De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koningin en premier zijn het altijd eens

RIJSWIJK-BEATRIX-TOESPRAAKDe uitspaak van de dichter en theoloog Huub Oosterhuis dat premier Rutte de laatste kersttoespraak van koningin Beatrix ‘zwaar gecensureerd’ heeft, is onzinnig. Of vriendelijker gezegd: die uitspraak getuigt van weinig inzicht in de grondregel van onze constitutionele monarchie dat de minister-president verantwoordelijk is voor alle daden en uitspraken van de ‘onschendbare’ koningin.

Daarom heeft hij het recht, ja zelfs de plicht, ervoor te zorgen dat het staatshoofd geen uitspraken doet die hij niet voor zijn politieke verantwoordelijkheid kan of wil nemen. Naar buiten toe zijn koningin en premier het altijd met elkaar eens. Ze zijn tot elkaar veroordeeld. Dat heet eenheid van regeringsbeleid.

En of er over de laatste kersttoespraak tussen premier Rutte en koningin Beatrix – allebei lid van de regering – overleg geweest is en waar dat overleg toe geleid heeft, dat zullen we nooit weten. Dat is het geheim van paleis Noordeinde. Ook in de Tweede Kamer zal premier Rutte hem daarover gestelde vragen niet inhoudelijk kunnen beantwoorden.

Minirel

Het relletje rond ‘de censuur’ die premier Rutte gepleegd zou hebben op de kersttoespraak van Beatrix, is ontstaan door krasse uitspraken van Huub Oosterhuis, in het EO-programma ‘Blauw Bloed’. Oosterhuis onderhoudt nauwe banden met het koninklijk huis en met de koningin. Tekenend in dit verband is dat hij de overdenking uitsprak bij de begrafenis van prins Claus in 2002.

In ‘Blauw Bloed’ zei Oosterhuis in stellige bewoordingen te weten dat de koningin in haar kersttoespraak een veel krachtiger pleidooi had willen houden voor solidariteit, verdraagzaamheid en wederzijds respect dan zij uiteindelijk deed.

Maar premier Rutte zou haar teksten hebben afgezwakt (‘zwaar gecensureerd’) om gedoogpartner Geert Wilders en zijn PVV niet te ontrieven of in de gordijnen te jagen. De kersttoespraak van Beatrix in 2007 over de thema’s verdraagzaamheid en solidariteit was voor de PVV-leider immers ook al een steen des aanstoots en bracht hem toen tot de uitspraak dat hij de koningin ‘als een haas uit de regering’ zou willen jagen.

Letterlijk zei de dichter en intimus van Beatrix: “Ik heb dit jaar gemerkt, toen ik haar hoorde, dat ze zwaar gecensureerd wordt. En dat is ook zo. Ze heeft allerlei dingen niet kunnen zeggen, die ze wel wilde zeggen. Omdat de PVV het er niet mee eens zou zijn.”

Kennelijk geschrokken van de reacties op zijn vrijmoedige ontboezemingen nam Huub Oosterhuis de dag erna al flink gas terug: hij had niet van de koningin zelf gehoord dat ze ‘gecensureerd’ was, maar had dat geconcludeerd na vergelijking van de kersttoespraken van Beatrix in 2007 en 2010. De laatste keer zou ze, sprekend over dezelfde thema’s, meer vrijblijvende bewoordingen hebben gebruikt.

Het rumoer dat over de mogelijke ingreep van premier Rutte ontstond, leidde ertoe dat GroenLinks en SP de minister-president om opheldering willen vragen. Maar die opheldering zal er, zoals gezegd, niet komen.

Andere tijden

Overigens is het heel goed denkbaar dat premier Rutte de koningin ertoe gebracht heeft om zich wat gematigder en voorzichtiger uit te laten dan zij wellicht zelf van plan was. Er zal hem, zo vlak na de formatie van zijn kabinet met gedoogsteun van de weinig monarchiegezinde PVV, veel aan gelegen geweest zijn een (nieuwe)  publiciteitsrel over een kersttoespraak van het staatshoofd te voorkomen.

