Ceremonieel onderkoning Piet Hein Donner

Omdat de Socialistische Partij op het laatste moment bijdraaide, is het er toch nog van gekomen. Voortaan zal de koningin geen rol meer spelen bij de kabinetsformatie. Een meerderheid in de Tweede Kamer (PVV, PvdA, SP, D66 , PvD en GroenLinks) gaat in het Reglement van Orde vastleggen dat na verkiezingen niet de koningin, maar de kamer zelf  een (in)formateur zal benoemen. VVD, CDA, CU en SGP zijn tegen, maar moeten zich bij de meerderheid neerleggen.

De politieke rol van Beatrix en haar opvolger wordt dus minder: een stapje op weg naar een (meer) ceremonieel koningschap, al zijn er nogal wat haken en ogen. Tegelijk heeft  deze stap – en dat is onderbelicht gebleven – in de praktijk ook gevolgen voor de vice-president van de Raad van State, ‘onderkoning’ Piet Hein Donner. Die gaat, zij aan zij met Beatrix, richting een ceremonieel koningschap: voor hem dus een ceremonieel onderkoningschap. Eerst maar eens de kabinetsformatie zonder koningin.

Achterkamertjes

Wat formeel al sinds 1971 kan, gaat de Tweede Kamer nu dus echt doen.  Zo’n week na de verkiezingen zal zij de verkiezingsuitslag bespreken en een informateur of formateur aanwijzen. Exit de koningin als neutrale, voor zover dat kan, procesbegeleider van de formatie.  

De hoofdredactionele commentaren in de Volkskrant (“Om te beginnen verdient de Tweede Kamer lof”) en in NRC-Handelsblad (“Tweede Kamer zet een terechte en principieel juiste stap.”) zijn positief. Maar ze zien niettemin beren op de weg. Het zal voor partijen, die elkaar tijdens de verkiezingscampagne te vuur en te zwaard hebben bestreden, lastig zijn om uit te leggen dat ze ‘nu ineens’ met elkaar verder willen in een kabinet.

Onderhandelen over compromissen doe je met de kaarten tegen de borst en niet in het openbaar. Voorafgaand aan het Kamerdebat, waarin zich een meerderheid voor een nieuw kabinet  dient af te tekenen, zal er dus heel wat ‘achterkamertjesoverleg’ nodig zijn. En dat geldt al helemaal voor de door de Kamer te benoemen (in)formateur. Wie wil daarvoor – met alle afbreukrisico van dien  – kandidaat zijn?

Het paleisachterkamertje van het staatshoofd wordt vervangen door nog meer achterkamertjes op Het Binnenhof. Zeker als partijen voor de verkiezingen niet uitspreken met wie ze een kabinet willen vormen. Volgens de Volkskrant is de nieuwe procedure ‘goedbedoeld’, maar ‘geen garantie voor vooruitgang’ en ook NRC-Handelsblad ziet er ‘geen garantie in voor een transparanter formatieproces’. 

Onduidelijk is verder wat er gebeurt als de verkiezingen een meerderheid opleveren die tégen het benoemen van een informateur door de Kamer is. En hoe moet het als de ene na de andere formatiepoging strandt?

Onderkoning

Behalve voor de koning (m/v) zal het besluit om de Kamer bij kabinetsformaties voortaan het voortouw te laten nemen ook gevolgen hebben voor de onderkoning. Als belangrijkste adviseur van het staatshoofd had de vice-president van de Raad van State een sleutelrol bij kabinetsformaties. Hij werd aan het begin van elke kabinetsformatie steevast als eerste in de rij van adviseurs door de koningin ontvangen en bleef tijdens het proces als (staatsrechtelijk) adviseur van de vorstin een grote rol spelen.

Voor de net aangetreden onderkoning Piet Hein Donner CDA) is dat niet meer weggelegd nu de koningin buiten de kabinetsformatie zal blijven.  Vaak ook trad de vice-president van de Raad van State aan als informateur. Tijdens de formatie van het Kabinet-Rutte in 2010 vervulde de toenmalige onderkoning Herman Tjeenk Willink (PvdA) zelfs twee keer die rol.  Ook bij de vorming van de kabinetten Kok I (1994) en Kok II (1998) was Tjeenk Willink informateur.

