De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De koning & de Don

De kroniek van de aangekondigde benoeming van een nieuwe vice-president van de Raad van State kan worden dicht geslagen. Koning Willem-Alexander van Oranje weet dat Piet Hein Donner normaal gesproken zijn eerste onderkoning zal zijn. Donner, gepokt en gemazeld in de ambtenarij en de politiek, weet hoe in Den Haag de hazen lopen en is niet vies gebleken van kordate standpunten en machtspolitieke ingrepen. 

Achter de ‘steile regent’ lijkt, alleen al gelet op zijn twinkelende ogen, overigens nog een heel andere man schuil te gaan. Donner blijft in functie tot oktober 2018 en zal dus vrijwel zeker nog enige jaren als ‘coach’ en adviseur van de nieuwe koning optreden. Willem-Alexander had het slechter kunnen treffen.

Leeftijdsverschillen

Een koning van in de veertig zal het moeten rooien met een zestiger als onderkoning. Juliana had met een groter leeftijdsverschil te maken. Toen zij – 40 jaar oud- aantrad als koningin trof ze  de 76-jarige Jonkheer Frans Beelaerts van Blokland aan als onderkoning: een hervormde christen-democraat (CHU). Die bleef nog acht jaar zitten en overleed op 84-jarige leeftijd ‘in het harnas’.

Vice-presidenten van de Raad van State worden tegenwoordig  nog steeds benoemd ‘voor het leven’, maar in de praktijk betekent dat tot hun zeventigste jaar. Koningin Beatrix had de eerste zeventien jaar van haar koningschap met Willem Scholten (een rechtlijnig financieel specialist – ook al een christendemocraat van CHU-huize – die het bracht tot minister van defensie) als onderkoning te maken. Hij was 53 jaar toen Beatrix als 40-jarige de troon besteeg.

Scholten werd in 1997 opgevolgd door de nu aftredende PvdA-er Herman Diederik Tjeenk Willink. Zo’n veertien jaar diende Tjeenk Willink, jurist en voormalig voorzitter van de Eerste Kamer  – vier jaar jonger dan zij – Beatrix als onderkoning. En op de valreep krijgt zij – graag of niet –  dus nog te maken met de gereformeerde christen-democraat van ARP-huize Piet Hein Donner.  Deze 63-jarige geslepen jurist en politicus wordt onderkoning op ongeveer dezelfde dag dat de koningin 74 jaar wordt.

Soap

Zeggen dat de procedure voor de benoeming van Piet Hein Donner tot nieuwe onderkoning niet vlekkeloos verlopen is, zou het understatement van de overigens nog jonge eeuw zijn. Het kabinet kwam er wat laat achter dat de wet sinds kort een ‘open procedure’ eist voor een benoeming die sinds jaar en dag een geruisloze kabinetsbesluit was. Zelfs de Tweede Kamer staat daar buiten.

Nu moest het besluit, waar in politieke achterkamertjes traditiegetrouw al over onderhandeld én besloten was, gecombineerd worden met een open procedure. Dat was vragen om  moeilijkheden en die kwamen er dan ook. Temeer omdat van het begin af aan iedereen die er politiek toe doet al had geconcludeerd dat Piet Hein Donner de nieuwe onderkoning  zou worden. 

Wat zich daarna voor de ogen van heel Nederland ontrolde, was een regelrechte soap, het ambt van vice-president van de Raad van State ‘onwaardig en daarvoor zelfs beschadigend’. De journalistieke commentatoren wreven dat premier Rutte nog eens duchtig in. Gretig graaiend in hun immer onder handbereik staande trommel clichés en hyperbolen – de brandstof van alle vormen van  massacommunicatie – kwamen ze met dit soort kwalificaties: een een schertsvertoning, beschamend, klungelig, een poppenkast, verdient niet de schoonheidsprijs, rommelig, stuntelig etc. 

Al die vernietigende commentaren mondden niettemin vrijwel unisono uit in de vaststelling dat Piet Hein Donner als geen ander geschikt is voor de functie. Na het opmaken van de winst- en verliesrekening verscheen er rechts onder de streep dus toch een stevige pluspost.

De Don

De nieuwe onderkoning, steevast  en terecht aangeduid als ‘telg uit een deftige familie van regenten en juristen’, koestert  zijn in de loop van jaren ontstane imago van heer van stand in driedelig pak met das en zich verplaatsend op een oud model herenrijwiel met zorg. Hij zou wel eens de gevangene van zijn eigen imago geworden kunnen zijn.

Dat zie je vaker: mensen scheppen een beeld van zichzelf waarnaar ze zich daarna – noodgedwongen – moeten gedragen. Maar de ironische oogopslag van Donner verraadt een groot gevoel voor humor. Misschien is zijn imago ook wel ironie!

Nu is ironie (het omgekeerde zeggen van wat je denkt) een gevaarlijke stijlvorm en eigenlijk alleen bruikbaar binnen een kring van gelijkgestemden. Je weet bij Donner dan ook  nooit precies of en in hoeverre hij  meent wat hij zegt. Maar de geboren regent zag er ook weer geen been in om zich, zij het met stropdas, te mengen in het Oeteldonkse carnaval (2010).