Er gingen al geruchten dat Beatrix tijdens de formatiebesprekingen liever niet de PVV bij de vorming van een kabinet wilde betrekken. Dus het lag voor de hand dat met name Geert Wilders de woorden van de koningin op een goudschaaltje zou gaan wegen. En een rel daarover zou voor zowel koningin als premier alleen maar nadelen kunnen opleveren.

Koningin Beatrix zal er aan moeten wennen dat thema’s die haar sinds jaar en dag aan het hart gaan en lange tijd veilig en onomstreden waren (verdraagzaamheid, wederzijds respect), intussen een politieke lading gekregen hebben. Alle aanleiding voor Rutte om ervoor te zorgen dat hij Beatrix  – én zichzelf – kon vrijwaren van  politieke polarisatie. Premier Rutte deed gewoon zijn werk.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


12 reacties op “Koningin en premier zijn het altijd eens”

  1. Hans zegt: 21-02-11 om 14:04

    Dhr. Oosterhuis klinkt als een zielige oude Dominee die zijn eigen linkse bijdrage levert aan de hetze tegen de PVV. het risco is dan wel dat dit nog meer aanhangers van die PVV zal motiveren om op 2 maart voor die partij te gaan stemmen.

  2. Hans zegt: 21-02-11 om 14:20

    Helemaal eens met het stuk, of we het nu leuk vinden of niet; zo werkt het Nederlandse regeringsbestel nu eenmaal. De koningin zal onder Kok andere dingen mogen zeggen dan onder Balkenende en nu onder Rutte liggen bepaalde thema’s ook weer anders. De verontwaardiging van de oppositiepartijen GroenLinks en SP is, as usual, selectief en ongefundeerd.

  3. l. van Zwam zegt: 21-02-11 om 14:42

    Nu eindelijk in de politiek de ogen open gaan voor hetgeen tientallen jaren werd toegedekt is het bepaald niet professioneel van een vorstin die al dertig jaar haar werk (i.h.a. naar behoren) doet om nu zo dom uit de hoek te komen. Iedereen is voor respect en verdraagzaamheid Maar in de huidige verziekte tijden is het poitiek beladen en DUS per definitie iets waar de vorstin zich niet publiekelijk over uitlaat. Als Maxima inmiddels op de hoogte is van DE nederlandse mentaliteit lijkt het me nuttig om Beatrix te verlossen van haar kennelijk te zwaar geworden taak door Willem Alexander de troon te laten bestijgen.

  4. R. van Doremalen zegt: 21-02-11 om 15:05

    Het is evident dat de premier verantwoordelijk is voor alles wat de majesteit in het openbaar zegt of schrijft (en zelfs draagt). Wel is het belangrijk te constateren, dat in het verleden de koningin in haar kersttoespraak een eigen geluid kon laten horen, terwijl dat nu niet meer kan. Wat mij betreft is dat een benauwende ontwikkeling. Om het wat sterker uit te drukken: vroeger konden de koninklijke woorden binnen de ministeriële verantwoordelijkheid worden ingepast, maar nu mag het staatshoofd – zelfs tijdens haar kersttoespraak – blijkbaar nog slechts functioneren als de trekpop van de premier.
    Het moge duidelijk zijn, dat wanneer er helemaal geen onderscheid meer gemaakt mag worden tussen het staathoofd en de regering, we één van beiden als afzonderlijke rechtspersoon overbodig kunnen beschouwen. We zouden dan voor bijvoorbeeld het Franse model kunnen kiezen, met een politieke president waarop minder democratische controle kan worden uitgeoefend dan op het huidige Nederlandse kabinet.
    Ik zelf zou op dit moment in de geschiedenis meer willen pleiten voor de afzonderlijke functies van een politieke premier (kabinet) een min of meer boven de partijen staand staatshoofd (president of koning), die het tot haar taak mag rekenen het volk te verbinden (waar de politieke strijd het volk verdeelt). Het lijkt mij dat begrippen als ‘verdraagzaamheid en wederzijds respect’ daarvoor onontkoombaar zijn. Noodzakelijk echter hiervoor is de ruimte die de diverse functies elkaar gunnen.

