De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Monarchiediscussie is als een veenbrand

kroon_scepter_anp-937987De monarchiediscussie in ons land valt te vergelijken met een veenbrand. Af en toe laait hij op om daarna weer voor tijden ondergronds verder te smeulen. Dat is ook wel te begrijpen, want disputen over de monarchie  zijn taai en leveren maar zelden – zeker op de korte termijn – concrete resultaten op. 

Daar komt nog bij dat de mensen die onze constitutionele monarchie willen hervormen, of zelfs afschaffen, het onderling vaak sterk oneens zijn en ook nog eens op veel borden tegelijk schaken. Dat maakt het er allemaal niet simpeler en overzichtelijker op. De huidige, al weer wat wegebbende, monarchiediscussie speelt zich op drie niveaus af.

Drie niveaus

 

Het meest fundamenteel zijn de principiële tegenstanders van de monarchie. Zij zijn met name gekant tegen de daarmee verband houdende erfopvolging, omdat die regel strikt genomen een inbreuk vormt op artikel 3 van de grondwet. Dat luidt: ‘Alle Nederlanders zijn op gelijke voet  in openbare dienst benoembaar.’

Om van Nederland een republiek te maken, is behalve een jaren durende grondwetswijziging ook een tweederde meerderheid in het parlement nodig. Die is er niet. GroenLinks en SP zijn voorzichtig voor afschaffing van de monarchie. De PvdA neigt in haar beginselprogramma ook in die richting, maar in de politieke praktijk absoluut niet. 

Acties voor afschaffing van de monarchie worden nog wel gevoerd door groepen als het in 1996 opgerichte Republikeins Genootschap en het twee jaar later daarop voort bordurende Nieuw Republikeins Genootschap, maar die zetten tot nu toe geen zoden aan de dijk.

Dat ligt een tikje anders met het ijveren voor een ceremonieel koningschap. De voorstanders daarvan willen dat de koningin/koning een louter ceremoniële functie krijgt en dus alle politieke bevoegdheden inlevert, waaronder het lidmaatschap van de regering. Daarover wordt in de kring van de politieke partijen serieus gediscussieerd, sinds toenmalig D66-voorman Thom de Graaf, nu burgemeester van Nijmegen, dat voorstel in 2000 lanceerde. 

Het plan lokte toen felle discussies uit, maar kan gaandeweg op meer  politieke steun rekenen. Voorstander ervan zijn intussen de partijen PVV, D66, Groen Links en SP. De Partij van de Arbeid is in beginsel niet tegen, maar ziet nu geen echte noodzaak zo’n verandering door te voeren. Exit (voorlopig) het ceremonieel koningschap, want ook dat vergt een grondwetswijziging met tweederde meerderheid. Willem-Alexander zal bij zijn aantreden precies dezelfde bevoegdheden hebben als koningin Beatrix nu heeft.

Kabinetsformatie

 

Komen we toe aan het derde niveau van de huidige monarchiediscussie: de invloed van het staatshoofd bij de formatie van een nieuw kabinet.
Bij de recente formatie van het Kabinet-Rutte liep niet alles van een leien dakje. Toen partijen het onderling oneens bleken over de koers van de kabinetsformatie, kreeg koningin Beatrix wat eigen speelruimte en de wijze waarop ze die invulde leidde tot voorzichtige kritiek.

Met name het in het veld sturen van haar vertrouwelingen ex-premier Ruud  Lubbers (CDA) en Herman Tjeenk Willink (vice-voorzitter van de Raad van State) deed de wenkbrauwen fronsen en werd hier en daar uitgelegd als een poging van de koningin om een regering met (gedoogsteun van) de PVV te voorkomen. Maar die regering is er toch gekomen en de kritiek op de invloed van Beatrix bij de voorbije kabinetsformatie is verstomd.

