De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Morrelen aan de monarchie 3

Nu de PvdA en de PVV hun voorstellen ter modernisering van het koningschap op tafel hebben gelegd, moet het politieke en maatschappelijke debat daarover meer structuur en richting krijgen.

Substantiële veranderingen zijn overigens voorlopig uitgesloten, want daarvoor is een wijziging van de grondwet nodig en die vergt een tweederde meerderheid in het parlement. Daar is voorlopig geen zicht op, want VVD, CDA, CU en SGP – samen goed voor 59 zetels in de Tweede Kamer – willen niet morrelen aan de monarchie.

De partijen die dat wél willen (PvdA, PVV, D66, Groen Links, SP en PvdD) hebben samen 91 zetels: 9 te weinig voor een tweederde meerderheid. Van afschaffing van de monarchie is al helemaal geen sprake, want daarvoor is niet eens een gewone meerderheid, laat staan een tweederde. En dan hebben we het nog maar niet over de rol van de Nederlandse Antillen bij een wijziging van het statuut. Toch zullen de koningsgezinden en ook koningin Beatrix en prins Willem-Alexander zich ongemakkelijk voelen bij de steeds luidere roep om veranderingen.

 

Artikel 42

De kritiek op het functioneren van de monarchie in ons land spitst zich toe op de politieke invloed die de koning achter de schermen zou (kunnen) uitoefenen en waarvoor niet hij (m/v), maar de ministers zich dienen te verantwoorden. Dat wordt als ‘weinig transparant’ of zelfs als ‘ondemocratisch’ ervaren. Deze situatie is gebaseerd op artikel 42 van de grondwet.

Dat luidt: “1. De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers. 2. De Koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk.”

Pas in 1983 is in artikel 42 de zin opgenomen die zegt ‘dat de regering wordt gevormd door de Koning en de ministers’. De koning ‘zit’ dus niet in de regering, maar ‘vormt’ als staatshoofd samen met de ministers de regering. De harde kern van artikel 42 is dat in 1848 op instigatie van de liberaal Rudolf Thorbecke op deze manier de macht van de koning grondwettelijk werd beperkt.

In de jaren daarna werd dit leerstuk van de ministeriële verantwoordelijkheid pas echt praktijk. De koning diende zich voortaan op straffe van een constitutionele crisis – met alle bestuurlijke verlamming en gevaren voor het voortbestaan van de monarchie van dien – naar de besluiten van ‘zijn’ ministers te voegen.

 

Lid van de regering

Het eerder genoemde ‘koninklijk lidmaatschap’ van de regering is dezer dagen de belangrijkste steen des aanstoots. Dat zou de vorst te veel politieke invloed geven; of in ieder geval de schijn daarvan. Vandaar het pleidooi om de koning ‘uit de regering te halen’ en het koningschap enkel ceremonieel en ornamenteel te maken.

Premier Rutte bracht daar afgelopen mei per brief nog tegenin dat het allemaal om een formaliteit gaat. De koning heeft geen enkele politieke macht, zo betoogde hij, want hij is immers geen lid van het kabinet of de ministerraad. Hij representeert als onpartijdig staatshoofd ‘slechts’ de eenheid en continuïteit van ons staatsbestuur (staatshoofd én ministerraad) waarbinnen de ministers (het kabinet) de dienst uitmaken.

Maar om zijn rol als staatshoofd en ‘symbool van de nationale gemeenschap’ goed te kunnen vervullen zou het goed zijn dat de vorst op de hoogte blijft van wat er politiek speelt en adviezen kan geven. Bovendien zou Rutte niet moeten denken aan een koning die helemaal los staat van de ministers. Want die zou dan wel eens een (politieke) invloed kunnen krijgen die ten koste gaat van juist de gekozen politici. Leve de ministeriële verantwoordelijkheid voor de onschendbare koning dus.

 

Ministeriële verantwoordelijkheid

Op dit punt heeft de VVD-premier intussen ook de steun van de PvdA van Job Cohen. Die wil dat de koning deel blijft uitmaken van de regering en zo via de ministeriële verantwoordelijkheid onder politieke controle blijft. Een ietwat andere keus maakt D66. Deze partij wil dat de koning geen lid meer is van de regering, maar dat de ministeriële verantwoordelijkheid voor zo’n ceremonieel koningschap onverkort van kracht blijft. Het gevaar op een ‘alleingang’ van de koning wordt zo voorkomen, meent D66.

