De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Mysterieus duet van Beatrix en Rutte

In de marge van de staatsbezoeken die koningin Beatrix onlangs bracht aan de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Oman hebben zij en premier Rutte een opmerkelijk duet opgevoerd met als samenstellende delen: staatsrecht, ministeriële verantwoordelijkheid en (partij)politiek.

De ware toedracht van dit duet hoort tot het geheim van Noordeinde, maar wat ervan voor de buitenwereld waar te nemen viel, is interessant genoeg om eens op in te zoomen. Het illustreert namelijk de immer precaire rolverdeling tussen staatshoofd en regeringsleider in onze constitutionele monarchie en het werpt enig licht op de aard en kwaliteit van de samenwerking tussen Beatrix en Rutte. Eerst maar eens de feiten.

 

Sjaal

Zich aanpassend aan de gewoontes van het land droeg de koningin bij het bezoek aan de Grote Moskee van Abu Dhabi een lang gewaad en een blauwe sjaal over haar hoed. Dat kwam haar prompt op kritiek te staan van de PVV. “Wat heeft de koningin te zoeken in de moskee in Abu Dhabi? Met abaya en hoofddoek?”, twitterde Geert Wilders.

Zijn partij sprak van een ‘wanvertoning’ en liet via Kamervragen weten het dragen van een hoofddoek door Beatrix te zien als ‘een symbool van islamisering, onderdrukking en discriminatie van de vrouw’. Een relletje was geboren. De meereizende minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal zei sussend het ‘niet meer dan normaal’ te vinden dat de koningin zich bij haar moskeebezoek had aangepast aan de ter plaatse geldende normen en gewoontes. Dat was op 8 januari.

Vier dagen later beantwoordde premier Rutte de Kamervragen van de PVV kortweg als volgt: “Bij een bezoek van H.M. de Koningin aan een godshuis worden de daarbij behorende kledingvoorschriften gerespecteerd.” Op dezelfde dag bezocht Beatrix in Oman opnieuw een moskee waarbij ze andermaal een sjaal (een roze dit keer) over haar hoed droeg.

In Nederland groeide intussen het begrip voor het optreden van de koningin. Er werd daarbij veel nadruk gelegd op de te behalen handelsvoordelen van het bezoek aan de twee Golfstaten. Een opiniepeiling van Maurice de Hond maakte duidelijk dat een meerderheid van de Nederlanders achter Beatrix stond en De Telegraaf nam het voor de vorstin op en desavoueerde en passant Geert Wilders. Einde verhaal dus. Zou je denken. Niet dus.

 

Echte onzin

Aan het einde van haar staatsbezoeken aan VAE en Oman was er, zoals gebruikelijk, een gesprek van de koningin met de pers, waarbij (ook al gebruikelijk) geen microfoons en camera’s toegelaten werden en waaruit niet geciteerd mocht worden. De vragen aan Beatrix werden tevoren ingediend bij de RVD.

De NOS-verslaggevers ter plaatse stelden een vraag over de ‘hoofddoek-commotie’ en die werd – na overleg met Den Haag – tot veler verrassing door de koningin nogal openhartig beantwoord. Ze noemde de opmerking dat een hoofddoek voor vrouwenonderdrukking staat ‘echte onzin’ en voegde daaraan toe dat in het gebied wat ze bezocht vrouwen niet onderdrukt worden. Die laatste toevoeging haalde sommige berichten (aanvankelijk) niet.

Daardoor ontstond er toch weer enig gesputter, want Beatrix zou genegeerd hebben dat een hoofddoek soms wel degelijk een symbool van vrouwenonderdrukking kan zijn. Niettemin werd ‘de uithaal’ van de vorstin vrij algemeen gebillijkt tot toegejuicht. Een dag later liet premier Rutte – gelet op de werking van de miniseriële verantwoordelijkheid ten overvloede – nog eens weten vierkant achter de uitspraken van Beatrix te staan.

Of en hoe hij met de koningin haar commentaar had voorbereid en afgestemd kon hij uiteraard niet zeggen: het geheim van Noordeinde. Naar buiten toe zijn staatshoofd en kabinet het altijd eens. Zo is het constitutionele spel (koning onschendbaar, ministers verantwoordelijk) en zo moet het gespeeld worden.

