De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De Oranjes en de televisiemonarchie

Monarchie en televisie vormen een wonderschone combinatie. De twee lijken zelfs, ondanks een leeftijdsverschil van 140 jaar, voor elkaar geschapen te zijn. Televisiedemocratie – de praktijk dat politici om hun boodschap uit te dragen de televisie boven het parlement  prefereren – is intussen een staand begrip, maar met minstens zoveel  recht en reden verdient het begrip televisiemonarchie ook zo’n plaats.

Even informatief als amusant worden de bewijzen daarvoor aangedragen in de vijfdelige televisieserie van de NOS over 60 jaar televisie en koningshuis in ons land. De eerste aflevering van deze zomerserie, ‘Verliefd, verloofd, getrouwd’ getiteld, is dinsdagavond 9 augustus aanstaande om 22.05 uur op Nederland 1 te zien.

 

Nabijheid en afstand

Een vitale monarchie moet het hebben van een uitgekookte combinatie van nabijheid en afstand: van afstandelijke nabijheid of nabije afstandelijkheid, zo u wilt. Koningen en koninginnen kunnen hun samenbindende taak als staatshoofd slechts vervullen als ze bekend en geliefd zijn en goede contacten met ‘hun’ volk onderhouden.

Tegelijkertijd dienen ze vanwege hun hoge ambt en vereiste gezag enige afstand te bewaren tot hun onderdanen. Ook mag door een al te grote openheid en nabijheid het mystieke, het sprookjesachtige wat een monarch volgens de gangbare opvattingen als meerwaarde heeft boven een gekozen staatshoofd, niet in het gedrang komen.  Aan precies dit ‘eisenpakket’ blijkt de televisie – door zijn aard nabijheid suggererend, maar altijd op afstand blijvend  – bij uitstek te kunnen voldoen.

 

Familiemomenten

Burgers zitten tijdens belangrijke momenten waarbij de koninklijke familie een rol speelt dankzij live tv-registratie tegenwoordig altijd op de eerste rij; zonder daarvoor de deur uit te hoeven. Vroeger moesten ze om een glimp op te vangen van koningen, koninginnen, prinsen en prinsessen bijvoorbeeld wachten op bioscoopjournaal of persfoto’s. 

Nu is heel het volk rechtstreeks getuige van gebeurtenissen waar eerder alleen een kleine groep genodigden bij aanwezig mocht en kon zijn.  Dat  geldt voor belangrijke officiële optredens van de koningin (m/v) en haar familie, maar ook voor de (sporadische) interviews die ze geeft. 

Vanzelfsprekend geldt het voor alles wat met een troonswisseling te maken heeft. Maar het  geldt zelfs voor een reeks heel persoonlijke familiemomenten, zoals verlovingsaankondigingen, huwelijken, het tonenvan pasgeborenen en begrafenissen.

 

Tragiek

Normaal gesproken houden families zulke momenten  – verdrietige en vreugdevolle – voor zichzelf, maar het is de kern (en voor de koninklijke betrokkenen soms ook  de tragiek) van een erfelijke monarchie dat familiale hoogtepunten vaak tegelijkertijd ook staatkundige hoogtepunten zijn. 

Het huwelijk van een prins of prinses van Oranje is een nationale gebeurtenis. Voor een verloving moet hij/zij zelfs vooraf toestemming van de Staten Generaal krijgen. Staatsrechtelijke eisen en hartszaken vallen hier wel erg navrant samen.

De begrafenis van een Oranje die decennia lang staatshoofd was en banden onderhield met het volk kan niet in stilte begraven worden en de geboorte van een troonopvolger is uiteraard ook een staatszaak.

Op een congres naar aanleiding van het 25-jarig regeringsjubileum van koning Beatrix in 2005 zei de directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau Paul Schnabel daar dit over: “Huwelijk, geboorte, echtscheiding, ziekte en dood zijn dragende elementen van de moderne monarchie geworden.” 

Schnabel  wees in dit verband ook op de grote invloed van de televisie op het moderne koningschap, omdat die ‘de zichtbaarheid van de monarchie heeft vergroot’ en voegde daar aan toe: “We zien zelfs het ernstige gezicht van de koningin, haar troostende hand of haar lach, we herkennen ons erin en het bevestigt ons in ons eigen gevoel. We hopen zelfs dat ze dat zal zeggen waar we onze mening  in herkennen.” 

 

Beperkingen

Al is de televisie uiterst belangrijk voor het voortbestaan van een vitale monarchie, toch is zij bij de verslaglegging van koninklijke gebeurtenissen aan allerlei (journalistieke) beperkingen gebonden. We hebben het dan niet over de vrije nieuwsgaring van journaals en actualiteitenrubrieken en ook niet over programma’s die serieus of humoristisch/satirisch de Oranjes tot onderwerp kiezen.

Journalisten en programmakers kunnen dan binnen de grenzen van de wet en hun beroepsethiek  hun gang gaan. Beperkingen zijn er echter wel  degelijk bij de live-registratie van grote Oranje-evenementen (troonswisseling, officiële aankondigingen, begrafenissen, huwelijken) en ook bij exclusieve programma’s over leden van het Koninklijk Huis en vraaggesprekken (nooit live) met hen.

