De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De onmogelijkheid van een modern koningschap

HERPEN-HULPHOND-BEATRIXSteeds vaker en luider klinkt de roep om het koningschap te moderniseren. Tijdens het recente begrotingsdebat met premier Rutte in de Tweede Kamer ging het er ook weer over. Maar het bepleiten van een ‘modern koningschap’ lijkt erg veel op een pleidooi voor een vierkante cirkel.

Hoe kan je de monarchie moderniseren zonder de toch weinig modern te noemen kern ervan, de erfopvolging, ongemoeid te laten? En toch is dat precies wat alle grote politieke partijen in ons land willen. Ze denken er niet aan om de monarchie, dat toonbeeld van traditie, die kleurrijke echo uit het verleden, fundamenteel ter discussie te stellen. Ze kijken wel uit. Wél willen ze het koningschap moderniseren, opfrissen, bij de tijd brengen. Maar het begrip ‘moderne monarchie’ blijkt keer op keer een containerbegrip. Iedereen geeft er zijn eigen betekenis aan.

Sprookje

 

Politici die het over een moderne monarchie hebben, zijn er beslist niet op uit de Oranjes van de troon te stoten en blijven zonder morren accepteren dat iemand door geboorte en niet door bewezen kwaliteiten staatshoofd kan worden. Want zonder erfopvolging geen monarchie.

Een koningshuis met een eigen website en met wervende filmpjes op You Tube, een Prins van Oranje die blogt en een koningin die twittert. Het mag allemaal, zij het dat ook die digitale uitlatingen onder de ministeriële verantwoordelijkheid vallen.

Maar we hechten tegelijkertijd nog steeds aan een koning of koningin die in een paleis woont, lakeien heeft en in een (gouden) koets rijdt. Lief en leed van regerende vorsten en hun gedoodverfde opvolgers willen we op de voet volgen en een beroep van hen op meer privacy stuit maar zelden op veel begrip. Als hun doen en laten in boeken, roddelbladen, tv-series, theaterstukken en bioscoopfilms vrijmoedig wordt gefabuleerd, smullen we ervan.

Alles wat met het koningshuis en de koninklijke familie te maken heeft, kan op een ongekend grote en gretige belangstelling rekenen. De monarchie is een sprookje waar we, desnoods tegen beter weten in, graag in blijven geloven. Maar sprookjes laten zich niet simpelweg moderniseren. Bovendien: een beetje traditie en franje kunnen in de harde politieke en staatkundige arena geen kwaad.

Mondiger

 

In politiek Den Haag wordt onder het moderniseren van de monarchie dan ook verstaan het terugdringen van de politieke invloed of macht van de vorst. Trefwoord daarbij is het ceremonieel koningschap. Dat levert een vorst op die linten doorknipt, een erfelijk staatshoofd dat alleen nog representatieve taken mag verrichten. Een deel van de charme van de monarchie verdwijnt daardoor.

Hoe smakelijk en spannend immers zijn steeds weer de speculaties over de invloed van de koningin achter de schermen en de macht die ze kan uitoefenen bij kabinetsformaties! Het geheim van Noordeinde zou in nevelen verdwijnen en iedereen zou voortaan vrijelijk mogen citeren uit gesprekken met het staatshoofd.

Omgekeerd zouden de koningin en haar gezin, en de troonopvolger en diens gezin, letterlijk mondiger worden doordat ze politiek onmondiger zijn geworden. Ze zouden meer vrijheid van bewegen en spreken krijgen, want hun woorden en daden zouden er politiek voortaan veel minder toe doen. En een premier hoeft niet of nauwelijks meer in het parlement te verschijnen om vorstelijke daden en woorden die vragen oproepen te verdedigen.

Grote politieke vraag is echter wat te doen als een ceremonieel monarch zijn of haar nieuwe vrijheid en mondigheid zou weten om te zetten in een grote, de politiek overschaduwende populariteit? Populariteit en populisme kunnen dicht bij elkaar liggen. Nu heeft de minister-president uiteindelijk de regie over het doen en laten van het staatshoofd, dat immers onder zijn ministeriële verantwoordelijkheid valt. Dan niet meer.

