De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Gevraagd: onderkoning (v/m)

Op 1 februari volgend jaar is er een troonswisseling. Nederland krijgt dan een nieuwe onderkoning. Wanneer de koningin plaats maakt voor Willem-Alexander? Het blijft gissen. Hoe anders gaat dat bij de onderkoning!

We weten al zo’n veertien jaar dat we volgend jaar een nieuwe onderkoning krijgen. In 1997 immers werd Herman Tjeenk Willink (PvdA) – toen voorzitter van de Eerste Kamer – benoemd tot vice-president van de Raad van State. De informele benaming van deze functie luidt ‘onderkoning’.

Niet omdat een vice-president van de Raad van State als de op een na machtigste functionaris van het land geldt, maar omdat de (formele) voorzitter van die adviesraad de koningin (m/v) is. Tot je zeventigste mag je als onderkoning aanblijven. Herman Tjeenk Willink bereikt die leeftijd eind januari en moet dan dus plaats maken voor een opvolger.

Wie die opvolger wordt, weten we nog steeds niet. Daarover is – heel uitzonderlijk – een brede politieke en maatschappelijke discussie ontstaan met soms hilarische trekken. Het kabinet dat een nieuwe vice-president van de Raad van Sate mag benoemen en daarvoor niet eens de goedkeuring van het parlement behoeft, heeft het nodig gevonden voor deze hoge functie een heuse advertentie te plaatsen. Een unicum.

(V/M)

Na maanden van druk gespeculeer in de media en in de Haagse wandelgangen verscheen half oktober in de Staatscourant de lang verwachte advertentie voor de nieuwe onderkoning. Op uiterlijk 10 november moeten de sollicitaties, gericht aan ‘Hare Majesteit de Koningin’, binnen zijn. De advertentie leert verder dat sollicitanten “onder de aanduiding van de vermelding ‘Vertrouwelijk’ op de enveloppe” hun brief moeten sturen aan minister Ivo Opstelten (VVD) van Veiligheid en Justitie.

Een week na het verschijnen van de advertentie werd daar op aandringen van GroenLinks alsnog de aanduiding (V/M) aan toegevoegd; om te benadrukken dat zowel mannen als vrouwen kunnen solliciteren naar de functie van onderkoning. Iedereen die zich geschikt acht en denkt aan het bijgevoegde profiel te beantwoorden mag dus een brief naar Beatrix sturen.

Maar een sollicitatiegesprek met de koningin zit er niet in. “De selectie van kandidaten die uitgenodigd worden voor een gesprek, zal worden gedaan door de minister van Veiligheid en Justitie. Hij voert ook de daaropvolgende gesprekken”, aldus de advertentie.

Herenrijwiel

Dat de voorbereiding voor de benoeming van een nieuwe onderkoning door het kabinet in handen werd gelegd van de minister Opstelten van Veiligheid en Justitie, was nodig omdat de minister die er eigenlijk over gaat – Piet Hein Donner (CDA) van Binnenlandse Zaken – zelf de belangrijkste kandidaat bleek voor de functie.

Behalve hij worden ook nog genoemd: Job Cohen (PvdA), Ernst Hirsch Ballin (CDA) , Alexander Rinnooy Kan (D66) en Yvonne Timmerman-Buck (CDA). Al deze kandidaten passen moeiteloos in de profielschets die is opgesteld voor de nieuwe vice-president van de Raad van State. Die rept van de noodzaak van een gedegen ervaring op juridisch en bestuurlijk vlak.

Belangrijker, maar niet genoemd, is echter de politieke kleur van de kandidaat. De aantredende onderkoning moet lid zijn van het CDA. Andere topfuncties in Hoge Colleges van Staat worden bekleed door PvdA (voorzitter Tweede Kamer) en VVD (voorzitter Eerste Kamer) en nu is het CDA aan de beurt. Die partij heeft Piet Hein Donner naar voren geschoven.

