De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Terug naar Westerbork

Interview met Breslauers dochter

Op een avond in maart  komen Chanita en Chaim Moses uit Tel Aviv op Schiphol aan. Ik herken ze meteen en zij mij. Twee heel kwieke tachtigers. Het komt wel goed met dat interview voor onze documentaire, denk ik meteen. Door de telefoon hebben we al een paar weken contact gehad en Chanita is een goede spreker, dat heb ik al gehoord. Nu ik zie hoe krachtig haar uitstraling is en hoe haar ogen sprankelen, heb ik vertrouwen in het interview dat Rob Trip over een paar dagen met haar zal hebben.

Dochter van Breslauer

Chanita Moses is de dochter van Rudolf Werner Breslauer. Hij filmde als Duits-Joodse gevangene  in opdracht van kampcommandant Albert Konrad Gemmeker het  dagelijks leven in het kamp, waarin hij zelf met zijn gezin gevangen zat, Kamp Westerbork.

Ze heet eigenlijk Ursula Breslauer. Die naam staat  nog in haar paspoort. In een kibboets in Israël moest ze haar naam veranderen. Ze wilde dat aanvankelijk niet. “Die naam is het enige wat ik nog heb van mijn ouders”, zei ze, maar ze moest er toch aan geloven.

Haar man Chaim heeft zijn eigen verhaal. Hij overleefde de oorlog dankzij zijn onderduikadres in Apeldoorn. Gescheiden van zijn ouders, zus en broers bracht hij daar de bezettingstijd door. Alle kinderen overleefden de oorlog, hun ouders niet.

Rijksmuseum en Keukenhof

We vragen nogal wat van Ursula, Chanita: terug naar Nederland, terug naar Hooghalen, de plek van het voormalige Kamp Westerbork waar ze met haar ouders en broertjes jaren gevangen zat en dan ook nog een interview in het huis van de voormalig kampcommandant Gemmeker.

Ik breng Chanita en Chaim eerst naar het hotel. Het is niet het allerchicste hotel van Amsterdam. Dat wilden ze nadrukkelijk niet. “Daar zijn we niet op gekleed’, lachte Chaim Moses. Ze zijn tevreden met hun kamer en installeren zich meteen. Ik mag ze tutoyeren, ik móet ze tutoyeren.

In de dagen die volgen houden we contact. Ze zijn op leeftijd, denk ik, en al jaren niet meer in Nederland geweest. “Je kunt ons het beste ’s avonds bellen”, zegt Chanita. Al gauw snap ik waarom, ze zijn de hele dag op pad. Als ik ’s avonds bel, vertelt Chanita enthousiast wat ze hebben gedaan, boodschappen in het centrum, een wandeling door het park, een Indische rijsttafel met familie. De dag erna bezoeken ze het Rijksmuseum en andere familie, daarna de Keukenhof en Marken.

Commandantswoning

Maandag is de interviewdag. Chanita is zenuwachtig. Ze zegt steeds dat ze blij zal zijn als het achter de rug is. Ze ontmoet Rob Trip op het kampterrein. Ze kent hem niet, ze ziet het Nederlandse NOS Journaal nooit. Hij stelt haar op haar gemak en neemt haar, al pratend, mee de commandantswoning in. Cameraman Frits volgt de  twee. Geluidstechnicus Hans heeft ze allebei een microfoontje opgespeld.

Chanita vertelt Rob in dat eerste gesprek al heel veel. In het huis van Gemmeker projecteert producer Andy de film van Chanita’s vader op de vergeelde muren en deuren. Chanita is geëmotioneerd, maar laat geen tranen toe. Daar zijn we ook niet op uit. Ze houdt zich sterk. “Ik had een muur opgetrokken”, zegt ze er later over.

Het is koud in het huis. Thee van redacteur Marjolein en een deken houden haar warm tussen de opnamen door. Regisseur Karel maakt  het niet langer dan nodig is. Rob stelt haar gerust en ze hebben een mooi gesprek samen. Van de zenuwen moet ze om de haverklap naar het toilet . Ik wil haar naar het herinneringscentrum brengen. Van de commandantswoning naar het herinneringscentrum voor een toilet? Dat vindt ze onzin en ze duikt met een papieren zakdoekje de tuin van de voormalig kampcommandant in.

Erfenis

Chanita bleef als meisje van 17 na de oorlog alleen over, omdat Gemmeker haar vader en zijn gezin gewoon op diezelfde trein zette, die hij hem de maanden daarvoor op film had laten vastleggen.

“Toen ik terug was in Nederland begreep ik wel dat mijn moeder en broertjes meteen vermoord moesten zijn, maar het gezicht van mijn vader heb ik nog jarenlang in het gezicht van elke Nederlandse man gezocht. Hij was toch sterk? Hij kon voor de Duitsers werken. Soms dacht ik zijn stem te horen.” Rudof Breslauer kwam niet terug. Ergens in Midden-Europa vermoordden de nazi’s ook hem.

En daar zit ze in de koude, lege voormalige commandantswoning. Om haar heen de beelden van haar vader. In haar handen precies zo’n camera als hij ooit had. Ze vertelt haar verhaal, omdat ze de erfenis van haar vader wil doorgeven.  Ze is een overlevende, een ‘overlever’ in de krachtigste betekenis van het woord.

De NOS zendt vanavond de documentaire ‘Kamp Westerbork, de film’ uit, aansluitend aan de Nationele Herdenking op Ned.2  (20.40  – 21.20 uur). Met daarin het interview met Ursula Breslauer (Chanita Moses), de dochter van Rudolf Breslauer, die tijdens de oorlog filmopnames maakte in kamp Westerbork.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


3 reacties op “Terug naar Westerbork”

  1. Ricardo zegt: 04-05-11 om 13:19

    Fijn dat Chanita de moed, wil en kracht had om dit interview te doen. En nog zo positief in het leven staat. Een voorbeeld voor ons allen. Zowel haar verhaal als de film van haar vader zijn juist nu, in onze beeldcultuur zo ver na die oorlog, van grote waarde. Via de portal Geschiedenis24 en/of OVT is deze film overigens zowel in zijn geheel als in fragmenten als wat langere tijd te zien. Prima dat men dit juist nu in 2011 direct na de herdenking via de nationale tv doet.

  2. christa zegt: 04-05-11 om 20:43

    het ergste is : we hebben er niet van geleerd.
    nog steeds woren er mensen vermoord om wie of wat ze zijn !!

  3. p.j.olthof zegt: 04-05-11 om 22:28

    In zijn eenvoud een indrukwekkende documentaire, oprecht en bizar dat zo’n Gemmeker er zo gemakkelijk vanaf komt. En de joodse arts uit Westerbork wordt in Düsseldorf zijn huisarts, en van zijn gewezen vriendin!

Geef een reactie