 

Kernvragen

Kernvraag rond het hele incident is intussen of de premier de vorstin bewust de ruimte heeft gegeven om de hoofddoek-commotie af te doen als ‘echte onzin’. De controleerbare feiten wijzen sterk in die richting. Rutte zou daarmee het risico dat Beatrix, koningin van alle Nederlanders, betrokken werd in een politieke discussie op de koop toe hebben genomen. 

Dat is echter een doodzonde in het samenspel tussen staatshoofd en premier en hoe dan ook risicovol. Toch lijkt dit ‘ingecalculeerde’ risico genomen. Het ligt niet voor de hand dat de door de wol geverfde Beatrix zich bij de beantwoording van vooraf met Den Haag doorgenomen vragen – getergd door de voortdurende PVV-kritiek bijvoorbeeld – heeft laten gaan. Als dit wel het geval was – we zullen het nooit weten – dan valt er aan het samenspel tussen Beatrix en Rutte nog heel wat te verbeteren. We moeten er vooralsnog van uitgaan dat het staatshoofd onder (strikte) regie van de premier tot haar politiek geladen uitspraak kwam.
Dan rijst opnieuw een kernvraag. Waarom is de keuze gemaakt om Beatrix eens flink te laten uithalen? Er was niet echt een reden voor. Waarom mocht de koningin, die zich nooit zelf verdedigt en in lijn met de ministeriële verantwoordelijkheid al met succes verdedigd was door minister Rosenthal en premier Rutte, zich alsnog (aanvallend zelfs) verdedigen? Het blijft een intrigerende vraag.

Het is absoluut ondenkbaar dat de premier de vorstin heeft ‘ingezet’ om PVV-leider Wilders een draai om de oren te geven die Rutte zelf zijn ‘gedoogpartner’ om (partij)politieke redenen liever niet geeft. Maar wat dan? Zou de premier een gebelgde vorstin aan het einde van haar onberispelijke carrière royaal de gelegenheid gegeven hebben om – uiteraard onder zijn verantwoordelijkheid – eindelijk eens van zich af te bijten? Het ligt gelet op de risico’s voor beiden al evenmin voor de hand.

 

Ragfijn spel

Maar wat dan? Misschien was er simpelweg een hapering in de communicatie tussen vorstin en premier ter voorbereiding van het gesprek van Beatrix met de pers. Zo’n gesprek valt moeilijk tot ver achter de komma voor te bereiden; zeker als die voorbereiding over vele ambtelijke schijven loopt. Daardoor kan het wel eens gebeuren dat het staatshoofd in de hitte van de (politieke) strijd meer ruimte neemt dan bedoeld of een premier meer ruimte geeft dan (achteraf) gewenst.

Het kan evengoed zijn dat het toch allemaal precies verliep, zoals gepland. We weten het niet! Zoals we zeker nooit zullen weten wie het initiatief nam tot de ‘echte-onzin’-uitspraak van Beatrix: de koningin of de premier. De staatsrechtelijke en dus publieke uitkomst is ‘per definitie’ hetzelfde: het staatshoofd en de premier zitten op één lijn en zijn het eens. De ministeriële verantwoordelijkheid vergt dat.

En dat staatsrechtelijk leerstuk vergt weer een constant ragfijn spel tussen alle betrokkenen. Daarbij kan er wel eens wat mis gaan. Hoe dan ook: een koningin die zich niet verdedigen mag, maar zich – zuchtend en wel – toch een keer verdedigen ‘mocht’! Het leverde een nieuwswaardig schouwspel op. Jammer alleen dat er geen camera’s en microfoons bij mochten zijn. Waarom eigenlijk niet?

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


5 reacties op “Mysterieus duet van Beatrix en Rutte”

  1. bas zegt: 18-01-12 om 18:19

    Kortom

    er zijn 3 mogelijkheden

    1 Beatrix was de initiator, eventueel in overleg met Rutte
    2 Rutte was de initiator
    3 een communicatiestoornis was het probleem

    In geval van 1 had Rutte in mijn ogen moeten ingrijpen. Niet ingrijpen vind ik laf

    in geval 2 kan de conclusie niet anders zijn dan dat Rutte blijkbaar te laf is om het zelf te doen

    In geval 3 vraag ik mij af wat er nog meer misloopt

    kortom, hoe dan ook, er is schade voor Rutte.