  5. bas zegt: 21-02-11 om 16:06

    Mevrouw van Oranje mag van mij zonder meer vrijheid van meningsuiting hebben. Daarvoor is slechts nodig dat ze geen deel meer uitmaakt van ons koninklijk huis.

    Wanneer een koning vrijheid van meningsuiting zou hebben, zou dat betekenen dat feitelijk de democratie afgeschaft zou worden. Immers, de koning zou ongenoegen met wat er gebeurt mogen uiten en velen zouden dat volgen.

    Als ik eerlijk ben, vind ik dat de koning niet alleen geen mening mag uiten, maar eignelijk niet eens een mening mag hebben.

    Voor de betrokken persoon lijkt mij dat zeer naar – en ook uit medelijden met de koning ben ik voor een republiek

    In tegenstelling tot Van Doremalen hierboven kies ik dan niet voor het Franse model – waar de president zo machtig is dat bijna een dictator voor 4 jaar benoemd wordt, maar ik kies liever voor het Duitse model – waar de president geen macht heeft, maar slechts invloed.

    Influence by speach – door een gekozen functionaris (m/v) lijkt mij een geweldige staatsvorm

  6. Ricardo zegt: 21-02-11 om 17:21

    De frustratie en/of onhandigheid van Oosterhuis polariseert de discussie rond het koningshuis verder zonder nadere bewijzen omdat de meeste betrokkenen er niet nader op in kunnen gaan. Wilders zegt van niets te weten maar waarom zou zijn woord extra waarde hebben? Voor- en tegenstanders worden in hun (voor)oordelen bevestigd. Oosterhuis lijkt inmiddels op een ook buiten ‘zijn’ kerk langzaam van zijn voetstuk vallende ‘mastodont’ die ‘een beetje dom’ om zich heen sloeg.

  7. F. Markestein zegt: 21-02-11 om 17:35

    Zonder onderlinge verdraagzaamheid en wederzijds respect vervalt een samenleving tot chaos. Iedere regering zal proberen dat laatste ten koste van alles te voorkomen. Dat deze begrippen het hoofd van de regering na aan het hart liggen is dan ook vanzelfsprekend maar ergens is er iets mis gegaan met het benoemen ervan, door de koningin of door andere gezagsdragers. Waarschijnlijk komt dat omdat veel autochtone Nederlanders de indruk krijgen dat deze verdraagzaamheid en dat respect vooral van hen worden gevraagd, of zelfs aan hen worden opgelegd. Want er wordt dan wel gesproken over ‘wederzijds’ respect, maar dat lijkt vooral retorisch. Ik ben bang dat mensen vaak het idee hebben dat de koningin hen aan het eind van het jaar de les leest en dat veel van wat er mis is gegaan vooral aan hen verweten wordt, dat het hun gebrek aan verdraagzaamheid en respect was dat de problemen heeft veroorzaakt.
    Dat is natuurlijk niet zo en waarschijnlijk zal de koningin het ook niet zo bedoelen maar ja, als zo’n gedachte eenmaal heeft postgevat is het moeilijk daar weer doorheen te breken. In ieder geval zal dat niet lukken door jaar in jaar uit dezelfde boodschap te brengen.

  8. Louis van Rasten zegt: 21-02-11 om 17:52

    De koningin dient zich nu eenmaal politiek neutraal op te stellen en wanneer ze haar eigen mening niet onder stoelen of banken wil steken dient zij het koningsschap maar over te dragen aan haar zoon.