Niettemin heeft in politiek Den Haag het idee post gevat dat het wenselijk is de rol van het koninklijk staatshoofd bij kabinetsformaties in te perken. Dat kon en kan trouwens heel simpel. Sinds 1971 (motie Kolfschoten) kan de Tweede Kamer immers zelf en dus buiten de koningin om al een kabinetsformateur of kabinetsinformateur aanwijzen. De grondwet verbiedt dat niet. Dat het tot nu toe nooit gebeurd is, zegt veel.

Als er een (afgetekende) parlementsmeerderheid voor een nieuw kabinet is, heeft die  namelijk veelal niet de behoefte daar tevoren met de oppositie in de kamer, en dus in het licht van de publiciteit, over te beraadslagen. Het kan de altijd precaire formatieonderhandelingen immers  alleen maar belasten.  Het laten benoemen van een (in)formateur door de koningin, buiten het parlement om,  is voor een formatiebeluste parlementsmeerderheid op zulke momenten dan ook de meest effectieve weg.

Intussen is wel zonneklaar dat politiek en publiciteit openhartiger en vrijmoediger discussiëren over de monarchie en de rol van het staatshoofd. Daarmee moeten de Oranjes en hun aanhangers terdege rekening houden. Dat die discussies leiden tot wezenlijke veranderingen in onze constitutionele monarchie, ligt vooralsnog niet voor de hand.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


15 reacties op “Monarchiediscussie is als een veenbrand”

  1. Pieter van Megchelen zegt: 08-11-10 om 11:47

    De laatste alinea van dit stuk roept het beeld op van wat vrijblijvend getwitter en geblog, waarna we overgaan tot de orde van de dag.

    ‘Openhartig en vrijmoedig’, het klinkt zo mooi en nobel. Maar het inmiddels bij velen beruchte motto ‘ik zeg wat ik denk’ ontaardt zo gemakkelijk in impulsieve en banale uitingen. Terughoudendheid en respect mogen wat mij betreft weer in ere worden hersteld. Dat geldt a forteriori ten aanzien van de leden van ons Koninklijk Huis, die immers nauwelijks rechtstreekse mogelijkheden hebben om in het publieke debat te reageren. Zij vertegenwoordigen ons land, ook in het buitenland. Het respect dat zij verdienen, raakt dus tevens aan ons zelfrespect als Nederlanders.

    Natuurlijk, we zijn vrij in het uiten van onze mening en we hebben daar ook nog alle middelen voor. Dus laten we al bloggend en twitterend niet vergeten dat ook woorden schade kunnen aanrichten voor een klein land dat economisch en cultureel niet los te denken is van de rest van de wereld.

  2. bas zegt: 08-11-10 om 12:18

    In tegenstelling tot Pieter (duidelijk koningsgezind) vind ik (republikein) het een goede zaak dat inderdaad vrijer over het koningshuis gesproken kan worden

    Het zijn mensen, met hun fouten. Dat ze fouten hebben, dat wil ik ze niet verwijten, maar wel indien die geheimgehouden worden. Dat maakt ze vatbaar voor chantage, dat maakt een en ander bekrompen

    Ja, openheid over het koningshuiis zal, uiteindelijk, onvermeidelijk, leiden tot een afschaffing van de monarchie. Want hoe meer we van de betrokkenen weten, hoe minder reden voor afgoderij

    Maar is dat een reden om de openheid terug te trekken? Zaterdagmiddag is de verfilming van de lockheed affaire nog eens herhaald op de buis. Goed ,een en ander zal aangezet zijn, maar de historische feiten – omkoping die ongebestrafd bleef – zijn waar

    Dat Juliana en Beatrix anders de troon hadden ogpegeven is ook een vorm van chantage