Dat de minister-president dan voor elke uitspraak of daad van een koning, die dan automatisch wat meer speelruimte krijgt, naar het parlement geroepen kan worden, moet maar op de koop toe genomen worden. De PVV van Geert Wilders maakt een totaal andere keuze. Deze partij wil een strikt ceremonieel koningschap, ontdaan van elke politieke invloed, maar wenst ook de ministeriële verantwoordelijkheid voor het staatshoofd af te schaffen en te vervangen door een eis in de grondwet dat de koning volstrekt neutraal en onpartijdig dient te opereren.

 

Erfelijk presidentschap

Geert Wilders en de zijnen bepleiten eigenlijk een soort erfelijk presidentschap, zou je kunnen zeggen. Een staatshoofd dat slechts representatieve taken heeft en – binnen grenzen – los van de ministers mag opereren, maar niet gekozen is. De eeuwenoude verbondenheid van de Oranjes met de geschiedenis van ons land zou in zo’n erfelijk ‘presidentschap’ met monarchale trekken – een soort cultureel erfgoed – beslist recht gedaan worden.

Bovendien is het denkbaar dat een verdeeld volk als het Nederlandse zich eerder identificeert met een staatshoofd dat komt uit een zo met ons land vergroeide Oranjefamilie dan met een via politieke strijd gekozen staatshoofd. Maar in haar pleidooi voor zo’n ‘erfelijk presidentschap’ staat de PVV vooralsnog alleen. Een niet gekozen presidentachtige koning, die ook niet via een ministeriële verantwoordelijkheid wordt gecontroleerd en ingetoomd, zou een gewaagd experiment zijn met het democratisch gehalte van ons staatsbestel als inzet.

Premier Rutte vroeg zich in zijn brief aan de Tweede Kamer op 24 mei jongstleden in dit verband niet ten onrechte af ‘welk probleem met veranderingen kan worden opgelost en welke nieuwe problemen mogelijk ontstaan’.

De discussies over de politieke invloed van de koning en hoe die aan (meer) transparante en democratische controle te onderwerpen valt, zullen voorlopig niet verstommen. Democratie en monarchie vormen nu eenmaal geen vanzelfsprekende combinatie. Juist dat maakt elk dispuut over ‘modern koningschap’ zo ingewikkeld en precair.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


8 reacties op “Morrelen aan de monarchie 3”

  1. Gerard Keijser zegt: 15-09-11 om 11:40

    Bij de discussie over de invloed van “de koning” op de formatie is veel onbegrip. De verdeling tussen verantwoordelijk en onschendbaar geldt ook hier. De keuze van de (in)formateur vereist en meerderheid van de adviezen aan ‘de koning’. De latere premier legt altijd verantwoording af in het parlament, waar een meerderheid accoord moet gaan.
    Een adviesronde in een op een gesprekken met een onafhankelijke luisteraar is de enige manier om tot resultaat te komen. Onderhandelen doe je nooit in het openbaar.
    Vragen om onderhandelen in het parlament is onbegrip omdat daar alleen in de coulissen en tijdens schorsingen de principiele afspraken worden gemaakt. Gelukkig kan dat niet anders.
    Accepteer dat dan.

  2. bas zegt: 15-09-11 om 12:22

    Dat ik het liefste het koningschap zou afschaffen, dat mag duidleijk zijn, zie mijn andere opmerkingen

    Maar wat ik – met D’66 – niet inzie is hoe het mogelijk is dat een koning politieke ambten moet hebbern om de ministeriële vernatowoordelijkheid mogelijk te maken.

    De politieke ambten betreffen wat er in achterkamertjes gebeurt, en de verantwoordelijkheid betreffen wat er in het openbaar gebeurt.

    immers, een gesprek met een minister valt niet onder die verantwoordelijkheid, en evenmin bijvoorbeeld een voorstel voor een redevoering – in tegendeel, het gaaqt om de uitgesproken redevoering.

