De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De kerstpreek van Beatrix

Veel koningen, presidenten en andere leiders steken rond Kerstmis een wat andere toespraak af dan normaal. Net als de pastoor en de dominee houden ze dan een preek, een kerstpreek. Ze schotelen hun publiek wat meer algemene en abstracte waarden en idealen voor, zoals vrede, verdraagzaamheid, solidariteit, democratie, vrijheid, burgerzin, fatsoen,medemenselijkheid, duurzaamheid en verantwoordelijkheid.

Ook koningin Beatrix doet dat. Bij haar kersttoespraken heeft ze – binnen de onverkort geldende ministeriële verantwoordelijkheid – een iets grotere vrijheid van meningsuiting. Als staatshoofd dat boven de partijen staat, probeert ze uiteraard steeds uit de buurt van politieke kraaienpoten en klemmen te blijven. Zeker in tijden van verscherpte politieke tegenstellingen. Mensen laten zich door hoger geplaatsten ook niet zo gemakkelijk meer ‘de les lezen’.

Politiek

Ondanks alle voorzichtigheid zijn de ‘kerstboodschappen’ van Beatrix de afgelopen jaren meermalen onderwerp van (partij)politiek gekissebis geweest. De ene keer lag dat aan een zekere vrijmoedigheid van haar kant – met toestemming van de minister-president – en een andere keer waren het vooral de korte lontjes en lange tenen van sommige politici die verantwoordelijk waren voor de commotie. Ze legden woorden van de vorstin uit als kritiek aan hun adres. Eigenlijk valt, als je erop uit bent, zowat elke kersttoespraak op sommige punten wel politiek te duiden of te interpreteren.

Ook dit keer in wat je een ‘groene’ kerstboodschap kunt noemen. De koningin sprak met nadruk over de noodzaak om natuur en milieu te beschermen en bepleitte meer aandacht “voor de onvervangbare schatten van de aarde”. Groene partijen kunnen dit uitleggen als steun, maar politici die de ‘aan subsidie verslaafde’ milieubeweging een toontje lager willen laten zingen, kunnen dit juist als kritiek ervaren. De eerste reacties onder andere van PVV-leider Wilders gaan al in die richting. Nóg een voorbeeld. De koningin zei, dat “geldzucht en zich verrijken” het doel van de economie ‘vervormen’. Letterlijk ging  ze verder: “Aan de nood van hen die niet voor zichzelf kunnen opkomen mag niet worden voorbijgegaan. Allen moeten kunnen méé-delen in welvaart zodat het menselijk welzijn steeds wordt verbonden met het algemeen belang.”

Je kúnt dit kritiek op het kapitalisme noemen en er  zelfs een waarschuwing in zien tegen al te drastische bezuinigingen op sociale uitkeringen. Via eigen interpretaties kun je dit soort uitspraken gemakkelijk een politieke lading toedichten. De koningin gaat na haar toespraak met niemand discussiëren over de volgens haar enig correcte interpretatie. 

Gemakkelijk praten

Bij bepaalde passages is ook onpolitiek commentaar denkbaar. Burgers die het niet breed hebben en loonmatiging of korting op hun uitkering vrezen, kunnen wrevelig worden als ze de koningin horen praten, zoals ze deed, over “geldzucht en zich verrijken” en over de te eenzijdige gerichtheid van mensen “op eigen gewin”. Allemaal gemakkelijk praten als je in een paleis woont, een miljoenenvermogen hebt en een ‘vorstelijke’ jaaruitkering uit de staatskas krijgt, zou de -niet eens zo rare- reactie kunnen zijn.

En inderdaad pleidooien voor soberheid uit de mond van rijken klinken al snel hypocriet. Zulke woorden lopen al snel het gevaar ongeloofwaardig te klinken, maar daarmee zijn ze nog geen onzin. Ook zonder geloofwaardigheid van de verkondiger kunnen iemands standpunten geldigheid hebben. Een krijgsheer die voor vrede pleit, is misschien niet meteen geloofwaardig, maar niettemin kan zijn vredesoproep waardevol en zinvol zijn. Zoiets geldt ook als de rijke Nederlandse koningin het vóór soberheid opneemt en geldzucht afkeurt.  En daarbij: het is ‘maar’ een preek en ook nog eens uitgesproken door een staatshoofd dat is groot gebracht in de ‘beste’ Hollandse traditie van de koopman en de dominee.