Het klinkt logisch en democratisch het koningschap te moderniseren zodat de monarch nog louter ceremoniële taken heeft en geen enkele politieke meer. Maar het sprookje dat dan resteert zou minder intrigerend en spannend zijn en onder het huidige constitutionele regime heeft een koning of koningin trouwens toch al nooit meer macht dan de politiek toestaat.

Terughoudend

 

Het is allemaal nogal voorbarig ver vooruit te lopen op een in deze zin te moderniseren monarchie. Grondwettelijke regels en een vereiste (tweederde!) parlementsmeerderheid bieden, al oogt het soms anders, de eerstkomende jaren nauwelijks mogelijkheden het koningschap ingrijpend te ‘moderniseren’. Wie het tegendeel beweert, vertelt sprookjes.

Daarom sloeg premier Rutte, die een voorstel om maar weer eens met een discussienota over de toekomst van de monarchie te komen afwimpelde, de spijker op de kop toen hij voor ‘terughoudendheid’ pleitte in het gebruik van het woord ‘modernisering’ als het om het koningschap gaat.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


22 reacties op “De onmogelijkheid van een modern koningschap”

  1. “een vierkante cirkel”, inderdaad dat beeld roept het op al dat gekrakeel van onderdanen van Oranje over hun broodheer, mevrouw in dit geval.
    Het is keer op keer een blijk van onmacht en langzamerhand genant. Mensen die waarde toekennen aan het “sprookje van Oranje”, moeten in mijn ogen niet voortdurend zeuren over hun “sprookje” maar alle ongemakken accepteren. De enige andere mogelijkheid is overgaan op de Republiek Nederland, met alle voor- en nadelen die daaraan kleven.
    Men moet het zich niet zo moeilijk maken. Ze winnen toch nooit van Oranje, ze kunnen door de Republikeinse Moderne Partij te steunen Oranje ten hoogste uit de regering verdrijven. Een referendum moet uitsluitsel bieden over wat het volk nu eigenlijk echt wil, Oranje of onze Republiek van 1588-1806 maar nu met alle verworvenheden sindsdien.
    Kiesrecht voor iedereen, partijen, de minister-president en tot slot een president. In het kort het Nederland van na 1945 maar nu met een President.

  2. bas zegt: 18-11-10 om 12:36

    Voor mij is het totaal niet logisch dat als de koning alleen representwatieve taken mag verrichten, deze koning dan opeens vrijheid van meningsuiting zou krijgen

    IN TEGENDEEL

    De politieke partijen zijn bevolkt door slippendragers van de monarchie, en een subtiele wens van het staatshoofd zou dan opgepakt worden. Nee, een lintenknippend staatshoofd zou wat mij betreft nog steeds de mening voor zich moeten houden – maar ook op maandagmiddag linten dienen te knippen

    Overbodig? In mijn ogen wel. Maar als dit het best haalbare alternatief is, is het in elk geval een stuk beter dan de huidige situatie

    We hebben verkiezingen, de koningin bepaalt wie gaat regeren, en dan heeft ze ook nog de mogelijkheid te bepalen wat er gaat gebeuren

    Democratisch? Helemaal niet. Alleen in naam

  3. Ricardo zegt: 18-11-10 om 14:28

    Inderdaad een vooral symbolische herhaling van zetten. En mbt. tot de (in) formatie en andere formaliteiten kan men allang wijzigingen doorvoeren. De nieuwe kamerleden doen nu net alsof zij dit niet weten. Het koningshuis mag intussen ook wel gevraagd worden om een forse bijdrage te leveren aan de harde bezuinigingen die velen treffen. Maar ook daar geeft Rutte (eerder ook voor meer ceremonieel) toch weer niet thuis. Met totale kosten van ca. 100 miljoen toch een kostenpost die de cultuursubsidies aardig naar de kroon (..) steken. Dat meten met twee maten kan het kabinet nog leijk gaan opbreken. Overigens hoeft het koningsschap wat mij betreft niet puur ceremonieel te worden omdat het dit feitelijk al verregaand is. Maar wel wat zuiniger, het oppotten van miljoenen lijkt erg op de verfoeide bonuscultuur bij banken.