    Oosterhuis dient derhalve zijn linkse opinie voor zich te houden en ik vind overigens de gehele kwestie te genant voor woorden. De dichter en theoloog heeft overigens diens uitspraken -weliswaar te laat- wat eufemistischer weten te verwoorden.

    Ik vind bovendien de gehele ophef die hierover is ontstaan behoorlijk overtrokken. Bovendien zijn de bewoordingen van Oosterhuis nergens op gebaseerd, immers: je kunt in feite nooit achterhalen van wat zich nou werkelijk achter de coulissen heeft afgespeeld. Ik snap derhalve ook niet waarom de media een dergelijke kwestie oprakelt?

  9. johanna PM zegt: 21-02-11 om 17:57

    Wat mij nu opvalt is dat de uitspraak van Huub Oosterhuis nu pas naar buiten komt, terwijl de Kersttoespraak van de Koningin al bijna twee maanden geleden is. Het komt Oosterhuis nu mooi van pas, de Oranjefamilie op ski-vakantie en het kabinet op reces en de verkiezingen op korte termijn. Hopelijk kon hij nog wat kiezers beinvloeden om maar niet op PVV te stemmen. Het valt mij zwaar tegen dat een teoloog zich met deze uitlatingen en politieke voorkeuren bezig houdt. Ik ben van mening dat het zijn eigen verzinselen zijn om PVV in zwart daglicht te stellen. Ik kan mij niet voorstellen dat een staatshoofd bij Oosterhuis snikkend op schoot zit en verteld dat ze niet mocht zeggen wat ze wilde in zo’n toespraak. Een mooie vertrouwensman ben je, als je zulke lasterpraatjes naar buiten brengt. En trouwens, ik kan mij ook niet voorstellen dat Mark Rutte de toespraak eerst nog eens met Wilders doorneemt en onderhandeld met Geert Wilders; wat zullen wij schrappen Geertje, wat vindt jij, moeten wij Maxim ook nog raadplegen?
    Nee, afschuwlijk van een teoloog om ook mee te doen aan de hedze die rond de PVV hangt.
    Ik kan me voorstellen dat steeds meer mensen de kerk en hun geloof de rug toekeren, zeker als je ook zulke mensen aan het roer hebt staan als Huub Oosterhuis. Laat hem maar gauw zijn excuses aanbieden voor zijn eigen fantasiepraatjes.

  10. Dan zegt: 21-02-11 om 18:39

    De koningin moet zich matigen om de brutale PVV de ruimte te geven?

    De vrijheid van onze koningin en ons volk is in gevaar dankzij de Partij tegen de vrijheid.

  11. Dolf van der Steeg zegt: 21-02-11 om 20:19

    De Heer Oosterhuis heeft zijn hand overspeelt. Een arrogante zet.
    Zeker met de bedoeling dat de PVV in diskrediet gebracht moest worden.
    Hij moet direct afgeserveerd worden als vriend en vertrouweling van de koningin.

  12. Anna zegt: 23-02-11 om 16:49

    Meneer Oosterhuis heeft zijn hand overspeeld door zijn grieven tegen de PVV via de adelijke rug van het staatshoofd te ventileren. De formulering ïk heb gemerkt..enz” maakte reeds duidelijk dat hij maar wat babbelde. Als intieme vriend van het koninklijk huis zou wat meer discretie ook nog niet zo gek zijn. OOk premier Lubbers had tijdens de Formatie zo’n aanvalletje van “wat wij vrienden onder elkaar bespreken; Wat ik dus weet en jullie allemaal niet” Geldingsdrang noemden ze dat bij ons thuis. Vraag me af hoe lang het nog duurt alvorens dhr. Oosterhuis van zijn troon neerdaalt en toegeeft een gewoon mens te zijn met streekjes zo af en toe. Dat gun ik hem wel!

Geef een reactie