  3. Een goede analyse vanuit de oranje invalshoek bekeken en dat is al winst ten opzichte van het verleden. Maar nu, vanuit de republikeinse invalshoek bekeken.
    Alle opiniepeilingen over de oranje monarchie, zeggen eigenlijk niets. Het volk is onwetend en denkt in meerderheid nog altijd dat Oranje een gegeven is en zegt dan maar “ja”. Eigenlijk ludieke onzin waarmee het oranjekamp pronkt en zich blij maakt.
    Sinds 14 september bestaat de eerste republikeinse partij in onze historie, de Republikeinse Moderne Partij, http://www.republikeinen.org De RMP is een zeer concreet gegeven op weg naar de Republiek en ontbreekt jammer genoeg in uw analyse. Een paar honderd leden en €100.000 om een campagne te voeren en de RMP zit in de Tweede Kamer. Een of meer RMP
    Zetels in de Tweede Kamer zou nationaal en internationaal zeker grote aandacht trekken, waarmee de volgende keer veel meer zetels gehaald worden. Het is zelfs mogelijk, dat het de staat zodanig in verwarring brengt, dat meteen een referendum nodig is over de Grondwet van de Republiek Nederland, om de rust te herstellen. Een positieve uitslag voor de Republiek betekent dan ook meteen de Republiek omdat geen enkele zittende partij dat naast zich kan noch durft neer te leggen.
    Een grondwetswijziging hoeft geen 6 jaar te duren, maar kan ook in een of twee jaar en de Republiek Nederland is een feit.

  4. bas zegt: 08-11-10 om 17:34

    Jammer dat een Republi9kijnse partij nodig gaat worden

    Want een partij kan moeilijk voor en tegen de hypotheekrente aftrek zijn – om maar een voorbeeld te noemen. En toch zullen er republikijnen zijn die zich tot beide standpunten aangetrokken voelen

    Er zouden dus eigenlijk van alle partijen republikijnse schaduwen moeten komen. Dat maakt het probleem wel veel groter

  5. tomba zegt: 08-11-10 om 19:57

    ‘t blijft raar dat een Argentijnse mag zeggen dat de Nederlander niet bestaat, terwijl ik haar bijvoorbeeld niet mag uitschelden, met haar opmerking beledigd ze ONS hele Nederlandse volk, blijkbaar met goedkeuring van het koningshuis of zal ze binnenshuis billenkoek hebben gekregen ?
    ‘t koningshuis heeft Europees en wereldwijd contacten met diverse andere koningshuizen om invloed te (kunnen) hebben op wereldnivo, tot nu toe zitten ze liever in hun paleis of kopen een droomhuis voor Max ergens op deze aardbol.
    Zodra het koningshuis de belangen van de Nederlander weer gaat dienen zal deze discussie als sneeuw voor de zon verdwijnen, als ze zich zo arrogant (het volk moet bv bezuinigen en Bea wil opslag) blijft gedragen zal de macht van het volk zich ooit zelfs tegen hen keren.

  6. Siegfried zegt: 09-11-10 om 17:19

    Ben het met de stelling van de huidige partijen eens om de koningin meer een ceremoniële functie toe te bedelen. De huidige koningin is zich teveel met de politiek gaan bemoeien en dit moeten wij met z’n allen niet willen.

  7. Owen zegt: 09-11-10 om 20:22

    Hebben de politieke leiders van democratisch functionerende politieke partijen na de ervaringen met Pim Fortuyn nog steeds niet door dat dergelijke figuren zoals ook Geert Wilders overal waar ze spreken haat zaaien. Of het nou gaat om de immigratie, de islam, de rechterlijke macht of het koningshuis de uitkomst is altijd dezelfde namelijk wraak,woede en een verbitterde KOP toen van Fortuyn en nu van Wilders.
    DE ENIGE REMEDIE VOOR DERGELIJKE FIGUREN EN HUN CLUBJES:CORDON SANITAIR.

  8. Brian zegt: 10-11-10 om 23:14

    Mensen,
    Wij hebben het beste model van de hele wereld. Een democratie met een staatshoofd die corrigeert als de hele meute (populisme) de verkeerde kant op wil. Perfecte combinatie zo, niets aan doen!!