  4. Ik ben het uitermate eens met dhr. Van Asseldonk. Uiteraard heeft onze koning(in) een vinger in de pap wanneer het aankomt op het ondertekenen van wetten, kabinetsformaties en internationale betrekkingen, en verdienen Beatrix, Willem-Alexander en Maxima totaal een schamele 1.2 miljoen euro, die direct uit de staatskas komen. Echter; ik ben van mening dat een dergelijk staatshoofd meer aanzien geniet dan andere staatshoofden zoals presidenten. Ik kan mij goed voorstellen dat bijv. Obama meer respect heeft voor Beatrix dan voor Rutte; en niet alleen vanwege de staat van dienst. Het koningshuis is dan wel traditie en kost enorm veel geld (materiële en personele zaken), het brengt ook veel geld in het laatje omtrent internationale contacten, zowel in de politieke als de commerciële wereld.

    Een ‘moderne monarchie’ is wat mij betreft dan ook onnodig. Een staatshoofd moet kunnen zorgen voor enige continuïteit in de samenleving en in die zin werkt niets beter dan een staatshoofd dat niet na 8 jaar weer vertrekt. Dat is überhaupt het probleem in de politiek in het algemeen: wanneer een kabinet plannen voor de langere termijn bedenkt moeten deze binnen 4 jaar geinitieerd en vastgelegd worden, want de kans bestaat dat een volgend kabinet deze plannen weer terug draait. Aangezien we in een tijdperk zitten waar duurzaamheid steeds belangrijker word, is het ook noodzakelijk dat Nederland een duurzaam staatshoofd heeft in die zin.

    Daarnaast is het zo slecht nog niet om een staatshoofd door erfopvolging te benoemen. Deze mensen worden vanaf hun geboorte klaargestoomd voor deze functie, waarin zij worden geacht zich politiek correct te gedragen, om zodoende niemand tegen het zere been te schoppen; immers zorgt een staatshoofd ook voor binding in de samenleving. Wanneer er wordt gestreefd naar een moderne monarchie zal de volgende stap misschien zijn dat de erfgerechtigde troonopvolger veel te laat begint met het ‘inwerken’ en ‘netwerken’ voor zijn toekomstige functie, wat ook de ceremoniële zaak niet ten goede komt.

    Kortom; laten we ons vooral bezig houden met zaken die verstrekkende gevolgen kunnen hebben (sociale vraagstukken en mileubescherming) in plaats van dat we met een vingertje naar de koningin wijzen als ze weer eens zorgt voor continuïteit in onze samenleving.

  5. Hans Brouwer zegt: 18-11-10 om 22:57

    Mensen waar zijn we toch allemaal mee bezig dat gezeur over het koningshuis. Weten we nogwel waar we de vrijheid aan te danken hebben?
    Het waren de Oranjes waar we het aan te danken hebben dat we zijn zoals we nu zijn vrij onder het juk van Alpha. Vrijheid van godsdienst enz.
    Als je kijkt in al de jaren van republieken enz. dan mogen we tot op deze ogenblikken nog dankbaar zijn voor alles wat nu nog hebben!!
    Al dat gezeur ook in de kamer over de Oranjes vind ik laag.
    Laten de kamerleden eerst maar eens werken aan een gezonde economie en ons bewaren voor een nieuwe crisis. Onderling gekrakeel dat vinden ze zeker belangrijker dan regeren zoals het behoort.
    Laten ze hun tijd maar eens beter besteden in de politiek en elkaar op een betere en loyalere manier benadweren als wat ze nu doen het zijn in mijn ogen soms kinderen die proberen baasje te spelen.
    Ik wens ons koninklijkhuis een gezegende tijd toe en ook onze regering.
    Er is maar één boek waar men wijsheid uit kan halen en dat is Gods Woord(De Bijbel)en het gebed om wijheid van God te vragen en dan zal het zeker een stuk beter gaan als we van Hem de hulp en de wijsheid vragen.
    Dit wens ik de Koningin en de Premier en de regering van harte toe.
    Moet alles wat met godsdienst te maken heeft verbannen worden?
    Munt opschrift en bij de gratie Gods? Lat de kamerleden zich ergens anders druk overmaken!!!