    De koning mag best een redevoering schrijven – om dan met de betreffende minister te bespreken om iets aanvaardbaars over te houden.

    Dus, voor mij is het duidelijk: geen politieke macht – in tegendeel een verbod – en onverkort de ministeriële verantwoordelijkheid

  3. Ricardo zegt: 15-09-11 om 12:45

    Het heeft iets van de pensioendiscussie: iedereen vindt het zeer belangrijk maar als puntje bij paaltje komt is er bar weinig maatschappelijke dicussie. De Oranjes weten dat zij qua draagvlak meer dan ooit sinds 1945 op hun tellen moeten passen qua gedrag en, nog belangrijker, beeldvorming. Daar wordt dus met vereende krachten hard aan gewerkt, de RVD heeft het vast erg druk met strategievergaderingen. Het is met het koningshuis eigenlijk als met politici: een kleine rel en weg is de goodwill. Stevig masseren en leuke dingen voor de mensen doen en het is weer even terug.

    Het gemiddelde draagvlak lijkt bijna onveranderd groot, al zal het me niet verbazen als de meeste Nederlanders vinden dat ook het koninklijk huis weleens mag gaan bijdragen aan het grote inleveren dat na Prinsjesdag pijnlijker duidelijk wordt. In die zin blijft het beeld van het ‘jetset’ leven van de aankomende koning en prinses misschien wel de meest serieuze bedreiging van binnenuit voor de populariteit en daarmee een wens om iets te veranderen. Intussen lijken de politici als altijd te verdeeld en voorzichtig om deze discussie meer gewicht en inhoud te geven dan premier Kok nog kon doen. Nee, Hier worden eventuele veranderingen nog in fijnschrift genoteerd met een mooie ouderwetse ganzenveer uit de tijd van Thorbecke. En die overleed in 1872.

  4. Meteen de weg inslaan van een Republiek met een President is het beste voor Nederland.

  5. Machiel zegt: 15-09-11 om 21:14

    Nee, liever een president die gekocht kan worden door multinationals! Daar kijk ik naar uit. Daarom zijn de Duitsers zo jeloers op ons Koningshuis. Wat hebben die nu eigenlijk voor gevoel bij hun land. Mevr. Merkel zorgt wel dat een Belg hun koni.. president wordt.

    De discussie die hier gevoerd wordt is die van mensen die politiek graag boven het graanveld uitkomen voor eigen gewin. Geneuzel van het eerste uur, om de werkelijke problemen van ons land en de EU te verdoezelen. Mensen die nog geloven in de eenheid van de EU vinden dat het Koningshuis moet verworden tot een lintjes abonnement voor potsierlijke concern predisdenten die hun, door ons duur verdiende centen betaalde, grote panden laten openen.

    We mogen blij zijn dat Nederland een Koninkrijk is en er boven de MP niet nog een op populariteit gekozen figuur zit. Stabiliteit is in deze zware tijd harder nodig dan een discussie over de vlag, het Koningshuis en de staat der Nederlanden. Ik roep u allen dan ook op om zich bezig te houden met de meer actuelere problemen en niet de poten van de leeuw kapot te trappen.

  6. Ricardo zegt: 19-09-11 om 17:06

    Toch weer teleurstellend om te lezen dat de uitgaven voor het Koninklijk Huis weer stijgen en dat hier niets van ‘een stapeling van’ bezuinigingen te zien is. Volgens mij ook een verkeerd signaal aan het toenemend deel van de bevolking dat deze kosten toch al te hoog vindt. Weinig solidair ook, waardoor men makkelijk kan blijven zeggen dat de Oranjes buiten de werkelijkheid leven. En 3 ton voor een nietszeggende website lijkt mij naadloos te passen bij de diverse andere IT schandalen waardoor de overheid al geteisterd wordt. En hier geldt m.i.: als andere burgers uit eigen zak betalen of niet doen.

