De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Belgisch ideetje voor Willem-Alexander

Misschien is Willem-Alexander met het oog op zijn komende troonsbestijging wel een lijstje aan het maken met vernieuwingen die hij graag wil doorvoeren. Uiteraard binnen de marges van de constitutionele monarchie en de ministeriële verantwoordelijkheid. In dat geval is het te hopen dat de beëdiging door koning Albert van het nieuwe Belgische kabinet op dinsdag 6 december 2011 hem op een idee gebracht heeft.

Alle Belgen konden op de Vlaamse en Waalse televisie de plechtigheid live meebeleven. Dat was geen openbaarheid bij wijze van uitzondering om het einde van het wereldrecord kabinetsformatie (541 dagen) te vieren, maar die is bij onze zuiderburen gebruikelijk. Net als in de meeste andere landen trouwens.

Hoe anders ligt dat in Nederland! De beëdiging van kabinetten door de koningin gebeurt bij ons nog altijd in strikte beslotenheid. Woord noch beeld komen er officieel van naar buiten. We weten niet eens of de nieuwe ministers een foto voor het familiealbum van hun eedsaflegging bij de koningin mee naar huis krijgen. Dankzij België weten we nu een beetje wat we als burgers mogelijkerwijs allemaal missen.

Vrolijke bijeenkomst

De Belgische kabinetsbeëdiging bleek namelijk van een vrolijke openheid. Koning Albert maakte tijdens het informele gedeelte grappen met de nieuwe bewindslieden, zoals de microfoons af en toe registreerden. Het Vlaamse dagblad De Standaard meldde: “De eedaflegging verliep vrolijk en beleefd, zoals het hoort.”

Zelfs het officiële gedeelte had vermakelijke kanten doordat één minister de koning de hand drukte vóór de eedsaflegging in plaats van daarna en doordat sommige Franstalige bewindslieden duidelijk moeite hadden met het Nederlands en tersluiks hun toevlucht zochten tot een spiekbriefje.

Premier Elio di Rupo legde de eed af in het Frans, het Nederlands en het Duits, de drie officiële talen van België. Die eed luidt: “Ik zweer getrouwheid aan de Koning, gehoorzaamheid aan de Grondwet en de wetten van het Belgische volk.”

Bij ons is de eed (of belofte) een stuk langer. Behalve dat nieuwe ministers en staatssecretarissen trouw zweren aan Koning en Grondwet, verklaren ze (de zuiveringseed) ook dat ze om hun hoge ambt te bereiken of om tijdens hun ambtsperiode iets wel of niet te doen geen giften, of gunsten hebben gegeven of zullen geven dan wel ontvangen.

Het staat allemaal precies in het maar 4 artikelen tellend wetje ‘Beëdiging ministers en leden Staten-Generaal’ uit 1992. Dat  zegt dus niets over het wel of niet openbare karakter van zo’n eedsaflegging. Zowat alle beëdigingen in onze politiek zijn openbaar; tot en met de eed op de Grondwet van de Koning bij diens installatie in Amsterdam. Alleen bij kabinetsleden dus niet.

Alleen traditie

Al tijden wordt er bij het aantreden van een kabinet gemopperd over de beslotenheid (‘Het lijkt wel een bijeenkomst van de vrijmetselarij’) van de eedsaflegging op het paleis. De gaandeweg traditioneel geworden bordesfotosessie van de vorst met de nieuwe ministers wordt in deze tijden van openbaarheid en transparantie slechts als een doekje voor het bloeden gezien.

Er blijken ook geen zwaar wegende redenen voor de beslotenheid van de ministeriële eedsaflegging te zijn. Je zou kunnen denken dat er een verkeerd beeld van de feitelijke politieke machtsverhoudingen kan ontstaan als mensen de ministers trouw zien zweren aan de koningin over wie zij feitelijk de baas zijn.

Omgekeerd kun je evengoed betogen dat de geheimzinnigheid van de bijeenkomst bij het publiek achterdocht kan wekken en het beeld van achterkamertjespolitiek kan versterken. Allemaal onzin, blijkt. Volgens bewindslieden die het mee hebben gemaakt en er nadien iets over zeiden gaat het om een sobere tot saaie, strikt protocollaire bijeenkomst.

De directeur van het kabinet van de Koning leest de eed voor en dan hoeven de nieuw aantredende ministers en staatssecretarissen slechts ‘Zo waarlijk helpe mij God almachtig’ of ‘Dat beloof ik’ te zeggen. Daarna felicitaties, champagne en dan naar het bordes voor de foto. Dat is alles. Toespraken worden er volgens insiders niet gehouden.

Niemand begrijpt waarom dit in beslotenheid gebeurt, behalve dan dat het traditie is en dat koningin Beatrix, nooit dol op camera’s en microfoons, aan die traditie wil vasthouden. Zo ook bij het aantreden van het kabinet-Rutte vorig jaar. Nadien is de nieuwe premier door de Tweede Kamer per motie opgeroepen om deze traditie eindelijk eens te doorbreken en de kabinetsbeëdiging voortaan in het openbaar te laten gebeuren. Maar daarover is sindsdien niets meer vernomen. Er spelen ook wel belangrijkere zaken natuurlijk.

Stropdas & vlinderdas

Eenmaal koning zou Willem-Alexander meteen een kleine koerswending kunnen doorvoeren. Hij met koningin Máxima als het stralende middelpunt van de officiële beëdiging van ‘zijn’ eerste kabinet; in volstrekte openbaarheid en live op tv. Zo’n openbaarheid zou in de geest zijn van zijn door hem bewonderde grootmoeder Juliana. Zij heeft, zo wil het verhaal, rond 1970 resoluut een einde gemaakt aan het ‘verplichte’ ministers jacquet voor de bordesfoto van een nieuw kabinet. Reden: ze hield niet van deftigheid en protocol en wilde liever niet ‘te midden van begrafenisondernemers’ op de foto.

Voortbordurend hierop zou de nieuwe koning de mannelijke leden van zijn eerste ministersploeg kunnen vragen om samen met hem stropdasloos aan te treden voor de bordesfoto. Dat zou dan weer geheel in de geest zijn van Willem-Alexanders vader Claus. Het zijn allemaal kleine dingen, maar juist die zijn bepalend voor iemands imago en juist die zetten zich vast in het (collectieve) geheugen.

Niet voor niets bleef de nieuwe Belgische premier Di Rupo, op de bordesfoto aan de zijde van koning Albert, zijn vlinderdasje trouw. (Spijtig trouwens dat niet alle Belgische ministers een vlinderdas droegen. Dat zou het land als surrealistische natie pas echt op de kaart gezet hebben). De pr-adviseurs die bij ons doende zijn met het ‘in de markt zetten’ van de nieuwe Nederlandse koning en koningin (WaMax) en studeren op hun profilering, weten het uiteraard ook: het zijn de kleine dingen die het doen.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


1 reactie op “Belgisch ideetje voor Willem-Alexander”

  1. J.Bekker zegt: 09-12-11 om 11:45

    Het idee om tzt een ministersploeg bij de voorstelling op het bordes stropdasloos te laten aantreden zou het toppunt zijn van degeneratie en respectloosheid. Het wordt hoogste tijd, dat we in Nederland eindelijk weer wat meer het accent op goede omgangsvormen gaan leggen. we zijn al veel te ver afgegleden. Nederland moet oppassen niet een land van cherzo’s en de Tokkies te blijven.

Geef een reactie