  6. Peter zegt: 19-11-10 om 18:27

    Modern of niet, ik erken geen 1 soort koningschap, deze mensen zijn gewoon net als wij burgers een stel nietige wormen vergeleken met de kolossale omgeving waarin we leven. Waarom dan doen alsof dat volk speciaal is?

    Afschaffen die handel, ze kosten ons veel en leveren geen flikker op. Weliswaar bestaat er een vaak gequote onderzoek dat aan toont dat de gemiddelde monarchie (berekend voor de omvang van ONS land althans) ca. 8 miljard per jaar rijker is dan de gemiddelde republiek, maar omdat vrijwel alle monarchie”en (Lesotho en Thailand uitgezonderd) rijke Westerse landen, en alle failed states republieken zijn, is dat natuurlijk een onzin-onderzoek. Want er is wel een verschil, maar dat komt uiteraard niet door de monarchie.

  7. Jack Russel zegt: 20-11-10 om 12:56

    Halve maatregelen hebben we niets aan. Het hele Koningshuis moet gewoon verdwijnen. Traditie? kom op, vroeger was het schavot ook een traditie. dat hebben we ook niet aangehouden. En die republiek Nederlanden die komt..reken maar dat die komt..de vraag is alleen wanneer. Een nieuwe minister president wordt altijd persoonlijk door de koningin beëdigd. Dat is al fout. Daardoor wordt de minister president automatisch beinvloed door de koningin. Hij zal dan nooit toestaan dat er gesleuteld wordt aan de monarchie. En zo gaat dat maar door..Totdat er een keer een minister president komt die voor het volk kiest, met of zonder de theekrans bij Bea. Het gaat gebeuren, vroeg of laat, waarom dan niet nu?

  8. Van alle kanten wordt er momenteel aan de peilers van de westerse beschaving cq. democratie geknaagd: de kerk, de monarchie, de politiek, de economie en zefs de gewone bevolking …. alles ligt onder schot en vormt een doelwit. Wat een chaos.

  9. F. Markestein zegt: 20-11-10 om 22:32

    Het bovenstaande stuk over de onmogelijkheid van een modern koningsschap,d.w.z. zonder politieke bevoegdheden, bevat een hoop onzin. Je hoeft in Europa maar te kijken naar de andere koninkrijken om te zien dat ze het daar best redden met vorsten die dat al jarenlang niet meer hebben of het zelfs nooit hebben gehad. En dan hebben we het niet alleen over Zweden. Zelfs de primes inter pares van de Europese vorsten, de Engelse koningin, heeft geen politieke functie. Maar ze leest nog wel formeel de troonrede voor, die net als de onze is geschreven door de regering, en verder doen zij en haar familie wat de Oranjes hier ook doen. Ze bezoeken allerlei maatschappelijke instellingen. Natuurlijk knippen ze ook weleens linten, maar dat maakt ze nog geen ‘lintenknippers’ want ze doen heel wat meer. En al die vorstenhuizen doen dat zonder hun regeringen in verlegenheid te brengen of het volk te verzamelen achter populistische standpunten. Heel eigenaardig, die standpunten dat dat hier niet zou kunnen.

  10. Vive la Republique!

  11. Macht – wat een slangenkuil!

  12. Ricardo zegt: 21-11-10 om 18:46

    PS, ik vergat nog te melden dat mij verbaast dat de Tweede Kamer het lef heeft om juist nu een debat over de toekomst van de monarchie te houden. De afgelopen tijd was het de koningin die een vaste en herkenbare koers aanhield. Terwijl het gedoe der fracties tijdens de informatie geen enkele rekening hield met haar positie in dit bestel.

