juristenfamilie, de nieuwe onderkoning van Nederland wordt, niet zo gewaagd.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


8 reacties op “Koningin kan niet zonder onderkoning”

  1. bas zegt: 09-09-10 om 12:02

    Ik geloof nooit dat Cohen – actief als partijlijder – een goede keuze kan zijn. Let wel, ik ben niet ingegaan op zijn partijkleur of kwaliteiten

    Maar liever zag ik Nederland een republiek worden. Want dat een niet gekozen staatshoofd beslist wat wij voor reegering mogen krijgen, dat vind ik eigenlijk niet verteerbaar

  2. Ricardo zegt: 09-09-10 om 14:01

    Met de wijsheid van nu kun je stellen dat Rosenthal er om te beginnen ‘een potje van maakte’, zijn huiswerk slecht deed en de koningin onbedoeld in troebel politiek vaarwater trok. De kwalificaties van Wilders aan het adres van Tjeenk Willink waren onbeschoft en miskenden ook zijn werkelijke rol in dit delicate proces. Als Wilders zijn zin niet krijgt wordt hij wel vaker heel vals en persoonlijk. Dat zullen Verhagen en Rutte ook nog wel mee gaan maken maar dit is dan hun eigen keus. Tjeenk Willink en de koningin hebben die luxe niet.

    Dat Wilders vervolgens tijdens de consultaties door de koningin een smsje stuurt met de mededeling dat hij verder wil onderhandelen getuigde van onkunde of onverschilligheid tav. het proces en de positie van de koningin. Ook het koningshuis dient blijkbaar direct naar zijn pijpen te dansen. En zowel Verhagen als Rutte hadden ook al niet het benul om eerst en voor het debat in de Kamer even contact op te nemen met het secretariaat van de koningin. Logisch dat velen zich zorgen maken over wat deze heren nog meer op eigen houtje van plan zijn.

    Goed en normaal dat deze tussenronde gemaakt wordt. Zoals Tjeenk Willink terecht zei: alles wat niet vastgelegd wordt bestaat niet. Juist omdat de koningin zich niet op vagen of gekleurde adviezen wil en kan baseren. Het bijbehorende fatsoen konden de drie heren niet opbrengen totdat zij er door anderen op gewezen werden. Nog voor een nieuw kabinet een brevet van bestuurlijk onvermogen. Overigens lijkt Donner inderdaad een kanshebber als opvolger van Tjeenk Willink. Die zal vast blij zijn om deze ‘poolse landdagen’ achter zich te laten..

  3. Marc Geilenkirchen zegt: 09-09-10 om 15:44

    Hoe krijg je een schip weer op koers waarop gemuit wordt terwijl je geen nieuwe bemanning kunt inhuren? Wordt lastig, lijkt me. En, bij de weg: waar gingen we ook alweer naartoe????

  4. Marcel Vreemans zegt: 09-09-10 om 16:48

    Wat een VERSCHRIKKELIJK en PVDA ingekleurd stukje weer op de PvdA –ehh sorry — NOS site. Job Cohen heeft het voordeel een binder te zijn??? Laat me niet lachen, man!!! Je wilt hem gewoon omdat het een PvdA-er is, net zoals Tjeenk Willink PvdA-er is en die nu voor de TWEEDE keer blunders maakt en allerlei rare kapriolen uithaalt om de vorming van een rechtse regering te saboteren. Met zijn voorwaarden…pfff…en met zijn overleg met de eerste kamer…pfff. Deed hij dat ook toen Paarsplus werd gevormd???

  5. Marcel Vreemans zegt: 10-09-10 om 12:08

    We hebben net de nieuwe PvdA oppositiestrategie gezien in de Volkskrant en kunnen nu met zekerheid zeggen wat de bindende kwaliteiten van Job Cohen zijn: NUL KOMMA NUL. Niks landsbelang, niks respect voor de democratie, maar rellen en subversieve acties. Net zolang tot PvdA weer aan de macht is.

    En natuurlijk staat dit slechte nieuws voor de PvdA nergens op de NOS website. Dat verbaast helemaal niets!

  6. Niels zegt: 10-09-10 om 12:29

    @Marcel : helemaal eens. Tjeenk Willink is de laatste poging van de linkse kerk om met allerlei machinaties de vorming van een rechts kabinet te voorkomen. Wat hier aan de hand is is dat de regenten onder de waterlinie zoals Tjeenk Willink nu langzaam de grip aan het verliezen zijn en dat de nieuwe politiek op het punt staat echt door te breken, nieuwe snellere overleg structuren en technieken, afkortingen die allemaal deels om de regenten heen gaan of te snel zijn voor deze oude mannen en vrouwen. Goede zaak dat Beatrix met de neus op de feiten wordt gedrukt, dit is een hint om op te stappen, we kunnen het zonder u.

  7. J.H.Bruijnjé zegt: 14-09-10 om 12:06

    Het wordt steeds duidelijker,dat de constructie van Thorbecke uit 1848 zichzelf heeft overleeft.De koningin wordt hierdoor in een onmogelijke positie gebracht.Het wordt hoog tijd,dat het staatshoofd louter en alleen als ornament gaat functioneren.
    Tevens lijkt dit verhaal op een sollicitatie via een omweg van Job Cohen.

  8. h heemskerk zegt: 01-10-10 om 13:51

    ik wilde even reaferen op de stukjes hier wat een gekonkel in denhaag weer altijd maar de schuld geven aan een ander welke kleur je ook hebt wat we hebben in dit land is gelukkig iemand die echt dus boven de partijen staat en dat is op dit moment DE KONINGIN verder kan denhaag me gestolen worden met hun dikke bipsen op het plusch

Geef een reactie