De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koninginnedag overschaduwt Bevrijdingsdag

Premier Rutte begon zijn felicitatie aan de koningin dit jaar met exact dezelfde zin als vorig jaar: ‘Koninginnedag is Nederland op zijn best.’ Koninginnedag moet blijven. Een ruime meerderheid (60%) van het Nederlandse volk vindt dat. Dat is een uitkomst van de Koninginnedagenquête 2012 van de NOS. Een grote minderheid (42%) wil na het aantreden van Willem-Alexander Koninginnedag ook het liefst op 30 april blijven vieren. Slechts 18% gaat akkoord met verplaatsing naar 27 april: de verjaardag van Willem-Alexander.

Het onlangs geopperde idee om Koninginnedag om te dopen tot Oranjedag en die te gaan vieren op  24 april, de verjaardag van de Vader des Vaderlands Willem van Oranje, krijgt slechts steun van 16% van de Nederlanders. Koninginnedag heeft zich kortom bewezen als dé nationale feestdag van ons land. Die andere nationale feestdag, Bevrijdingsdag, blijft daar maar wat flets bij afsteken.

Koninginnedag

Koninginnedag – binnenkort Koningsdag – zag op 31 augustus 1885, de vijfde verjaardag van prinses Wilhelmina, het licht als ‘Prinsessedag’.  Als nationaal eenheidsfeest in een verzuild Nederland ging de feestdag  -na de dood van koning Willem III in 1890 – verder als Koninginnedag. Die bestaat dus vanaf 1891, al werd Wilhelmina pas enkele jaren later – op 31 augustus 1898, toen ze 18 jaar werd – feitelijk koningin.

Koninginnedag op 30 april kennen we sinds 1949. Toen koningin Wilhelmina in 1948 plaats maakte voor haar dochter Juliana, werd hij verplaatst van 31 augustus (de verjaardag van Wilhelmina) naar 30 april (de verjaardag van Juliana). Sinds 1949 (53 jaar) dus vieren we Koninginnedag  – onder Juliana verder uitgegroeid tot een echte nationale feestdag en een vrije dag voor iedereen – op 30 april.

30 april

Dat het die datum bleef, is te danken aan koningin Beatrix.  Bij haar troonsbestijging in 1980 verordonneerde zij dat Koninginnedag op de geboortedag van haar moeder gevierd zou blijven worden en niet op 31 januari, haar eigen geboortedag. Een volksfeest met veel straatactiviteiten is in het prille voorjaar natuurlijk ook beter op zijn plaats dan in de winter.

Het was ook Beatrix die Koninginnedag ‘democratiseerde’. Voortaan ging zij zelf op bezoek bij haar feestvierende volk  in plaats van haar onderdanen in een defilé aan haar voorbij te laten trekken, zoals onder Juliana gebruikelijk was. Toch is de datum 30 april ook weer niet heilig. Als die op een zondag valt, dan wordt het Oranjefestijn vanwege de voor veel protestanten onaantastbare zondagsrust verplaatst naar zaterdag 29 april. Maandag 1 mei was geen optie, want dan vieren/vierden socialisten en communisten hun internationale feestdag: de Dag van de Arbeid.

Bevrijdingsdag

De tweede nationale feestdag van ons land – Bevrijdingsdag – kent een geschiedenis van vallen en opstaan. De bevrijding  in 1945 van het Koninkrijk van de Duitse en Japanse bezetter is voor het eerst gevierd op 31 augustus 1945, toen nog Koninginnedag. Wilhelmina wilde dit feest echter niet op haar verjaardag en daarop kwam 5 mei in beeld, de dag van de capitulatie in Nederland van het Duitse leger. Een vrije dag zat er in die sobere jaren van de wederopbouw niet in. Te duur. 

Aanvankelijk werd Bevrijdingsdag slechts om de vijf jaar gevierd. Pas in 1968 besloot de regering het vieren van de bevrijding en de herdenking van de gevallenen vast te pinnen op 4 en 5 mei; ook als een van die dagen op een zondag valt. Door ijveren van het in 1986 opgerichte ‘Nationaal Comité 4 en 5 mei’ kreeg Bevrijdingsdag uiteindelijk in 1990 toch de status van nationale feestdag.

Een vrije dag voor iedereen werd het niet. Dat wordt tot op de dag van vandaag per sector in CAO’s geregeld. 

Met bevrijdingsfestivals in heel het land verschoof het accent intussen naar het stilstaan bij vrijheid en democratie in het algemeen. Veel meer een nationale manifestatie werd de dodenherdenking op 4 mei.  Stille tochten en plaatselijke (militaire) herdenkingen  in het hele land werden later aangevuld met een officiële nationale herdenking in de Ridderzaal.