Dominee en koopman

Het is namelijk typisch Nederlands om tegelijk dominee en koopman te zijn: op zondag bewogen en vroom voor mededogen, naastenliefde en solidariteit bidden en pleiten en vanaf maandag weer voluit het eigen belang centraal stellen met handel drijven en winst maken. ‘Als het kasboek opengaat, gaat de bijbel dicht’, luidt het raillerende gezegde niet voor niets. De koninklijke voorvaderen van Beatrix hebben trouwens -min of meer in deze geest- naam gemaakt door hun strijd voor godsdienstvrijheid te combineren met het krachtig bevorderen van handel en nijverheid.

Koningin Beatrix staat in deze traditie. Ze moet, terwijl bij wijze van spreken haar relativerende woorden over geldzucht en eigen gewin nog nagalmen, zich al weer gereed gaan maken voor een staatsbezoek dat Nederlandse handelsbelangen dient. Van 8 tot en met 12 januari brengt zij namelijk een staatsbezoek aan de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en aan het Sultanaat van Oman. Behalve Willem-Alexander en Máxima en minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken zal ook minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie de vorstin vergezellen, want  de staatsbezoeken aan de Golfstaten “zijn gericht”, zoals dat zo mooi heet, ”op de bevestiging en verdieping van de wederzijdse betrekkingen met de nadruk op economische en handelsrelaties”. Dat geldt vooral voor het omstreden bezoek aan het politiek nogal onrustige Oman waaraan een Nederlandse scheepsbouwer graag marinefregatten wil verkopen. En elke order is in deze tijden van dalende economische groei en groeiende werkeloosheid natuurlijk meegenomen.

Vrede en alle goeds

Elke keer dat je een kerstboodschap van de koningin onder een politiek vergrootglas legt, valt er wel  een (verkapte) politieke stellingname in te ontdekken. Mocht zo’n gang van zaken de standaardpraktijk worden, dan moet het staatshoofd misschien maar een voorbeeld gaan nemen aan de heilige Franciscus van Assisi. Veel van diens ‘preken’ beperkten zich simpelweg en goeddeels tot de algemene wens ‘Vrede en Alle Goeds’ (Pax et Bonum).

Wie kan daar tegen zijn?  Zo’n kernachtige kerstboodschap –meer een kerstwens – van staatswege is politiek ‘ongevaarlijk’, heeft ook nog eens de kortheid van een tweet en zou dus zelfs via Twitter verspreid kunnen worden. Misschien een idee voor de nieuwe koning. Maar dan zijn we wél een nationale traditie armer en juist in donkere dagen en onzekere tijden geven die nog  wat vastigheid en saamhorigheid. Maar vooral: we moeten als rechtgeaarde Nederlanders ook op Eerste en Tweede Kerstdag wat te kankeren en te mopperen hebben. Over een oer-Hollandse traditie gesproken!

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


21 reacties op “De kerstpreek van Beatrix”

  1. De Silentio zegt: 25-12-11 om 15:28

    Hare Majesteit, dan maar even terug naar Rutte en kornuiten en hem in de kraag gevat en vermanend toegesproken: wat zij nu uitspoken komt niet overeen met het beleid van duurzaamheid en welzijn wat u in uw kerstboodschap voor ogen had op het moment dat u het fiat gaf aan deze coalitie.

  2. rien34 zegt: 25-12-11 om 16:04

    Uit de toespraak blijkt een totale minachting voor het “volk” Dit is de brutaliteit ten top. Hoe kan zo iemand over verdeling van de rijkdom beginnen? Morgen zal Maxima wel per vliegtuig weer een jurkje gaan halen in Milaan BAH!

