De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Mr. Pieter mocht veel meer dan Beatrix mag

Koningin Beatrix wordt eind deze maand 74 jaar en is nog volop in de running.  Ze is het jaar begonnen met staatsbezoeken aan de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Oman en die leidden tot politieke commotie. Tegenover de pers noemde de vorstin het onzin dat het dragen van een hoofddoek een symbool is voor de onderdrukking van de vrouw. Daarmee zou ze minimaal de randen van de ministeriële verantwoordelijkheid hebben opgezocht.

Het geeft mooi aan hoe nauw het keurslijf van die ministeriële verantwoordelijkheid voor juist het staatshoofd is. Beatrix moet op eieren lopen en elk woord van haar wordt onder het politieke vergrootglas gelegd, terwijl Prof. Mr. P. van Vollenhoven, wiens doen en laten ook valt onder de ministeriële verantwoordelijkheid, een opvallend grote vrijheid genoot bij zijn werk als voorzitter van de ‘Onderzoeksraad voor veiligheid’.  Het illustreert de regel: hoe dichter bij de troon hoe strikter de ministeriële verantwoordelijkheid.

KLM-blauwe sjaal

De ophef rond koningin Beatrix begon al toen ze met een ‘KLM- blauwe sjaal’ over haar hoed een moskee in Abu Dhabi betrad. Dat kwam haar op kritiek van de PVV te staan. Via een ‘naaktmontage’ werd ze ook nog eens onderwerp van visuele satire. Maar de kritiek en satire leken snel weg te ebben in het licht van de handelssuccessen die in de marge van de staatsbezoeken werden geboekt: tot de uitspraken van Beatrix aan het slot van haar staatsbezoeken dus. 

De vorstin zou zuchtend gezegd hebben dat ze de commotie over het dragen van een sjaal tijdens haar moskeebezoek wel had zien aankomen. Maar ondanks die zucht lijkt ze nog niet aan stoppen te denken. Stoppen deed haar zwager en bijna-leeftijdgenoot Pieter van Vollenhoven wél. Die wordt in april 73 jaar en beëindigde eind vorig jaar zijn voorzitterschap van de Onderzoeksraad voor Veiligheid: een functie waarin hij zijn ziel en zaligheid legde.

Recente uitlatingen van de gepensioneerde Van Vollenhoven duiden erop dat hij zijn werk mist en kampt met het spreekwoordelijke zwarte gat van de pensionado. Hij schaatst echter op dun ijs als hij te vaak en te geprononceerd over zijn graf heen blijft regeren.

Meester

Dat Pieter van Vollenhoven pas vele jaren na zijn huwelijk met prinses Margriet – de twee vieren dezer dagen hun 45-jarig huwelijksfeest – een serieuze functie kreeg die hem als gegoten zat en waarin hij zijn vleugels kon uitslaan, zal er zeker aan hebben bijgedragen dat hij zijn werk nu zo mist.

Als eerste burger die toetrad tot het Nederlandse Koninklijke Huis had Van Vollenhoven, zoon van een zeilfabrikant uit Schiedam, het aanvankelijk niet gemakkelijk. Omdat de toenmalige koningin Juliana vooral een gewone mevrouw wilde zijn, vond ze het net als de regering niet nodig de man van haar dochter Margriet de titel ‘prins’ te geven. Als een soort alternatief daarvoor raakte daarom Van Vollenhovens universitaire titel, behaald aan de Leidse rechtenfaculteit, in zwang. Voortaan was het : Meester Pieter.

Lange tijd werd er wat lacherig en zelfs meewarig gedaan over de burgerjongen, met die kenmerkende manieren en tongval van een corpsbal, te midden van prinsen en prinsessen. Er was meer aandacht voor zijn hobby – samen met Pim Jacobs en Louis van Dijk vormde hij het pianotrio ’De Gevleugelde Vrienden’ – dan voor zijn werk in wat gaandeweg de ‘veiligheidszorg’ ging heten.

Toch begon hij daar al in 1975 mee; acht jaar na zijn toetreding tot de koninklijke familie. Toen werd hij namelijk adviseur van verkeersminister Tjerk Westerterp (CDA) op het gebied van de verkeersveiligheid.

Zijne Veiligheid

Deze nogal vrijblijvende adviseursfunctie van ‘de heer’ Van Vollenhoven werd in 1977 omgezet in een voorzitterschap van de interdepartementale ‘Raad voor de verkeersveiligheid’. Vanaf dan begint voor hem de lange mars door de instituten naar zijn finest hour: zijn installatie begin 2005 tot  eerste voorzitter van de onafhankelijke ‘Onderzoeksraad voor veiligheid’. Voor de oprichting van zo’n raad had hij zelf vanuit eerdere functies in ‘veiligheidsclubs’ steeds geijverd.

In hetzelfde jaar wordt Van Vollenhoven voor één dag per week benoemd tot praktijkhoogleraar Risk Management aan de Universiteit van Twente: Meester Pieter is voortaan Professor Pieter.

