De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

‘De koningin is dood, leve de koning!’

De zegswijze ‘De koning is dood, leve de koning!’ klinkt wat harteloos en oneerbiedig, maar wil slechts aangeven dat op het moment van het overlijden van een vorst diens opvolger van rechtswege meteen zijn plaats inneemt. Geen seconde een lege troon dus. De uitroep illustreert daarnaast de in veel erfelijke monarchieën nog steeds gangbare praktijk dat koningen op de troon blijven zitten tot hun dood erop volgt.
 
Toch klopt er iets niet. In ieder geval voor Nederland niet, want bij ons treden vorsten al decennia lang af voordat ze overlijden. Toch kan dat zomaar weer veranderen. We moeten daarom heel voorzichtig maar eens gaan wennen aan: ‘De koningin is dood, leve de koning!.’ Niemand weet namelijk hoe koningin Beatrix denkt over haar monarchale toekomst.

 Elizabeth II

Neem Groot Brittannië, België, Zweden, Denemarken en Noorwegen. Daar is het gebruikelijk dat een koning of koningin in het harnas sterft. De 86-jarige Britse koningin Elizabeth II – deze week nog uitbundig gehuldigd vanwege haar diamanten ambtsjubileum – denkt volgens haar premier David Cameron niet aan aftreden. Op de vraag of Elizabeth afstand van de troon zou doen in geval haar gezondheid minder wordt, antwoordde Cameron kort en krachtig: “Dat lijkt me uitgesloten.”

Eens zal dus in Engeland het ‘De koningin is dood, leve de koning!’ klinken, maar hoe lang de nu 63-jarige Charles, de Prins van Wales, daarop nog zal moeten wachten, is in de schoot der goden verborgen. Als hij zo oud wordt als zijn moeder, dan kan hij toch nog heel lang koning zijn, al zit een diamanten jubileum er voor hem natuurlijk niet in.

Misschien moet hij op momenten van ongeduld maar denken aan de Zweedse koning Gustav VI. Die volgde in 1950, op 67-jarige leeftijd, zijn vader Gustav V op, toen hij op 92-jarige leeftijd overleed. Gustav VI was nog 23 jaar koning van Zweden, want hij werd 90 jaar.

Wilhelmina en Juliana

In ons land lijkt het vanzelfsprekend dat een koning of koningin na verloop van tijd aftreedt om ruimte te maken voor een opvolger. Dat idee is ontstaan, omdat de twee voorgangsters van koningin Beatrix allebei ver voor hun dood afstand deden van de troon.

Koningin Wilhelmina, uitgeput vanwege de zware oorlogsjaren 1940-1945 en teleurgesteld over het herstel van de politieke verhoudingen van vóór de oorlog waar ze weinig mee op had, trad na een regeerperiode van 50 jaar af in 1948. Ze was toen 68 jaar. Ze leefde daarna nog 14 jaar. Als ze tot haar dood aan was gebleven, had ze het ambtsjubileum waar de Britse koningin dezer dagen om bejubeld is, dus ruimschoots kunnen halen.

Wilhelmina’s dochter Juliana regeerde 32 jaar en trad in 1980 af; op 71-jarige leeftijd. Ze motiveerde haar aftreden als volgt: “Bij ieder die oud wordt, doet vroeger of later het nuchtere feit zich voor dat de krachten gaan afnemen en dat zo iemand zijn taak niet meer kan volbrengen als voorheen.” Juliana leefde vervolgens nog 24 jaar.

Even rekenen. Als Juliana pas aan de macht gekomen was bij de dood van haar moeder, maar aangebleven was tot haar dood, dan zou – met zo’n 46 regeringsjaren – een gouden ambtsjubileum, zoals Wilhelmina op de valreep haalde, er voor haar overigens nóg niet in gezeten hebben. Laat staan een diamanten jubileum.

Willem I, II en III

Van de drie koningen die eerder op de Nederlandse troon zaten, Willem I, II en III, is alleen Willem I voor zijn dood afgetreden. Dat had een bijzondere reden. De afscheiding van België van het Koninkrijk der Nederlanden had hem zo teleurgesteld dat hij na 30 jaar de brui aan zijn koningschap gaf. De twee andere ‘Willemen’ stierven allebei in het harnas: Willem II zat 9 jaar op de troon en werd 56 jaar en zijn opvolger overleed na 41 jaar regeren op 73-jarige leeftijd. Toen had dus voor zijn opvolgster en dochter Wilhelmina ‘De koning is dood, leve de koningin!’ moeten klinken.

Wilhelmina echter was toen pas 11 jaar en moest nog tot haar 18de verjaardag wachten om de troon te mogen bestijgen. Intussen nam koningin Emma, de vrouw van Willem III, als regentes voor haar de honneurs waar. Maar om nu te gaan roepen: ‘De koning is dood, leve de koningin-regentes!’…

Overigens was Emma voordien ook al even regentes om voor haar doodzieke man Willem III waar te nemen. Deze regentconstructie kan bij langdurige ziekte van een (bejaard) vorst altijd worden toegepast. Ook vandaag nog. De grondwet voorziet erin.

Beatrix

Iedereen in ons land gaat er na Wilhelmina en Juliana voetstoots vanuit dat koningin Beatrix – 74 jaar en 32 jaar op de troon – zal aftreden en niet tot haar dood op de troon zal blijven zitten.  Maar zo hoeft het niet per se te gaan. Beatrix is de oudste regerende koning(in) die Nederland ooit gekend heeft. Ze is gezond en beleeft geen zichtbaar ongenoegen aan het ambt waarmee ze gaandeweg vergroeid is geraakt. Ze heeft het recht en de kans om een oude monarchale traditie ook in ons land weer nieuw leven in te blazen door gewoon aan te blijven tot haar dood.

Stel dat koningin Beatrix, net als haar moeder Juliana 94 jaar wordt, maar niet aftreedt. Dan wordt Willem-Alexander koning (‘De koningin is dood, leve de koning!’) op zijn 65ste. Dat is ongeveer even oud als de beoogd opvolger van de Britse koningin Elizabeth nu. En wij intussen maar speculeren over het meest voor de hand liggende tijdstip voor koningin Beatrix om af te treden.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


7 reacties op “‘De koningin is dood, leve de koning!’”

  1. De uitroep illustreert daarnaast de in veel erfelijke monarchieën nog steeds gangbare praktijk dat koningen op de troon blijven zitten tot hun dood erop volgt.

  2. Bas zegt: 07-06-12 om 11:20

    Ik hoop dat Beatrix niet wacht tot haar dood. Want als ze eerder aftreedt, wordt de inhuldiging van Willem-Alexander een groot feest en geen sobere gelegenheid, omdat de vorstin net dood zou zijn.

  3. Juliana is uiteindelijk dement geworden, het lijkt mij onwaarschijnlijk dat zij tot haar dood koningin had kunnen blijven. Dus mocht Beatrix hetzelfde overkomen zal zij ongetwijfeld de eer aan zichzelf houden. Lichamelijke gezondheid is plezierig, maar geestelijke gezondheid lijkt mij een vereiste. De moderne dilemma’s bij het steeds ouder worden van mensen, met alle daarbij horende consequenties, spelen ook een rol bij de regels van een archaische staatsvorm als de monarchie.

  4. Annemarie van der Hoff zegt: 07-06-12 om 13:34

    Eerlijk gezegd is een monarchie niet meer echt van deze tijd. Er komen mensen op zo’n troon die niet door daden en weten zijn opgevallen. Voor elk ander beroep moet je een opleiding volgen. Koning of koningin kan iedereen door geboorte worden. