De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koningin en premier zijn aan elkaar overgeleverd

DEN HAAG-KABINET-BORDES

Het succes van een nieuwe premier hangt vaak samen met de relatie die hij ontwikkelt met het staatshoofd. Met name de wijze waarop een minister-president, belast met zaken betreffende het koningshuis, het hoofd weet te bieden aan voor de monarchie belangrijke familieperikelen bij de Oranjes kan bepalend zijn voor zijn politieke en publieke aanzien. In zaken rond de koninklijke familie is het, onder het felle licht van de publiciteit, vaak schaatsen op dun ijs.

Dat leert de recente geschiedenis van ons land. Premier Mark Rutte zal dat aan den lijve ondervinden. Temeer omdat een troonswisseling steeds dichterbij komt en de kritiek op de monarchie en de Oranjefamilie de afgelopen jaren wat vrijmoediger geworden is. Zeker geldt dat voor de gedoogpartner van de nieuwe regeringscoalitie: de PVV van Geert Wilders.

Netelige kwesties

In de naoorlogse jaren oogsten de premiers Willem Drees, Joop den Uyl en Wim Kok (allen PvdA) lof voor de manier waarop ze voor de monarchie netelige kwesties zoals de Greet Hofmans affaire (1956), de Lockheed kwestie (1976) en de verloving van Willem-Alexander met Máxima (2001) weten op te lossen.

De katholieke premier Victor Marijnen (KVP) heeft in 1964 een minder gelukkige hand bij het in goede banen leiden van de verloving van prinses Irene met prins Carlos Hugo. Premier Jan-Peter Balkenende (CDA) komt in 2003 op gespannen voet te staan met de Oranjefamilie als prins Johan Friso zijn huwelijk met Mabel Wisse Smit aankondigt en, in verband met mogelijk te nauwe banden van Mabel in het verleden met de topcrimineel Klaas Bruinsma, afziet van zijn recht op troonopvolging.

Behalve met volstrekt onvoorzienbare, maar altijd emotioneel beladen problemen rond leden van de koninklijke familie die dicht bij de troon staan en dus relevant zijn voor de toekomst en het aanzien van de monarchie, heeft premier Mark Rutte hoe dan ook de taak de weg naar een onomstreden troonswisseling te plaveien. Een gezonde verstandhouding van de 43-jarige premier met de 30 jaar oudere en in Haagse zaken ervaren koningin Beatrix is voor Rutte dan ook geboden.

Koningin en premier hebben elkaar op dit punt nodig en zijn vanwege de ministeriële verantwoordelijkheid voor het doen en laten van de koninklijke familie zelfs compleet aan elkaar overgeleverd. Een conflict tussen hen zou alleen maar verliezers opleveren.

Lid van de regering

Omdat de koningin (nog steeds) lid van de regering is en wetsvoorstellen en belangrijke benoemingen van haar handtekening moet voorzien, is het theoretisch zelfs mogelijk dat er in politieke kwesties verschillen van mening opduiken tussen staatshoofd en ministers.
Ook daar is in het verleden sprake van geweest. Bijvoorbeeld toen tussen 1950 en 1952 koningin Juliana niet wenste mee te werken aan de doodstraf voor oorlogsmisdadigers. Theoretisch al weer is het denkbaar dat het staatshoofd zich achter de schermen verzet tegen, om maar iets te noemen, vergaande maatregelen op asielgebied.

Zo’n verzet zal gelet op de uiteindelijke machtsverhoudingen in ons land waar een parlementsmeerderheid het uiteindelijk voor het zeggen heeft, niet snel tot een  crisis leiden. Maar de koningin, die het recht heeft ministers te bemoedigen en te adviseren, kan intern wel degelijk politiek wat tegenspel bieden.

In het uiterste geval kan ze zelfs weigeren mee te werken. Dat zou politieke sensatie zijn. Maar ook voor zulke gevallen biedt de grondwet uitkomst. Een gewetensbezwaarde koning of koningin kan dan voor heel korte tijd afstand doen van de troon om na het van kracht worden van de door haar/hem onaanvaardbaar geachte maatregelen weer op de troon terug te komen. Het is in de Nederlandse constitutionele verhoudingen evenwel nauwelijks denkbaar en het is maar de vraag of de monarchie zo’n crisis zou overleven. In België echter gebeurt het in 1990 precies zo. Koning Boudewijn legt dan voor anderhalve dag zijn koningschap neer om niet verantwoordelijk te hoeven zijn voor een door hem onaanvaardbaar geachte abortuswet.

Vertrouwensrelatie van levensbelang

Al met al wil maar gezegd zijn, dat een goede vertrouwensrelatie tussen premier en koningin van levensbelang is voor het goede functioneren van ons politieke bestel. De voortekenen lijken overigens niet ongunstig. De coalitiepartners (VVD, CDA) in het huidige kabinet zijn warme voorstanders van de monarchie en premier Mark Rutte staat bekend als een snel lerend en soepel politicus met gevoel voor bestuurlijke verhoudingen en grote communicatieve gaven.

Kleine foutjes bij het formatieproces waardoor de koningin te laat geïnformeerd werd, zijn hem snel vergeven. Wél zal hij het hem kenmerkende amicale gedrag (veel lachen en veel schouderklopjes uitdelen) in zijn contacten met het staatshoofd en haar familie toch wat moeten intomen.

Tags: , , , , ,

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


10 reacties op “Koningin en premier zijn aan elkaar overgeleverd”

  1. Ricardo zegt: 18-10-10 om 15:36

    Helder. Juist vanwege de veranderende opvattingen en gevoeligheden lijkt de discussie over een iets meer ceremonieel koningsschap niet weg. Al is het de vraag hoe hard VVD en CDA daaraan willen werken. Rutte vergat overigens ook om de koningin op het bordes te begeleiden en sloeg intussen alweer op de schouder van Verrhagen. Werd de koningin nu al uitgerangeerd? Dat schouderkloppen lijkt me nu toch echt meer iets voor het moment nadat het kabinet succesvol beleid voerde en de eventueel de rit uitzat. Maar inderdaad, Rutte lijkt niet alleen een enthousiaste ‘jonge hond’ maar ook een snelle leeerling. Die eigenschap lijkt me de komende tijd heel erg nuttig.

  2. Marcel zegt: 18-10-10 om 21:36

    Afschaffen die monarchie, geerfde titels zijn niks waard en iedere Nederlander is gelijk dus moet gelijke kans op functie staatshoofd hebben.

    Monarchie = discriminatie op grond van afkomst.

  3. Space Human zegt: 19-10-10 om 01:26

    Koningin en premier zijn aan elkaar overgeleverd … 200% !
    Only Mr. Mark can break it for himself ! He has to know him-self !
    Who am I ? ! Good Luck with it for now. The Orb !

  4. bas zegt: 19-10-10 om 11:53

    Inderdaad, Marcel.

    Wij zijn het klootjesvolk – dat verondersteld wordt te betalen en de mond te houden. Vallen we omhoog, dan zal de hare majestijd toezien dat we geen fouten maken. want die komt uit een ‘goed nest’

    Haar vader was corrupt, haar grootvader een rokkenjager, maar het is een goed nest

    Te walgelijk voor woorden. Maar helaas zijn we een minderheid

  5. johan zegt: 20-10-10 om 12:04

    We hebben bij deze formatie weer een de kracht en de waarde gezien van de monarchie, waar iedereen ging voor zijn eigen belang hield zij het ALGEMEEN BELANG in het oog en zorde zij ervoor dat de formatie nog een beetje netjes verliep.

    Dat is ook haar enigste taak, toezien op een formatie die netjes en open verloopt.
    Waken over mijn rechten en de uwe! Waarom de monarchie dan zou moeten vervallen tot een lintjes knip machiene zie ik dan ook niet in! Nogmaals haar kracht is dat ze niet links of rechts zijn maar boven links horen te staan “in dienst voor ons allemaal” niks meer en niks minder en dat kunnen we aan Beatrix met een gerust hart over laten.

    Groetjes Johan, 24 jaar Leeuwarden

  6. johan zegt: 20-10-10 om 12:12

    P.s vraag in leeuwarden eens aan een duitse student wat de naam is van hun staatshoofd niet 1 die het weet!

    Vraag ze naar de naam van ons staatshoofd en ze weten het wel, dat is ook de kracht van de monarchie, een bekend gezicht, in voorspoed en tegenspoed in ons land en het buitenland!

  7. Vraag: Werkte en/of werkt het (huidige) systeem, waarin het Nederlandse staatshoofd volgens bepaalde redenen zijn of haar positie bekleedde en/of bekleedt, niet een “mensonwaardig” bestaan in de hand? Of … was en/of is het huidige staatsbestel, waarin de media in het algemeen (en de Nederlandse Omroep Stichting (“NOS”) in het bijzonder) en/of de andere deelnemers aan het doelmatig geordend samenhangend geheel van (‘min of meer’/min of meer) bij elkaar horende dingen en hun onderdelen elkaar (in meerdere of mindere mate) in een ijzeren wurggreep hielden en/of houden, geen op (‘zogeheten’/zogenaamd) “schijn” ‘gebaseerd’/gebaseerd stelsel?

  8. kepamad zegt: 21-10-10 om 23:47

    Beste Bas, waarom kijken we niet naar vrouwelijke voorgangers van HMK. Ik kan niet anders dan respect opbrengen voor de vrouwen van Oranje, te beginnen met Koningin Emma. Ook kan geen enkele nederlander, lijkt mij, iets negatiefs over Prins Claus naar voren brengen. Zo vader, zo zoon en met zo’n moeder en zo’n intelligente vrouw belooft dat veel goeds voor de toekomst van de nederlandse monarchie. Ik hoop dan ook dat Koningin Betarix pas afstand doet als ze op haar sterfbed ligt. Geen abdicatie, gewoon doorgaan tot het einde.

  9. Roland zegt: 05-11-10 om 02:51

    Beste Kepamad, ik ben het helemaal met u eens. Ik hoop dat HM nog heel lang onze koningin blijft.

  10. Marcel je hebt groot gelijk !! Monarchie staat gelijk aan discriminatie ! Ieder Nederlander / inwoner van ons land is gelijk en heeft dus het recht om zich verkiesbaar te stellen voor wat voor leidinggevende functiue dan ook.
    De adel heeft zelf adel ontworpen om hierdoor een grotere afstand te creeeren met het “gewone “volk !!
    Adel/blauw bloed is niets !!!

Geef een reactie