In de pers is de draak gestoken met de profielschets voor de onderkoning. Eigenlijk had volgens deze persstemmen de schets kunnen volstaan met de eis: ‘De kandidaat moet in het bezit zijn van een ironische oogopslag, een driedelig pak en een Gazelle herenrijwiel.’

Maar de zich gaandeweg steeds luidruchtiger roerende tegenstanders van Donner zeggen dat hij door zijn steun aan het in zijn partij omstreden gedoogkabinet-Rutte te omstreden is om onderkoning te kunnen worden. Ze voegen er aan toe dat hij als zittend minister ook niet zomaar kan overstappen naar de Raad van State. Hij moet dan adviezen gaan uitbrengen over wetten die hij zelf heeft ingediend. De slager die zijn eigen vlees keurt.

Afbreuk

Al dit politieke geharrewar doet afbreuk aan het imago van de eeuwenoude, eerbiedwaardige Raad van State, zo luidt de algemene opvatting. Er wordt op gewezen dat een vice-president van dit belangrijke en machtige adviescollege van de regering, waar zo’n 700 mensen werken, onomstreden moet zijn.

De macht en invloed van de Raad van State wordt echter nogal eens overschat. Zij heeft behalve een adviesafdeling ook een afdeling rechtspraak die de hoogste bestuursrechter van ons land is. Deze afdeling rechtspraak opereert overigens helemaal los van de adviesafdeling en een onderkoning heeft op haar uitspraken geen invloed.

Blijft over de adviestaak. Het kabinet heeft veel adviesraden: van het Centraal Economisch Planbureau tot de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Het speciale aan de Raad van State is dat het kabinet verplicht is die om advies te vragen inzake nieuwe wetten en belangrijke bestuursmaatregelen. Maar zich iets aantrekken van die adviezen hoeven de ministers niet en dat doen ze heel vaak ook niet.

Wie googelt op de trefwoorden ‘negeren adviezen Raad van State’ krijgt een hele waslijst van in de wind geslagen adviezen te zien. Op de macht en invloed van de prestigieuze Raad van State valt dus nog wel wat af te dingen.

Koningin

In de praktijk van de voorbije jaren heeft de onderkoning zich wél ontpopt als een van de belangrijkste adviseurs van de koningin. Met name ook in tijden van lastige kabinetsformaties trad de onderkoning nogal eens in het veld als informateur. Nu een Kamermeerderheid heeft laten weten de rol van de koningin/koning bij kabinetsformaties te willen terugdringen, wordt er ook aan deze rol geknaagd. Maar een goede verstandhouding tussen koning en onderkoning blijft een vereiste. Achter de schermen zal de koningin dus wel een woordje meespreken over de benoeming van een nieuwe vice-president van de Raad van State.

De belangrijkste kandidaat – Piet Hein Donner – brengt op dit moment in het gevolg van Beatrix een bezoek aan de Antillen. Hij kan de koningin zijn sollicitatiebrief dus persoonlijk  aanreiken. Dat scheelt weer een postzegel. Maar de koningin zal de brief niet lezen. Dat doet Donners kabinetscollega Ivo Opstelten. Beslissen wie de nieuwe onderkoning wordt,  doet het kabinet met daarin… Piet Hein Donner.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


6 reacties op “Gevraagd: onderkoning (v/m)”

  1. bas zegt: 27-10-11 om 11:24

    Achterkamertjespolitiek, waarbij kwaliteiten niet, maarpartijkaarte nwel de doorslag moeten geven. Of Nederland in dit opzicht beter is dan elders, dat weet ik niet. Wel dat er een noodzaak is voor verbetering.

    Een minister die, na ongeveer anderhalf jaar ministerschap naar de RvS overstapt, om daar 80 % van de wetsvoorstellen die hij als minister heeft goedgekeurd aan te treffen in afwacvhting van een advies is natuurlijk waanzin

    Daarnaast betreft het een minister die zelf inderdaad bedenkelijk is., Ik noem het noodwetje tegen de gratis ID kaart (dit wetje behoeft overigens geen andvies meer) waarin de geest van een uitspraak van de Hoge Raad genegeerd wordt.