Scherend langs de afgronden van politieke standpunten die moeilijk verenigbaar zijn met zijn lidmaatschap van het Koninklijk Huis en bekwaam de publiciteit zoekend en bespelend zet hij ‘zijn’ Onderzoeksraad voor Veiligheid’ nadrukkelijk op de kaart. Die wordt een machtig instituut, want doet blijkens de officiële taakomschrijving onafhankelijk (!) onderzoek ‘naar de veiligheid van transport, maar ook naar de veiligheid binnen bijvoorbeeld defensie, industrie, gezondheidszorg, natuur en milieu’.

Politiek explosief blijkt (2006) het rapport van de raad over de Schipholbrand in 2005. Dat leidde tot de val van de toenmalige ministers Donner en Dekker. Menigeen fronste de wenkbrauwen over de staatsrechtelijke implicaties van Prof. Mr. P. van Vollenhoven, wiens onderzoeksraad ministers de kop kan kosten die tegelijk ministerieel verantwoordelijk zijn voor het lid van het Koninklijk Huis Meester Pieter.

Maar de ster van Van Vollenhoven is dan al zo hoog gestegen dat men hem ongestoord met zijn werk ten faveure van de veiligheid van de burgers (wie kan daar tegen zijn?) verder laat gaan. Sinds zijn afscheid  in februari 2011 wordt Professor Pieter die nooit ‘Zijne Koninklijke Hoogheid’ mocht heten in de pers waarderend aangeduid als ‘Zijne Veiligheid’.

Glad ijs

Het zwarte gat begint Zijne Veiligheid nu toch een beetje parten te spelen. Hij gaf als oud-voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid onlangs in Nieuwsuur te kennen dat sommige medische fouten beter door de onafhankelijke raad dan door de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) onderzocht zouden kunnen worden.

Aanleiding was de dood onder verdachte medische omstandigheden van de baby Jelmer in het universitaire ziekenhuis van Groningen. Kort daarop al weer greep Van Vollenhoven de onthulling van een monument ter herinnering aan de treinramp bij Harmelen (1962) aan om op televisie te pleiten voor een nieuw veiligheidssysteem voor de spoorwegen.

Met dit type optredens begeeft hij zich op glad ijs. Hij ‘geniet’ immers niet langer meer de ‘bescherming’ van het voorzitterschap van de onderzoeksraad, terwijl voor zijn optreden en uitspraken, zij het op enige afstand, nog wél de ministeriële verantwoordelijkheid geldt. Die wordt pas echt minder zodra koningin Beatrix zelf richting zwarte gat gaat en aftreedt. Dan komt Van Vollenhoven conform de regels der troonopvolging verder van de troon te staan en wordt zijn (politieke) speelruimte navenant groter.

Meester Pieter heeft na een moeilijke start vele jaren het mooie van twee werelden kunnen verenigen: een maatschappelijke functie die er (ook politiek) toe deed én het aanzien van het lidmaatschap van de koninklijke familie. Maar sinds zijn pensionering is die tijd voorbij. ‘Zijne Veiligheid’ dient weer meer op zijn politieke tellen te gaan passen. Koningin Beatrix krijgt zodra ze aftreedt juist weer een grotere vrijheid van meningsuiting. Misschien slaat ze dan wel een zucht van verlichting.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


6 reacties op “Mr. Pieter mocht veel meer dan Beatrix mag”

  1. Marielle zegt: 12-01-12 om 16:40

    Jammer dat zijne ‘veiligheid’ 20 jaar geleden een Duitse student doodreed…heel gek, doet ie anders nooooooit!

  2. bas zegt: 12-01-12 om 18:15

    Inhoudelijk vind ik het goed dat ons vrouwelijke staatshoofd zich in een moslimland sluitert. Dus zich aanpast aan plaatselijke zeden en gewoontes

    Net zo goed vind ik dat anderen hier dat moeten doen. Helaas doen ze dat niet.

    MAAR ik vind dat, nu ons staatshoofd niet gekozen is, dat ze over haar beweegredenen de mond moet houden.

    Dat moet ze aan de politiek overlaten, die er over gaat.

  3. Paul de Geeuw zegt: 12-01-12 om 22:43

    Ze moeten de klederdracht van Gouda en Volendam en zo verbieden vind ik – kijk es wat voor kleren die mensen dragen moeten. Pure onderdrukking! En die arme mannen in Oostenrijk dan met hun lederhozen?! Weg met die symbolen!

  4. Bart zegt: 13-01-12 om 09:25

    De focus van PVV en de politiek op een hoofddoek gedragen kortstondig door de Majesteit geeft aan , dat er al geruime tijd geen juiste aandacht meer is voor het echt serieus regeren van dit land door dit kabinet.
    Het op een rechtvaardige wijze dit land uit de malaise van de crisis te trekken, zal dan ook uitblijven.

    Mr. Pieter van Vollenhoven , een harwerkende prettige man, welke onderzoekingen en uitspraken helder en concreet zijn.
    En dat laatste mis ik zo veel in het politieke circus.

  5. Bedank voor de goede artikel

  6. Leuk stukje journalistiek.

Geef een reactie