De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koning in tijden van crisis

Voorspellen is moeilijk, zeker als het over de toekomst gaat. Zo luidt een bekend gezegde. Toch zijn er geen grote profetische gaven nodig – te meer waar het hier om een nabije toekomst gaat – om te voorspellen dat Willem-Alexander bij zijn troonsbestijging een koning in tijden van crisis zal zijn.

Hoewel staatshoofd, zal zijn aandeel bij het verzachten of oplossen van de financieel-economische crisis die Nederland treft en over de wereld raast, uiterst minimaal zijn. Als constitutioneel vorst immers heeft hij geen echte politieke macht en dient hij zich te voegen naar het beleid en de besluiten van democratisch gekozen politici.

Toch zal zijn koningschap – op zijn minst de eerste jaren – bepaald en gekleurd worden door de crisis. Dat heeft iets tragisch, maar het is de werkelijkheid van vandaag. Vroeger hadden koningen en koninginnen een flinke vinger in de pap en was het terecht dat hun naam bleef verbonden aan grote gebeurtenissen en ingrijpende ontwikkelingen tijdens hun regeerperiode.

Nu is die feitelijke band er niet meer, maar toch worden – ook bij ons – koningen en koninginnen nog steeds in verband gebracht met de loop van de geschiedenis tijdens hun koningschap. Ook op dit punt vervullen ze een symboolfunctie. Niet meer dan dat.

Plaats in de geschiedenis

Hoe Nederlandse vorsten in de geschiedenis voortleven, wordt, ook nadat ze hun feitelijke macht verloren en hun invloed zagen tanen, voor een belangrijk deel toch nog bepaald door wat er tijdens hun regeerperiode gebeurt. Koningin Wilhelmina blijft bekend als de koningin van twee wereldoorlogen en de crisistijd daartussen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Duitse bezetting van ons land nam – gedurende haar ballingschap in Londen – haar politieke invloed toe. Toen ze, afkerig als ze was geworden van de parlementaire democratie, haar gegroeide invloed na de oorlog wilde verzilveren, staken de politici daar een stokje voor.

Koningin Juliana is de geschiedenis ingegaan als de vorstin van de wederopbouw, de dekolonisatie, de verzorgingsstaat, de democratisering en de emancipatie. De stijl van haar koningschap – mevrouw te midden van mondige en vrijmoedige onderdanen – paste zich daar bij aan. Aan de ontwikkelingen zelf had ze part noch deel. Op het moment dat ze, onder invloed van de gebedsgenezeres Greet Hofmans, haar pacifistische ideeën ging uitdragen, werd ze prompt teruggefloten.

Van die harde les leerde koningin Beatrix. Zij is nauwgezet binnen de lijnen van de constitutionele monarchie gebleven. Toch zal zij de geschiedenis ingaan als de vorstin van de globalisering: val van het communisme, immigratie/integratie, Europese samenwerking, islamterrorisme, vredesmissies  etc. Ook zal haar naam verbonden blijven met de ICT-revolutie en de digitalisering van de samenleving, al hebben we er geen flauw benul van hoe gedigitaliseerd ze zelf door het leven gaat.

Crisiskoning

Alle deskundigen zijn het erover eens dat de huidige financiële crisis lang gaat duren en dus het koningschap van Willem-Alexander zal kleuren. De bankencrisis van 2008 is bijna naadloos overgegaan in de eurocrisis van het moment, terwijl een wereldwijde schuldencrisis op de loer blijft liggen. Te lang hebben we op de pof geleefd. We zullen linksom of rechtsom onze torenhoge staats- en particuliere schulden moeten terugdringen.

Of dat een val van de euro inhoudt en of dat gebeurt door inflatie, lastenverzwaring of bezuinigingen, het zal een aantasting van onze welvaart betekenen. De financiële crisis wordt daardoor bijna vanzelf ook een politieke crisis die zelfs onze democratie kan raken. Daar zijn al tekenen van. Zeker in Europa.

Willem-Alexander zal hoe dan ook starten als ‘crisiskoning’. Door het vanwege de crisis onvermijdelijk geworden overhevelen van nationale autonomie naar Brussel wordt Europa op termijn vermoedelijk meer een Verenigde Staten van Europa in plaats van het Verenigd Europa van de Staten van nu.

Dat kan leiden tot marginalisering en ‘regionalisering’ van nationale instituties (van politieke partij tot vakbeweging ) waaronder de monarchie. Evengoed kan het – als (nostalgische) reactie – juist resulteren in een revaluatie van vertrouwde nationale instituten en symbolen zoals vlag, volkslied en monarchie. Ook de koning van het bijna 200 jaar oude Koninkrijk der Nederlanden zal dat – goeddeels willoos en ‘werkeloos’ – moeten afwachten en zich vervolgens dienen aan te passen aan de nieuwe realiteit.

Carrièrekoning

Tegen deze achtergrond doet de kwalificatie ‘carrièrekoning’ die royaltykenner Daniela Hooghiemstra (de Volkskrant 19-11-2011) Willem-Alexander geeft wat wereldvreemd aan. Zij schrijft dat de Prins van Oranje het koningschap niet ziet als ‘roeping’, maar als een ‘loopbaan’ die hij zelf vorm wil geven. “De man die zichzelf ‘een manager’ noemt , is klaar om koning te worden. Ministers kunnen hun borst nat maken”, concludeert ze.

De werkelijkheid van de constitutionele monarchie is echter een andere. Sterker nog dan bij zijn drie voorgangsters en voorouders zal de nieuwe koning – en de functie die hij moet/mag vervullen – een resultante blijken van ontwikkelingen die zich buiten hem om voltrekken. En als hij zich al ontpopt als carrièrekoning, dan zal dat vooralsnog zijn in de gedaante van een crisiskoning.

Koningen maken al lang geen geschiedenis meer, de geschiedenis maakt hen. De Oranjes en hun adviseurs hebben dat overigens zelf haarscherp in de gaten en zijn zich de voorbije decennia daar – al dan niet gedwongen – ook meer en meer naar gaan gedragen. Koning Willem-Alexander zal, inspelend op nieuwe realiteiten, hier en daar een ander accent leggen. Verder heeft hij weinig andere keus dan in de vrijwel vlekkeloze constitutionele voetsporen van zijn moeder te treden en af te wachten hoe de loop van de geschiedenis zijn image zal ‘builden’. Bij zijn geboorte lag deze ‘carrière’ al voor hem vast.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


1 reactie op “Koning in tijden van crisis”

  1. Alois zegt: 07-12-11 om 14:30

    Dat de zich nu nog steeds verder doorrollende crisis wel een aantal jaren zal aanhouden is wel duidelijk. En wat er over zal zijn nadat het economische kaartenhuis helemaal is ingestort, weet niemand. Dus dat Willem Alexander onder dat gesternte de Troon van zijn moeder zal overnemen lijkt min of meer aannemelijk. Echter toen Beatrix in 1980 aantrad waren het ook mindere economische tijden met maatschappelijke en sociale spanningen. Met de krakers rellen op 30 april in Amsterdam als uitbarsting. Misschien dat de Oranjes dit risiko niet willen nemen en dat de huidige vorstin nog een aantal jaar op haar plek blijft zodat zij als staatshoofd het land door de crisis zal leiden, het boegbeeld zijn zoals haar wijlen grootmoeder Koningin Wilhelmina is geworden!!
    Als er een Troonwisseling zal zijn dan denk ik in 2013 of 2015, aan het begin of het einde van de viering van 200 jaar Nederland.

Geef een reactie