In theorie is het denkbaar dat in de nieuwe constructie de vice-president van de Raad van State toch informateur wordt, maar de Tweede Kamer zal het vermoedelijk als een zwaktebod zien om de onderkoning tot informateur te benoemen nadat ze eerst de kabinetsformatie voor de koning taboe heeft verklaard.

Betrokkenheid voor Piet Hein Donner bij een kabinetsformatie zou voorlopig toch al moeilijk liggen omdat hij, tot in zijn eigen (verdeelde) CDA toe, politiek nogal omstreden is door de steun die hij gaf aan de totstandkoming van het huidige ‘gedoogkabinet’, waarin hij minister werd. Donner kan je dus voortaan met recht en reden een (meer) ceremonieel onderkoning noemen.

De positie  van onderkoning wordt trouwens toch al uitgehold, want steeds vaker verwijst het kabinet adviezen van de Raad van State naar de prullenbak. Pikant in dit verband:  de Raad  adviseerde onlangs negatief over nog door Piet Hein Donner als minister ingediende wetsontwerpen met betrekking tot een boerkaverbod en een verbod op een dubbele nationaliteit. Schrale en pikante troost voor de onderkoning is dat zijn opvolger en partijgenoot op Binnenlandse Zaken, Liesbeth Spies, ook deze adviezen negeert.

Koningin Beatrix

Door te besluiten het staatshoofd geen rol meer te geven bij het vormen van een nieuw kabinet, wordt het alom geprezen koningschap van Beatrix op de valreep dus toch nog een beetje ingeperkt tot (meer) ceremonieel en minder politiek.

Wezenlijke  stappen in die richting – de koning geen onderdeel van de regering meer laten zijn en hem het voorzitterschap van de Raad van State ontnemen – zitten er bij gebrek aan de vereiste tweederde meerderheid ter wijziging van de grondwet voorlopig niet in.

Eerst maar eens kijken hoe een kabinetsformatie zonder tussenkomst van de koning(in) uitpakt. Gelet op de wankele politieke verhoudingen in ons land kan die proef op de som wel eens eerder genomen worden dan gepland.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


9 reacties op “Ceremonieel onderkoning Piet Hein Donner”

  1. bas zegt: 26-03-12 om 11:57

    Wat mij aan een niet koninklijk benoemde informateur aantrekt – naast de principiële voordelen – is dat dit wellicht zou leiden tot meerdere parallelsessies:

    Het zou zomaar kunnen dat VVD en PvdA parallel aan elkaar met zowel D’66 als het CDA praten – twee partijen die wellicht in de volgende Kamer ongeveer even groot zijn – wellicht aangevuld met een vierde partij.

    Dan zouden beide informateurs kunnen berichten, en de coalitie die het meest haalbaar is wordt dan gekozen.

    Terzijde, het valt mij toch tegen van de VVD dat die tegen gestemd hebben. Immers, het liberalisme gaat uit van de gelijkwaardigheid van alle mensen, en een monarchie is daarmee in tegenspraak

  2. Ik vind het een slechte zaak dat de Monarch in Nederland de informatuer niet meer aanwijst.
    De kroon heeft en had een neutrale positie in deze.
    Dat staat voor mij zo vast als het maar kan.
    In een land dat politiek zo verdeeld is, gaat
    het met een minderende rol van de Kroon in deze
    juist (en daar hoef geen deskundige voor the zijn)
    nog meer achterkamertjes overleg opleveren en zal de burger nog verder van diezelfde politiek komen te staan.
    Het zal meer verwarring op leveren en als dit de stap is naar een totaal ceremonieel Koningschap.
    De politiek schijnt te vergeten at 80% van de nederlanders het huidige koningsschap prefereren.

  3. Ricardo zegt: 26-03-12 om 17:20

    Ach, de hele discussie is tegelijk even principieel en thoretisch als lood om oud ijzer. Veel windowdressing voor of tegen een koningshuis dat helaas nog steeds tot de duurste ter wereld behoort en er weer 2% bij kreeg terwijl zovelen minstens dat percentage moeten inleveren. Het is maar wat je echt onrechtvaardig vindt.