  3. Hisse Galama zegt: 25-12-11 om 18:26

    Deze kersttoespraak vond ik concreet en niet abstract. Dat ze Mahatma Gandhi aanhaalt.. het heeft allemaal niet met politiek, maar met waarheidsliefde te maken. Het eerste wat in me opkwam was: wat hebben wij toch een goede Koningin, ze doet ‘t goed, ze doet het echt hartstikke goed!

    Nee, deze Koningin mag nog lang niet weg, deze Koningin is geen vrouw-van-een-toekomstige-Koning, maar een echte Koningin, ze is geen poppetje! En ze verwacht van ‘haar onderdanen’ dat wij ook geen poppetjes zijn!

    Sommige mensen projecteren hun totale minachting voor het Koningshuis in brutale bewoordingen van onbegrip.. net na zo een
    vriendelijke rede. Jaloezie en onbegrip wat lost dat nou op en wat draagt dat nu bij aan Kerstmis en iedere andere dag?

  4. wieb zegt: 25-12-11 om 21:27

    Liever iemand die per vliegtuig een jurkje gaat halen in Milaan, die er wel een mening over heeft, dan iemand die per vliegtuig een jurkje gaat halen in Milaan en niks te vertellen heeft.

  5. Prof. dr. Ir. Kortsluiting zegt: 26-12-11 om 01:10

    Zolang niet onomstotelijk vaststaat dat het voortbestaan van de mensheid bedreigd wordt door een invasie van agressieve aliens vind ik de claim om méér acht te slaan op de gevolgen van ons handelen legitiem.

    Da’s althans mijn bescheiden mening.

    Alaaf!

  6. Dieko zegt: 26-12-11 om 03:13

    Ik ben juist heel blij met deze toespraak, het laat een duidelijk overstijgend perspectief zien van de koningin. Ik vind het goed dat het staatshoofd terughoudend is, maar met deze kersttoespraak wel laat zien dat ze alles behalve kleurloos en passief is.

    Je kunt zeggen wat je wilt over hypocrisie, maar je moet ook kijken naar iemands internationale invloed. Als Nederlands staatshoofd heeft ze veel meer aanzien en invloed in het buitenland dan veel Nederlanders zich realiseren, met name in landen zoals de verenigde arabische emiraten, waar het koningschap veel meer betekent.

    Als ze bij haar bezoeken ook maar een klein deel van de waarden uitdraagt uit haar toespraak denk ik dat ze indirect wel degelijk veel bijdraagt aan de betere wereld die ze voorstaat. Niet omdat er gelijk wat verandert, maar omdat ze een heel duidelijk signaal geeft naar buiten toe dat zelfs het Nederlands staatshoofd een betere wereld veel belangrijker vindt dan geld.

  7. De kerstrede 2011 voor republikeinen staat op:
    http://www.youtube.com/watch?v=yYzmYPZcWkc

  8. Bas zegt: 26-12-11 om 11:45

    citaat
    Elke keer dat je een kerstboodschap van de koningin onder een politiek vergrootglas legt, valt er wel een (verkapte) politieke stellingname in te ontdekken.
    eind citaat

    Het probleem is, elk jaar zit er een duidelijke, zeer linkse, boodschap in.

    Mevrouw is niet gekozen, en daarom wil ik ook met haar persoonlijke meningen niet lastig gevallen worden. Ik had liever dat ze geen meningen had, of beter nog, plaats zou maken voor een president

    Maar die traditie van kerstboodschappen van een dame die waanzinnig uit de staatsruif gevoed wordt, waarbij ze zich tot het plebs richt om het ene jaar op te roepen tot meer delen, het volgende tot niet je belangen najagen en zo maar verder?

    Ik vind het te walgelijk voor woorden

  9. G.B. zegt: 26-12-11 om 12:50

    Of er geen belangrijker zaken zijn dan een jurkje. Graag bewijs hiervoor. Of wordt dit gewoon als losse kreet zonder fundament uit een duim gezogen?