Vanaf 1959 bestaat de nationale Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam in zijn huidige vorm. Vanaf 1961 wordt daarbij ook aandacht geschonken aan Nederlanders die na 1945 bij oorlogshandelingen het leven lieten.

Oranjedag

Op gezette tijden laait de discussie op hoe lang we nog door moeten gaan met het zo expliciet en nadrukkelijk herdenken van de gevolgen voor ons land van de Tweede Wereldoorlog. In de meeste landen wordt via een nationale feestdag stilgestaan bij het ontstaan en/of het onafhankelijk worden van de natie. Het oogt natuurlijk ook wel iets heldhaftiger te vieren dat je jezelf bevrijd hebt, dan dat je door anderen bevrijd bent.

Een ‘compromis’ tussen Koninginnedag en Bevrijdingsdag  is onlangs aangereikt door de historicus en Oranjekenner Coos Huijsen. In zijn proefschrift ‘Nederland en het verhaal van Oranje’ stelt hij voor om voortaan op de geboortedag van Willem van Oranje (24 april) Koninginnedag te vieren. Uiteindelijk stond die als initiator van de Nederlandse opstand tegen de Spaanse koning Filips II tijdens de Tachtigjarige Oorlog aan de wieg van Nederland als een onafhankelijk land. Eerst republiek, later monarchie, maar steeds met Oranjes in een hoofdrol.

Nationaal compromis

Op termijn zouden Koninginnedag en Bevrijdingsdag  misschien wel kunnen fuseren tot Oranjedag: Onafhankelijkheidsdag en Koningsdag tegelijk. Dan zijn we ook meteen af van die ongemakkelijke situatie van twee nationale feestdagen vlak na elkaar, waarvan de ene (Koninginnedag) de andere (Bevrijdingsdag) steeds weer overschaduwt. 24 april is per saldo een mooi, ’nationaal’ compromis tussen 27 april en 30 april. En het is nog goedkoper ook. Een goedkoop compromis. Wat weerspiegelt de nationale volksaard beter dan dat?

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


6 reacties op “Koninginnedag overschaduwt Bevrijdingsdag”

  1. webbertje zegt: 30-04-12 om 13:35

    Het allerlaatste shot van Beatrix in Veenendaal zag je dat ze een bíjna een straal liet lopen, het heeft haar vandaag ontroord. Ook haar zus.

  2. Erik Schoonhoven zegt: 30-04-12 om 13:57

    Kleine correctie: Wilhelmina werd niet feitelijk koningin in 1898. Ze werd feitelijk koningin vanaf het moment dat haar vader zijn laatste adem uitblies. Vanaf haar 18e verjaardag mocht ze ook actief haar taak als staatshoofd gaan uitvoeren.

  3. peter zegt: 30-04-12 om 18:37

    morgen gelukkig weer normaal niveau, deze dag symboliseert dat nederlanders raar en te volgzaam zijn

  4. Hennie zegt: 08-05-12 om 10:16

    Eerlijk gezegd vind ik dat mensen wel verschrikkelijk moeilijk kunnen doen. Wat is er mis mee om binnen een week tijd twee keer een feest te vieren? Het is dicht op elkaar, maar volgens mij zijn er maar weinig mensen die daar echt problemen mee hebben.
    Moeten we dan voor die paar die er wel problemen mee hebben, de boel maar veranderen – misschien zelfs maar samenvoegen tot één dag? Beetje belachelijk idee vind ik.

  5. Ik zou toch wel de twee dagen uit elkaar houden

  6. bas zegt: 30-01-13 om 20:14

    Het voorjaar zit propvol met feestdagen – carnaval, pasen, hemelvaartsdag, pinksteren, koninginnedag en bevrijdingsdag

    Het najaar? Na pinksteren – eind mei, soms begin juni – is de volgende feestdag het kerstfeest.

    Dus als je het eerlij kgaat verdelen is 31 augustus een hele mooie datum om een dagje vrij te nemen

    Prettig bijverschijnsel: er wordt dan het einde van de vakantie gevierd, waardoor na die dag ook van iedereen verwacht kan worden dat ze weer aan het werk zijn

    en het einde van de zomer waarin niemand te vinden is- dat is in mijn ogen echt wel een feestje waard

    Dus als we gaan stemmen wanneer we een feestdag willen invoeren, stem ik op 31 augustus

    Dat op die dag ooit iemand jarig is geweest – ach, wie weet dat nog??

Geef een reactie