  7. Jannenman zegt: 21-09-11 om 05:52

    Het is heel simpel.
    Democratie is een illusie. Het is er niet eens, het is een parlementaire democratie (1 referendum was voor heel lang genoeg) en een PD is geen democratie. Los daarvan weten we dat alle politici acteurs zijn. Ze liegen met het gemak waarmee een ander mens een nette drol draait. Nou ja, niet bij iedereen is de stoelgang gemakkelijk, maar, u begrijpt waar ik met de metafoor heen wil. Soit.
    Tel daarbij nog de kruisraketten onder Lubbers, moord Fortuyn en de perikelen daaromheen, V Gogh, keer op keer beloften die niet worden nagekomen, de dictatuur van de meerderheid, enz enz. Het is er niet, is er nooit geweest op grote schaal en zal er ook nooit zijn.

    U zult het met me eens zijn dat een echte democratie ook totaal niet werkbaar zou zijn; Voorstel tot verlagen van belasting > iedereen stemt voor. Voorstel tot hogere uitgaaf voor zorg, onderwijs, enz en iedereen is weer voor. Dat kan dus niet.
    Blijft over de PD:

    En aangezien al die vermeende voordelen niet bestaan is het ook niet eens nastrevenswaardig want er zit 1 heel groot nadeel aan de PD: Niemand is verantwoordelijk. En leiders die niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden is de kat op het spek binden. We vinden het dan gek dat mensen corrupt worden. Ja, macht corrumpeert zei Rottenberg nog eens (slip of the tongue) en niets nieuws aan sich. Hij gebruikte het trouwens als verdediging voor fout handelen (als dat niet fail is…) en het is ook niet eens waar. Macht corrumpeert als die macht niet ter verantwoording kan worden geroepen (in het geval PD dus, waarbij men simpelweg kan zeggen; ‘ja maar, dan had je niet op ons moeten stemmen’ (dat krijgen ze er ook nog zonder persen uit, want uit die bekken komt niets anders dan leugens). Nee zeg ik, weg ermee, opruimen die hele parlementaire democratie. Scheelt een berg geld en Bea doet het ook wel. Voor minder zelfs.
    En Bea is dan wél verantwoordelijk en als het ze het helemaal fout doet dan schopt een bende plebs haar zo de Noordzee in. Net als vroeger. Lang leve de nieuwe koning. En vergis je niet. Een koning is gewoon een mooi woord voor dictator. Het zijn precies dezelfde dingen. Een koning zal voor een deel van het volk dictator zijn en een dictator voor een deel de koning.
    In elk geval veel beter omdat die persoon VERANTWOORDELIJK moet is en zich zo zal moeten gedragen.
    Dus weg met al die liegende, zelfverrijkende zeikerds in Den Haag, Brussel enz en lang leve de koning.
    Ik ben dan weer wel zo dat het een man moet zijn, maar om dat uit te leggen ben ik nog een uur bezig.

    Groenten,

    J

  8. Anh Lê zegt: 21-09-11 om 19:43

    Dames en heren van de politici heb ik een vraag aan u. Wat heeft de Hare Majesteit en haar familie in uw optiek verkeerd gedaan. Zodat u voortdurend over hen hebben. Indien u van mening bent dat de Hare Majesteit en haar familie niets fout hebben gedaan, dan verzoek ik u van harte hen voortaan met rust te laten. Want ze hebben dat hard nodig net zoals u en iedereen in dit land.
    Wat uw morrelen betreft, schaadt dat niet alleen het aanzien van de Koninklijke familie maar ook de Staat en de regering, terwijl u ook deelneemt en bijhoort. Volgens mij bent u dit punt even vergeten!
    Er zijn vele veranderingen in de wereld, vooral in Zuid-Oost Azië. Hoewel Z-O Azië ligt verweg van Nederland, maar het betekent nog niet dat die verandering geen zorg voor Nederland en Europa in de lange toekomst zal zijn. Dus uw serieuze concentratie en aandacht hiervoor is absoluut zeker op zijn plaats. Als u hiermee niet begrijpt, dan bent u geen politicus of politica maar slechts een Beurshandelaar.
    Hopend dat deze eerlijke mening tot uw visie, omtrent het belang van Nederland, bijdraagt. Mocht het niet zo zijn, dan reken ik erop dat u mijn vrijheidsuiting niet kwalijk neemt.
    Tot slot wens ik u veel wijsheid, moed en gezondheid om uw volkswerksplicht tot de glorie te kunnen ontwikkelen.

Geef een reactie