  9. bas zegt: 11-11-10 om 13:27

    Dat denk je, Brian.

    Omdat je niet weet hoeveel er niet gebeurt – of juist wel – omdat mw Van Oranje dat niet (of juist wel) wilt

  10. Wat kost een president jaarlijks! Wanneer de desbetreffende monarch zich alleen indirect mag bezig houden met neerlandse zaken zal dit voor beide partijen een ergenis worden. Trouwens in de Kamer(s) met een werkende functie van meerderheid van stemmen kan het echt niet democratischer!

  11. Teun zegt: 13-11-10 om 11:30

    Ik kan niet onderschrijven dat de discussie al weer wat terugloopt. Zelfs in de (tot voor kort) zeer oranjegezinde Stentor stond vandaag een levensgroot artikel over de plannen in de 2e kamer om ‘ het koningshuis ‘ aan te pakken . Daarbij vielen termen als ‘ achterstallig onderhoud’ , belastingplicht invoeren, vorst weren bij formaties e.d. , wekelijks gesprek met mp afschaffen enzovoort.
    Dit artikel werd gepresenteerd zonder kritische voetnoot, en ook niet in cynische of afkeurende formuleringen. Een objectief stuk wat in mijn huiselijke kring een beter humeur teweegbracht dan het uitgebreide zaterdagochtendontbijt.. Niet dat we het eens zijn met de plannen. We vinden het te weinig en zijn pas tevreden als die totale koninklijke nonsens uit wet en land is geschrapt. (Een monarchie is het slechtste sprookje ooit bedacht) , maar het is in elk geval iets!Je moet ergens beginnen en niet meteen alles willen, want dan lukt er niets (vanwege hevige weerstand der troepen lakeien die rare sprongen zullen gaan maken) . Dus: we zullen geduld betrachten en alert blijven. Niet schromen ook, om de doofpotten te bestrijden want het klopt dat de verheven familie , door de ware gedaante te vertonen, vanzelf van het vergulde voetstuk tuimelt. Het volk houdt misschien van sprookjes, maar niet van vorsten, prinsen en prinsessen die zich schaamteloos verrijken door de beste vissen uit de staatsvijver voor zich op te eisen (talloze privileges,buitenverblijven waaronder zeer discutabele.., levenslang gratis vliegen, medische zorg, feestjes geven en boten/paleizen onderhouden op kosten van hardwerkende burgers) . En als deze oververwende lieden dan ook nog blijken te jokkebrokken, (nu Margarita weer..het houdt niet op) steekpenningen aannemen, familieleden helpen belastingen te ontduiken, ja dan mort het volk. Gelukkig maar. Want wij, republikeinen, die het onbestaanbaar vinden dat erfopvolging plaatsvindt in een democratie (dat bijt elkaar) hebben medestanders nodig. Ook als zij wat minder fundamentele motieven hebben. Want voor een omwenteling in democratisch (parlementair) kader, is de macht van het getal doorslaggevend.
    Ik wil nog even tippen dat Bob Elbracht ( bekend en waardig republikein) recentelijk een boekje heeft uitgebracht over argumenten tegen de monarchie. Ik heb het zelf (nog) niet (5 december) maar ken hem voldoende ( uit zijn Pro Republica periode) om het ongelezen te durven aanbevelen.

  12. kritikus zegt: 13-11-10 om 22:20

    Hallo.

    Manarchieen en Geloofjes zijn vergif voor de maatschappij!!!

  13. Houden zo . die huidige bevoegdheden en functies van Het Staatshoofd. Het is allang gebleken dat het prima werkt.
    Een ieder die thans tegen de Monarchie is in haar huidige vorm, geeft daarmee aan zijn of haar geschiedenislessen niet heeft begrepen. Of in zijn pretpakket geen geschiednis heeft gekozen. Wanneer je niet snapt wat De Oranjes sedert ongeveer 1572 (begin 80-jr oorlog)tot heden voor dit land heeft (hebben) betekend, moet je je hevig gaan zitten schamen !
    Leve De Koningin !