 

NOS

Sinds jaar en dag  tekent de NOS als neutrale, niet-ledengebonden omroeporganisatie -  en in zekere zin  daardoor de meest publieke omroep onder de publieke omroepen – voor deze ‘koninklijke’ uitzendingen. Het gaat daarbij om programma’s van ‘nationale allure en statuur’ waar massaal naar gekeken wordt en die volgens vriend en vijand bijdragen aan ‘nation building’ en sociale cohesie.

De beperkingen die de NOS daarbij – vrijwillig, want ze kan strikt genomen besluiten van uitzending af te zien – accepteert, hangen veelal samen met de ministeriële verantwoordelijkheid en de privacy van de Oranjes. Zo zijn bijvoorbeeld live-gesprekken met de koningin of haar beoogde opvolger ondenkbaar, omdat de premier – verantwoordelijk voor haar uitspraken -  vóór uitzending zo’n gesprek moet goedkeuren.

En bij grote evenementen, zoals huwelijken en begrafenissen, moet er rekening mee gehouden worden dat aanwezige tv-apparatuur een ongestoord verloop van de bijeenkomst of plechtigheid niet in de weg staat en dat een zekere privacy van de aanwezige leden van de koninklijke familie wordt gerespecteerd.

Deze beperkingen hebben, ondanks een enkele strubbeling, een per saldo harmonieus en vruchtbaar huwelijk tussen monarchie en televisie in de voorbije 60 jaar niet in de weg gestaan. De steeds weer massaal toestromende kijkers zijn daarvan de getuigen.

Lees ook:  60 jaar Oranje op tv

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


9 reacties op “De Oranjes en de televisiemonarchie”

  1. Bas zegt: 02-08-11 om 17:16

    De TV bestaat iets van 60 jaar, en het huis van Oranje wellicht 200 jaar

    Maar het idee dat sommige mensen meer zijn dan anderen, dat is veel ouder. Tijdens de Romijnen is het idee van een geïnstitutioneerde adel opgekomen in Europa.

    Monarchie is middeleeus – of erger. Het is in elk geval veel meer dan 200 jaar oud

  2. Jack S zegt: 03-08-11 om 00:43

    De Nederlanders en de televisie”realiteit”

    totaal ontaard anticultureel volkje zijn we

    Daar waar Máxima vandaan komt, daar is nog echt cultuur, daar vechten mensen nog voor hun rechten in plaats van thuis voor de buis op de dood te gaan zitten wachten zonder te beseffen dat dit wachten het enige is dat ze aan het doen zijn.

  3. Marc zegt: 06-08-11 om 02:43

    Alle overerfbare titels dienen onmiddelijk afgeschaft te worden. Het idee dat één familie ‘beter’ zou zijn dan de rest is belachelijk. Adel en dergelijke bestaat helemaal niet. Alle titels dienen ten eerste zelf persoonlijk verdient te zijn en nooit en te nimmer overerfbaar te zijn. Ik maak graag aanspraak op een gelijk recht voor alle Nederlands op een theoretische kans om staatshoofd te kunnen worden.

    Monarchie = discriminatie op grond van afkomst.

  4. Marc zegt: 06-08-11 om 02:45

    Hoezo massaal kijkend publiek? ‘Boer zoekt vrouw’ trekt veel meer kijkers, de gemiddelde samenvattingen uitzending van de eredivisie op zondagavond trekt meer kijkers etc… etc…

  5. mark zegt: 07-08-11 om 22:15

    Staatshoofden verdienen aandacht in een staatsbestel. In het onze is de aandacht gecontroleerd en parlementair gematigd. De natie krijgt hierin inzage. Dat is voldoende en goed. De NOS ontleent hieraan een gedeelte van haar bestaansrecht en haar bloggers hieruit hun boterham, soms belegd met zur(ig)e zult!

  6. tsjaa,

    nederlanders en tv :P

  7. Pascal zegt: 30-08-11 om 23:03

    Het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima trok 10 miljoen tv-kijkers. Yvon Jaspers zou willen dat ze daar aan kon tippen.
    Sowieso doet Koningshuizen het op tv goed, kijk maar naar het Huwelijk van William en Kate van Engeland. Blauw-Bloed is goed voor bijna 1 miljoen kijkers op de zaterdagavond. Menig omroep is jaloers op die soort kijkcijfers voor Oranje.

  8. Renate zegt: 02-09-11 om 06:12

    Willem Alexander heeft ooit gezegd dat hij geen lintenknipper wil worden. Hij zal dus niet instemmen met het feit geheel geen verdere veranwoordelijkheid te dragen. En wat dan? Moeten we dan verder zonder de Oranjes, en afhankelijk zijn van de een of andere president die om de paar jaar vervangen moet worden? Ik moet er niet aan denken. De Oranjes zijn mensen met fouten en gebreken, maar we kennen hun achtergrond. Laten we ze alsjeblieft houden.

  9. Chris zegt: 02-09-11 om 16:07

    het achterliggende doel van Wilders is zodra hij aan de macht is, hij geen rekening meer hoeft te houden met de kleine vinger in de pap van de koning(in). De koningin staat voor moraal en sociale samenhang. Dat zijn duidleijk niet de doelen van de PVV. De monarchie mag blijven bestaan omdat het nationalistische gevoel wel past in de opvattingen van Wilders.

Geef een reactie