    Hare majesteit heeft gelijk. En wie anders dan de grootste negavieveling ooit in de Nederlandse politiek heeft commentaar?
    Als hare majesteit een andere boodschap had gehad, zou deze geblondeerde nietsnut ook commentaar hebben gehad.
    Dat komt omdat hij eigenschappen mist die andere mensen wel hebben, die hen in staat stellen constructief te denken.

  10. Corri zegt: 26-12-11 om 13:53

    Ik zie de koningin, ook dit jaar weer, een warme boodschap brengen met aan de ene kant bemoediging en het goede dat de schepping ons geeft, aan de andere kant bewustwording en de eigen verantwoordelijkheid in die schepping maar vooral in onze relaties; dat ze daarin Jezus als voorbeeld neemt vind ik sterk. Hij werd geboren in een gebroken wereld die steeds meer geweld kent, ongelijkheid tussen rijk en arm. Hij kwam om verlossing te brengen maar gaf ook aan dat de liefde overwint. Ik ben trots op zo’n koningin!

  11. Stephan Christiaans zegt: 26-12-11 om 14:31

    Goed gesproken Majesteit! Ik denk dat u zeer goed heeft samengevat wat de problemen in de wereld veroorzaakt. Ik zie uw toespraak als een hart onder de riem voor al die mensen die op dit moment overal ter wereld pleinen bezetten. Ik hoop dat uw woorden meer Nederlanders zal overtuigen van de noodzaak tot verandering. Ik hoop dat door uw woorden meer Nederlanders in actie komen.
    Dank u wel!

  12. drs. Inboorling zegt: 26-12-11 om 15:56

    @ Prof. dr. ir. Kortsluiting: precies!

  13. John van Dokkumburg zegt: 26-12-11 om 16:43

    Deze laatste kerstboodschap vond ik duidelijker dan voorgaande jaren , beter bij deze tijd passend dan vorige “wishfull messages”. Nu wel graag nog enkele uitgewerkte tips hoe mensen die wensen in daden willen omzetten .

    Als Voorlicht .. dient de Majesteit de beste, meest ontwikkelde weg te nemen , elke invloed / politieke associatie welke gepaard gaat met ieders persoonlijke en reeds lang achterhaalde – onwerkbare agendas, stellig te worden vermeden . Andere , diepere uitspraken , heldere inzichten zijn juist nu meer dan ooit geweest , nodig .

  14. V. Eolia de Rover zegt: 26-12-11 om 18:44

    Ik begrijp haar sowieso nie: the best things in life are for free!

  15. Johan zegt: 26-12-11 om 23:25

    In eerste instantie dacht: ook onze Majesteit is een groene rakker. Dat heb ik altijd al gedacht, dus wat dat betreft geen nieuws. In tweede instantie dacht ik: best wel goed zo’n kersttoespraak. Het alternatief zou zijn geweest (zoals Piet van Asseldonk schrijft) een Pax & Bonum-toespraak. Daar zit helemaal niemand op te wachten. Dus laat de Majesteit maar een beetje stelling nemen. Ook je ben je grijs, daarom hoef nog geen grijze mening te hebben. Integendeel, zou ik zeggen.

  16. F. Markestein zegt: 28-12-11 om 17:18

    Er wordt hier gemakkelijk voorbijgegaan aan het harde feit dat de koningin dan wel matigheid en soberheid predikt maar die eigenschappen vooral graag bij anderen ziet. Want hoewel de roep om versobering van de uitkeringen aan de Oranjes wel heeft geklonken, heeft zijzelf nooit een aanbod in die richting gedaan. Het enige wat er met moeite af kon was, dat de koningin een deel van de restauratie van de Groene Draeck zelf zou betalen. Een feitje dat breed werd uitgemeten in de media want kennelijk moesten we daar al heel blij mee zijn. Hoe het zit met de restauratie van Drakesteyn, en alle beveiligingsmaatregelen die daarbij zijn aangebracht, en over het onderhoud van het ´weekendhuis´ Het Oude Loo, is met geen woord gerept.
    Dat het staatshoofd kan beschikken over drie paleizen die door de belastingbetaler worden onderhouden, daar valt nog mee te leven, maar al die recreatieve objecten, om nog maar te zwijgen van de vele privévluchten (hoezo duurzaamheid) zouden voor eigen rekening moeten komen.