  4. pj troelstra zegt: 26-03-12 om 23:31

    ik vind het een stap in de goede richting van het bouwen aan een zuivere democratie. niet dat ik tegen het koningshuis ben, maar als je volk laat kiezen moet je ze ook een wezenlijk aandeel in het bestuur geven en geen ceremonieel aandeel zoals nu het geval is.

    volgende stap moet zijn, het uitsluiten van inmening van geloven op de politiek, en het uitsluiten van partijen die op basis daarvan politiek bedrijven. en partijen die geen democratische structuur hebben en/of vrouwen en minderheden uitsluiten.

    want op dit moment is het democratisch gehalte van onze regering zeer gering, en viert de klassejustitie en aristocratie hoogtij…

    en dat brengt ons land in de staat van een bananenrepubliek..ohwja onze ministerpresident is trouwens een veroordeelde rascist..

  5. bas zegt: 27-03-12 om 10:18

    troelstra schreef

    volgende stap moet zijn, het uitsluiten van inmening van geloven op de politiek, en het uitsluiten van partijen die op basis daarvan politiek bedrijven. en partijen die geen democratische structuur hebben en/of vrouwen en minderheden uitsluiten.

    Het verbieden van partijen die een geloof aanhangen vind ik verkeerd, hoezeer ik religieuze motieven ook wantrouw.

    Maar of iemand tegen euthanasie is op grond van religie, of op grond van een ander argument – dat maakt niet uit, als we neuzen gaan tellen is het in dit geval een tegenstem.

    Net zo vind ik het verkeerd om een partij te verplichten intern democratisch te zijn – hoezeer dit voor mij wel een argument is om mijn stem te bepalen. Maar als je je met de interne structuur bemoeit, hoe moet die dan zijn?

    Mogen getrapte systemen (de voorzitter van de afdeling Nijmegen stemt landelijk namens de afdeling) of moeten die juist – waardoor het onmogelijk wordt een partij naar eigen inzicht op te richten.

    Net zo denk ik over partijen die willen uitsluiten.

    Wat wel moet is dat een partij zijn financiering doorzichtig heeft en dat de besluitvorming bekend is. Persoonlijk ben ik ook tegen het aannemen van schenkingen uit buitenlandse bron.

    Voor beide zou gelden – schenkingen van meer dan 5000 euro moeten gemeld worden (journalisten spitten dit wel uit, doe ik zelf niet) en uit buitenlandse bron teruggestuurd.

    Wellicht met uitzondering van schenkingen van organsiaties die zelf een politieke partij zijn – zodat politieke partijen hun buitenlandse geestverwanten op de been kunnen helpen – in een lidstaat van de Europese Unie.

    Vrijheid van vereniging, democratie staat enerzijds niet toe dat van alles voorgeschreven moet zijn voor politieke partijen, maar houdt anderszins wel in dat er toezicht is op externe beïnvloeding

  6. Kijk. zo probeert iemand en beeld te scheppen dat er niet is!
    de 80% is gebaseerd op een simpele peiling.
    Laat in Nederland een referendum plaats vinden over het doen en laten van dit koningschap en je zult een verrassende uitslag hebben

  7. Hans zegt: 27-03-12 om 22:15

    http://indegelogeerdeaap.blogspot.com/2012/03/nieuw-rondje-kolf-schieten.html
    Er zitten ook gevaren in nu Beatrix zich er niet meer mee bemoeit. Zie link

  8. peter zegt: 03-04-12 om 19:39

    de sp die overstag gaat voor donner.
    wat hebben ze voor sigaar uit eigen doos toegestopt gekregen.
    nl begint op een maffia land te lijken met schimmige dealtjes van zelfverklaarde volksvertegenwoordigers.

  9. Ik verwacht dat de politici binnen de kortste keren op hangende pootjes op het paleis aankomen. Ik hoop dat de koningin dan sterk genoeg is om alsnog dit onzalige plan te negeren en ons land weer een regering te geven!

Geef een reactie