Hij haalde  in 2009 een geslaagde 1 aprilgrap uit met zijn medeministers door hen erop te wijzen dat de arbeidsinspectie hen zou beboeten als ze ’s nachts zouden doorwerken. Landelijk nieuws was in 2006 zijn optreden als ‘de Don’ met een heuse anti-wiet rap. Die werd een hit op YouTube. Kortom: Donner heeft meerdere kanten en soms laat hij daar een glimp van zien. Heel zorgvuldig echter schermt hij wél  zijn privéleven af.

De Koning

Hoewel een koning véél adviseurs heeft, is een goede verstandhouding met ‘zijn’ onderkoning natuurlijk mooi meegenomen. Op het eerste oog zijn Willem-Alexander en Piet Hein Donner totaal verschillend. Waar Donner een gestileerde, verbale, soms zelfs vileine vorm van humor etaleert, kan Willem-Alexander uitbundig en vrolijk uit zijn dak gaan op bijvoorbeeld sporttribunes.

Waar Donner altijd een ironische twinkeling in zijn ogen heeft, zie je bij Alexander – zeker als hij los van  Máxima opereert -  soms iets (faal)angstigs in zijn ogen. Het gemak van formuleren waar de onderkoning patent op heeft, mist de aankomende koning zichtbaar. Hij wekt  – niet onbegrijpelijk  – steeds de indruk erg op zijn hoede te zijn.

Donner staat boven de stof en kent uit ervaring alle hoeken en gaten van politiek Den Haag. Willem-Alexander moet het vak nog leren en beseft – deels door schade en schande wijs, maar (nog?) niet zelfverzekerd  genoeg geworden -  hoe elke stap en elk woord van een constitutioneel vorst op het goudschaaltje van de ministeriële verantwoordelijkheid wordt gewogen. 

Zijn perfectionistische en hard werkende moeder heeft hem dat sinds jaar en dag voorgeleefd. De nieuwe koning zou aan de nieuwe onderkoning dus wel eens een heel goede leermeester kunnen hebben. Maar omgekeerd – en die  ironie zou  Donner moeten waarderen – kan de spontane en sociale Willem-Alexander zijn stijve en afstandelijke onderkoning óók nog wel een lesje leren.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


7 reacties op “De koning & de Don”

  1. bas zegt: 19-12-11 om 12:15

    Wat ik heel vreemd vind aan de benoeming van Donner is dat ik nergens lees dat de man ongeschikt is voor de functie.

    Hij is juridisch geschoold, maar heeft zich de afgelopen jaren niet direct als een onpartijdig jurist – wat ik van een Raadsheer in de RvS en zeker van de vice-precident zou verwachten – ontpopt, nee hij is een machtspoliticus.

    En dat vind ik nog het ergste aan de benoeming: de man is niet geschikt, maar wordt toch benoemd, om enkele plooien glad te strijken

    Schandalig. Daar is de functie veel te belangrijk voor

  2. Ricardo zegt: 19-12-11 om 19:13

    Het heeft er helaas ook alle schijn van dat Donner tevens benoemd is om zowel de wetgeving van dit kabinet als het wel en wee van straks koning Willem-Alexander in de bste mogelijke banen te leiden. Dit vermoeden is ook een gevolg van de gevolgde procedure. Voor de beste contacten in gans het land en brede bestuurlijke ervaring was Rinnooy-Kan ook een aardige keus geweest. Wat koningin Beatrix ervan denkt zullen we weer nooit weten. Dat het zo gelopen en geworden is kan ook het vermoeden staven dat Donner meer bedoeld is voor de aanstaande koning dan onze huidige vorstin.

  3. Veel adviseurs en goede verstandhouding

  4. Piet Zelissen zegt: 21-12-11 om 13:25

    Kort en krachtig:men is in Den Haag (overigens ook elders in de samenleving)de weg kwijt. Vanuit een minderheidsregering gedoogd door een populistische groep schreeuwleleken wordt de “onderkoning” geboren. De zachte krachten met verantwoordelijkheidsgevoel zoals Cohen en Sap vrliezen het van de ruwe ongeciviliseerde manier van politiek bedrijven. Gezegend zijn we met dez erfopvolger. Zalig kerstfeest.

  5. Hennie zegt: 21-12-11 om 16:05

    eerlijk gezegd hoop ik dat de ombudsman hier inderdaad onderzoek naar laat doen, want het hele verhaal klopt gewoon van geen kant.
    de benoeming van donner zal wel niet meer terug te draaien zijn, maar misschien is zo’n stunt de volgende keer te voorkomen.

  6. onno zegt: 23-12-11 om 01:25

    wat windt iedereen zich toch op..
    donner is een uitstekend politicus en bestuurder
    hij heeft dat bewezen als minister en als informateur bij premier balkende en de minister-president
    hij is de man om de raad van state te leiden…
    meneer donner… veel succes in uw nieuwe functie.

  7. Rik zegt: 23-12-11 om 17:44

    Donner is een enorm goede en geslepen politicus, en ik weet zeker dat hij deze functie goed gaat vervullen.

Geef een reactie