    En, als republikijn heb ik weer plenty extra, overbodige, argumenten tegen de monarchie

    Het was dus een goede week, want ik steun Rutte niet :)

  2. Hennie zegt: 20-01-12 om 16:08

    Tot enkele tientallen jaren geleden was het voor vrouwen in Nederlandse kerken verplicht om een hoed te dragen. In een aantal kerken en een aantal streken van ons land is het voor vrouwen nog steeds verplicht om binnen en buiten de kerk een hoed of een andere hoofdbedekking te dragen.

    Ik ben een vrouw en ik vind persoonlijk die verplichting nergens op slaan. Maar die vrouwen in Nederland die zich aan die regels houden, vinden dat gewoon en zullen zich in de meeste gevallen beslist niet onderdrukt voelen.

    Wat geeft ons het recht om kritiek te hebben als een islamitische vrouw haar hoofd bedekt met een sjaal (in plaats van een hoed) als verplichte hoofdbedekking in Nederland zelf ook nog voorkomt?

    Ik begrijp heel goed dat Beatrix dat gemekker over het zogenaamde onderdrukkende karakter van die sjaals meer dan zat is.
    Zoals ze al zei: in de VAE en Oman heeft ze het tegendeel gezien. Dat zegt ze niet om daarmee te ontkennen dat er in Arabische landen in het algemeen geen onderdrukking van de vrouw voorkomt, maar wel dat die niets te maken heeft met het dragen van hoofdbedekking.

    Overlegd of niet en volgens de regels of niet…
    Beatrix heeft gewoon gelijk!

  3. Een hoop deining… over een doek… over de hoed heen van de Koningin. Zelf zegt ze dat ze zich aanpaste met respect voor de plaatselijke gebruiken. Kan wel zijn denk ik d’r van…maar zo ik het zie…de mannen specifiek in de Verenigde Arabische Emiraten
    dragen ook altijd bepaalde hoofddeksels en kledij en alle mannen in de stoet van NL origine deden daar niet aan mee. Of die zich nergens wat van aantrekken…aan de plaatselijke gebruiken ook niet tm. in die Moskee! Dus waar gaat het nu over…de (NL) vrouwen in de stoet wel met hoofddoek op het hoofd en de (NL)mannen in de stoet doen nergens aan mee met de regionale gewoontes qua hoofdtooien kledij. Daar heeft nou net niemand het over.

    Zelf vind ik een hoed als hoofd bedekkende hoofddeksel genoeg.Het bedekt het hoofd en daar gaat het toch om. Een extra doek er overheen maakt het misschien te overdreven het is gewoon dubbelop. teveel! Hoed of doek is meer dan genoeg!Maar de NL mannen er omheen in die stoet die in dat soort landen tm.in de Moskee. (niet met de plaatselijke mannelijke bewoners die allemaal wel met hoofdtooi in de stoet er bij waren) zich nergens geen ene bal wat van aantrekken..vind ik echt niet kunnen!

    Daar val ik nou op. Niet als zodanig over de Koningin en Maxima, niet over de NL vrouwen in de stoet. maar die NL mannen…(komen over als uit de klei getrokken boeren. uit een ver land…) Het mist sowieso alle respect voor de plaatselijke gewoontes! En dat
    kan je van de Majesteit en van Maxima niet zeggen!
    Gr. van JJ

  4. Louis van Rasten zegt: 24-01-12 om 19:28

    De koningin dient zich niet met politiek te bemoeien en zich verre te houden van enigerlei uitspraken op dit gebied. Het ministerie zelf is verantwoordelijk voor de handel en wandel van het koningshuis.

    Verder vind ik het inderdaad een behoorlijk gedoe rondom het hoofdoekjesaspect. Je dient je aan te passen in landen waar je te gast bent en daarbij dien je de plaatselijke gebruiken (religieus danwel cultureel) te respecteren. Ik begrijp de commotie van de PVV hierover dan ook totaal niet evenals een meerderheid van de bevolking in Nederland.

  5. Edwin zegt: 12-02-12 om 18:53

    Het staat gewoon vast. Geert Wilders is een haat saaier. Hij zet bevolkingsgroepen tegen elkaar op, lokt ze uit en intimideert ze. Respect dat komt in het woordenboek van Wilders niet voor. Deze man is “staatsgevaarlijk”…..!!!!!!!!

Geef een reactie