  14. Steven zegt: 20-11-10 om 15:07

    We moeten zuinig zijn op de monarchie zoals die nu bestaat. Hij is uniek en hij werkt. Ik ben voorstander om zelfs meer bevoegdheden toe te kennen aan de vorst. Waarom? Omdat de heren politici er heel dikwijls een zooitje van maken. B.v. danzij de PVDA is de huidige situatie ontstaan. Men wilde niet verlengen in Afghanistan. Kabinet laten vallen. Deze situatie speelde (uiterst)rechts in de kaart. Steeds meer aanhang voor die griezel van Wilders. En nu?…………ja we gaan toch weer praten over een mogelijke rol in Afghanistan……dit is niet uit te leggen volgens mij.
    Ondertussen de PVV in opkomst met alle gevolgen van dien.
    Criminelen in de kamer. Het is te zot voor woorden. Voorbeeldfunctie?
    Wel in al die commotie en onrust die de heren politici maken is er een die hierboven steekt en dat is onze vorstin.
    Het is te hopen dat de nieuwe monarch op dezelde voet doorgaat als zijn moeder. Ik ben voor het vorstenhuis. Ik mis nog een politieke partij dit dit duidelijk in zijn programma mee neemt. Ik mis een oranje partij.
    Mocht die er komen wordt ik in ieder geval direct lid van deze partij.

  15. Teun zegt: 23-11-10 om 11:00

    Biesot en Steven zijn een mooi voorbeeld van het dienstbare lakeienvolk, waarmee de zogenaamde Oranjes zich zo graag omringen. Lieden die tevreden zijn met hun ‘ brood en spelen’ en uit dank voor die poppenkast bereid zijn met vlagjes te zwaaien , in plaats van kritisch te kijken naar de realiteit.
    Ieder zichzelf respecterend land dient zich verre te houden van erfopvolging, daar dit fundamenteel in strijd is met een sociale democratie.
    Wie de geschiedenis (al is het maar een beetje..) zonder oranje bril durft te beschouwen, schaamt zich ervoor, dat ons land nog steeds niet afgerekend heeft met die achterlijke toestand. Geneert en ergert zich kapot dat de gekozen volksvertegenwoordigers niet doortastender optreden tegen deze middeleeuwse nonsens.
    De familie zelf bewijst voortdurend de zotheid dezer omstandigheid, door laf ( zodra de onderdanen (..) belaagd worden, naar veilige oorden te vluchten met de rijkdommen en het volk in twijfel en gebrek achter te laten) , arrogant, (hoor de kerstredes, zie de kapitteling v.h. parlement enz.), inhalig ( paleizen zg aan de staat schenken – gratis onderhoud- met als voorwaarde ze terug te krijgen als zich ‘ iets’ voordoet, geen premies betalen, gratis landsadvocaten, gratis vliegen, talloze privileges en erebaantjes, gratis dit, gratis dat, onwaarschijnlijke vergoedingen incasseren voor volkomen nutteloze flutactiviteitjes, familie helpen met belastingtrucs, de belastingbetaler decennia te laten opdraaien vh onderhoud van dat kapitale schip de Groene Draeck, enzovoort) crimineel (Bernhard, die ondanks de zwaarte van het misdrijf rond Lockheed, niet eens veroordeeld en gestraft is, maar zelfs een eervolle uitvaart en rustplaats is gegund! ) Verder is het twijfelachtige gehalte van binnengehaalde elementen in de familie ook niet iets om al te trots op te zijn.. De dochter van een oorlogsmisdadiger, het ex-liefje van een der grootste criminelen in ons land.. En nu heb ik het nog niet eens over de verschrikkelijke Bilderbergkwestie, de weelderige jetset uitspattingen van de aanstaande koning en zijn Argentijnse golddigbig.. We zijn er maar mooi klaar mee.

Geef een reactie