    De uitspraak van de Hoge Raad – waar legitimatie verplicht is, dient de overheid, die dit verplicht stelt, ook de middelen beschikbaar te stellen – kan niet met een of ander wetje opzij gezet worden. De nieuwe wet is, hoe raar het ook klinkt, conta legem. Want het recht, dat gratis ID kaarten vergt, is niet veranderd, er is alleen een onzinwetje bijgekomen

    Wie voor dergelijke wancontructies kiest, is in mijn ogen op voorhand reeds ongeschikt.

  2. keuleniscool zegt: 28-10-11 om 16:22

    alle publieke omroepen zijn allen fel tegen de huidige regering .
    En dit dragen ze fanatiek uit , als echte zendelingen .
    En ik altijd denken dat een publieke omroep een voorlichters functie had .

  3. donner moet het worden die heeft ervaring hiermee!!!!!

  4. Menno zegt: 30-10-11 om 21:11

    Het mag dan ‘gewoonterecht’ zijn geworden dat dergelijke topfuncties in de publieke sector worden verdeeld door de grotere politieke partijen, het is niet wenselijk vanuit een maatschappelijk oogpunt. Het consolideren of uitbreiden van de invloedssfeer buiten de gekozen organen verhindert de mogelijkheid om voldoende mee te bewegen met de gewijzigde politieke en maatschappelijke verhoudingen of daar juist een brugfunctie in te vervullen. Zelfs al kunnen dergelijke functies nooit politiek volledig neutraal uit te oefenen zijn, dan nog behoren de politiek bestuurders die benoemen zich te beheersen en niet hun eigen netwerk of club voor te trekken. Het CDA lijkt momenteel zijn uiterste best te doen deze stelling te onderbouwen, nu het nog slechts kan bogen op 21 van de 150 Kamerzetels en een tanende populariteit geniet. De CDA-top zou er goed aan doen zeker in deze kwestie de bescheidenheid op te brengen die het zou passen en prudent leiderschap te tonen. Zo niet, dan is dat een bewijs van een egocentrische zucht naar machtsbehoud. En een nieuwe nagel aan de doodskist van de partij.

  5. Hennie zegt: 03-11-11 om 13:08

    Persoonlijk heb ik mijn twijfels over de geschiktheid van minister Donner voor deze functie. Op mij maakt hij een gesloten en afwerende indruk en dat lijkt mij geen goede houding om als ‘onderkoning’ en adviseur van de koningin/koning te fungeren – hoeveel kennis hij ook zou hebben.
    Ik vind trouwens dat het CDA helemaal het recht niet meer heeft om zo maar één van hun ministers naar voren te schuiven voor die functie. Er zijn andere partijen die een vergelijkbaar aantal zetels hebben als het CDA in de meest recente peilingen en in dat opzicht dus evenveel rechten hebben.
    Het zou beter zijn als er zou worden gekeken of iemand wel echt de kwaliteiten heeft voor die functie en niet of er toevallig een politieke partij aan de beurt is om één van hun ministers op een bepaalde plek neer te zetten.
    Die advertentie is op zich een heel goed idee, maar als je van tevoren al hebt besloten wie er op die plek komt te zitten (en daar lijkt het wel verdacht veel op) dan is het een zinloze actie.
    En ik kan er niets aan doen – ik heb iedere keer opnieuw het akelige gevoel dat deze regering net doet alsof ze luistert en toch haar eigen zin doordrukt.

  6. Tja zegt: 03-11-11 om 17:18

    Laten we wel zijn, Donner heeft nu niet echt de beste beslissingen genomen de laatste tijd. Het is een knoeier imho. Maar welke politicus is dat op dit moment niet. Voorop die onhandige arrogante doos die de kamervoorzitter probeerde het zwijgen op te leggen en daarna nog een verontwaardigde kop trok ook. Het onfatsoen druipt er vanaf.

Geef een reactie