    Daarnaast voel ik in de kersttoespraken van de koningin nooit enige waardering voor alles wat haar landgenoten doen ten behoeve van anderen. De vele giften voor goede doelen bijvoorbeeld. Maar ook mis ik waardering voor mensen die dagelijks hun werk doen, dat vaak een stuk minder interessant en afwisselend is dan het werk van de koninklijke familie. De toon is vrijwel altijd kritisch en moraliserend.

    Ik was het grotendeels eens met het pleidooi voor duurzaamheid maar, zie boven, tegelijkertijd zijn er grote vraagtekens bij hoe milieuvriendelijk en duurzaam de koninklijke familie zelf leeft.

  17. Louis van Rasten zegt: 29-12-11 om 17:49

    Uiteraard spreekt het koningshuis -zoals gebruikelijk is met dit soort van toespraken- in eigen belang waarbij het vooral anderen moeten zijn die een zekere mate van soberheid in acht moeten nemen, sociaal zijn met minderbedeelden en tot slot het milieu in acht moeten nemen terwijl het nou juist zo goed zou zijn wanneer zij (het koningshuis) een goed voorbeeld zouden geven.

    Neen, de koningin c.s. zit er warmpjes bij en zal dit de komende jaren ook wel blijven, crisis of niet. Het is zoals meestal helaas gebruikelijk is met dergelijke toespraken: mooie woorden en bar weinig daden……..

  18. Alois zegt: 30-12-11 om 14:05

    @ F. Markenstein, ik deel deels u commentaar en analyse.

    Doch het heeft er alle schijn van dat dit jaar de Oranje familie incl HM herself echt het goede voorbeeld wil stellen.
    Voorafgaande jaren leken de leden van de familie zich rond de kerstdagen vooral in het buitenland op te houden, in Lech, in Argentinie of elders, echter dit jaar is HM met haar 3 zonen en echtgenotes verschenen in een kerstdienst in de kerstnacht in de dorpskerk te Blaricum!! Bravo!!

    Verder ben ik een groot voorstander om de helicopters en vliegtuigen in de hangar te laten staan bij binnenlandse en korte afstand bezoeken binnen europa, de Koninklijke trein is een mooi alternatief!!

    Ik wens een ieder een Voorspoedig en Vredig Nieuw Jaar

  19. alnussimy zegt: 30-12-11 om 21:10

    we wish you a new 1st happy year ..the begening start at this time year ..for your majesty queen of holland ,

  20. Sander zegt: 03-01-12 om 12:51

    Ik sta zeer sympathiek tegenover Hare Majesteit, toch snap ik ook best dat sommigen een moraliserende toon van een rijk persoon als ons staatshoofd is, niet helemaal waarderen.
    Diegenen wil ik echter aanmoedigen de persoon Beatrix en haar functie als Koningin los van elkaar te zien, want dat zou wel eens het grote verschil kunnen uitmaken.
    Ik acht het bijvoorbeeld helemaal niet zo onwaarschijnlijk, dat de persoon Beatrix het best met wat minder zou willen doen en minder waarde hecht aan de gouden kooi dan iedereen denkt. Wellicht beseft ze daarentegen dat haar functie dergelijke pracht en praal wel vereist. Er zijn talloze nuances aan te brengen, wat zo vaak het geval is.

    Hoe dan ook, als natuurliefhebber ben ik erg blij met het thema van de kersttoespraak, laten we allen de daad bij het woord voegen en er een groen 2012 van maken, naast de nodige gezondheid natuurlijk!

  21. Hisse je hebt gelijk. Een beetje respect is wel aardig met de kerst.

Geef een reactie