    Rutte en Verhagen stellen oa. ook voor om de eerste en tweede Kamer met 1/3 te verminderen. Men zegt ook te gaan snijden in eigen vlees. Dan zou Rutte toch moeten zien dat grotere fracties overbodige backbenchers hebben, dat leden van de Tweede Kamer zoveel modieus slechte wetgeving aandragen dat de overheid erdoor gepest wordt, kortom dat men zich juist daar meer op hoofdlijnen zou moeten richten. Tot half jaren 50 telde de Tweede Kamer 75 leden. Juist in deze populistische tijden lijkt het slim om daarnaar terug te gaan. Geen tijd meer voor haantjesgedrag, vlooien in en met de media, op naar de inhoud. Dus Mark, hier past een halvering. Meer kwaliteit van overheid.

    Maak de periode van (in) formatie ceremonieel, doe de eed op het bordes en laat het staatshooft in haar of zijn waarde. Momenteel ligt het grootste probleem niet bij het koningshuis maar bij de Tweede Kamer der Staten Generaal en daarvan afgeleid deze ietwat wonderlijke regering.

  13. Dirk zegt: 22-11-10 om 00:41

    Al veertig jaar heeft de Tweede Kamer de mogelijkheid de koningin buiten spel te zetten bij de formatie, maar als het erop aan komt hebben de dames en heren parlementariërs slappe knieën en/of zijn niet competent genoeg de formatie in eigen hand te nemen en te houden. Verder heeft dit land me dunkt wel andere problemen dan de modernisering van een instituut dat qualitate qua niet te moderniseren is.

  14. Annemarie zegt: 22-11-10 om 08:37

    Representatieve taken voor het staatshoofd en het terugdringen van politieke invloed of macht van de vorst?
    De koningin mag er zeker alleen nog maar voor de show zijn…?!
    Waarom zou men geen gebruik maken van de capaciteiten die zij heeft?
    Overigens ook lekker dankbaar van een deel van de regering en de burgers. Zeker hun dank voor haar levenslange inzet.
    Nooit heb ik de indruk gekregen dat haar macht (te) groot zou zijn.
    We leven gewoon in een samenleving waar alle normen en waarden ‘op de schop moeten’. Ongeacht of ze nuttig en goed zijn. Gezag mag er niet meer zijn. Vrijheid in alles. En het resultaat van het uitleven hiervan laat zich op alle fronten gelden in de maatschappij.

  15. J. Hofman zegt: 22-11-10 om 09:27

    Bas,
    De kamer kan, zoals bij alle verkiezingen de informateur danwel de formateur aanwijzen, echter als zij dat niet doen, moet men niet naar het staatshoofd wijzen. Het staatshoofd is in dat hele proces niet nodig. De kamer kan daar volledig de regie in nemen. Ben benieuwd hoe da kamer zou reageren als het staatshoofd zou zeggen regel het nou maar eens zelf.

  16. Tim zegt: 22-11-10 om 16:42

    Ik ben geen koningshuis aanhanger, maar ze zitten mij daar best. Het enige dat je van mij ter discussie mag stellen is wat je aan geld naar ze overmaakt. Ze hebben volgens mij zat, dus als wij allemaal moeten bezuinigen en reserves moeten aanspreken dan zij ook. Met elkaar, wel zo eerlijk.

    Of de koningin capaciteiten heeft of niet, ga ik niet over. Voor mij is het al een symbool, een heel belangrijk symbook zelfs, en niet meer dan dat. De politiek heeft de macht al te doen wat men wil, maar doet het niet. Dat wordt democratisch zo besloten, wat wil je nou nog meer? De Koningin maakt de wetten niet?

  17. Arvy zegt: 23-11-10 om 01:24

    Ik ben zoooooooooo blij, maar echt zoooooooooooooooooooooooo blij dat ik niet meer in dat arrogante, blinde, ontevredenheidsgeile, hyperrationele landje (van julli) woon, dat Nederland heet…

    Iemand zou me kunnen zeggen: “waarom zit je dan op weblogs?”
    Dan zou ik antwoorden: “in ieder geval niet omdat ik Nederland mis, maar meer om af en toe eens toe te zien over wat voor puuuuure onzin het nu weer gaat daarzo om me, vervolgens, nog beter te voelen ver weg van Nederland”.

    Het is een schande zonder weerga dat er zo´n week (of twee) wordt gezeverd over bijvoorbeeld een Zweeds paspoort van een minister… Diep triest!!
    Vanuit de derde wereld (hier) lijkt het wel of ze in Nederland (en Europa) vanwege gebrek aan echte problemen, maar problemen verzinnen…

    Europa es nog steeds mentaal helemaal ziek, maar echt helemaal. En hoe meer ze verzuipen in hun (absoluut zieke) superieuriteitsgevoel (dat zo diep geworteld zit dat men dat niet eens meer ziet of voelt), hoe zieker ze mentaal zullen worden.
    De manier waarop Europa, de VS, de VN, NAVO, etc.etc.etc. de zaak regelen dat is niks meer en niks minder dan de rest van de “medemensen” in hongersnood houden, en dit erger en erger maken door het “gebakkenluchtfestijn” te vieren met een klein groepje…

    schande

  18. uncanny zegt: 23-11-10 om 01:45

    De mens besluit in maatschappij te treden waneer er wetten zijn die het acquireren en behouden van eigendom, alsmede de fundamentele zelfbeschikking, garanderen. Deze garantie vergt een architectuur in regering die het coalesceren van invloed beperkt. Monarchie, daarentegen, kent zijn positie, inherent en historische gezien, door het geboorterecht van de soeverein en centralisatie van zijn invloed. Het is een model wat onverenigbaar is met ware, verlichte, constitutionele regeringsvormen.

  19. uncanny zegt: 23-11-10 om 01:49

    @Hans:

    Een groot deel van de vrijheden in Nederland komen niet uit onze grondwet maar uit de verschillende Europese Verdragen voor de Rechten van de Mens…(1976)

  20. Ik ben voor de monarchie zoals die door Koningin Beatrix wordt ingevuld.
    De koningin die tientallen jaren boven de partijen staat is onmisbaar voor ons staatsbestel, gezien de vele partijen die Nederland heeft.
    Wel ben ik voor de beste Oranje van zijn/haar generatie die wij hebben en dat is naar mijn mening prins Constantijn. Rustig, weloverwogen, intelligent en hij gaat op een natuurlijke manier met mensen om. De oudste, hoe sympathiek ook, hoeft niet altijd de beste te zijn.

  21. D66 wil samen met SP, Groen Links en PVV het staatshoofd uit de regering.
    De heer Asseldonk heeft er een terecht commentaar op. De PvdA wil ook nog de ruimte voor invloed van de Koningin reduceren tot niets. De kieder heeft invloed door zijn/haar stem. Bovendien heeft de kiezer invloed door lid te kunnen worden van een politieke partij en kan hij binnen de perken van het fatsoenlijke zijn mening uiten. De Majesteit maakt geen gwebruik van haar stemrecht uit hoofde van haar functie en tevens wordt haar politieke mening niet gehoord. Mag zij dan nog enige ivloed uitoefenen en met haar inbreng van wijsheid en ervaring het land ten dienste zijn. De republikeinen van D66, PvdA, SP, Pvv en Groen Links houden er een benepen ondemocratische houding op na tegenover het Staatshoofd. Hulde aan Rutte die hier duidelijk grenzen aan de linkse betutteling heeft gestelds.

  22. Zie mijn grondige bijlage “Het nieuwe koningschap – Een bijdrage aan de modernisering van de monarchie” op de aangegeven website die het tegengestelde betoogt van wat hier beweerd wordt.

Geef een reactie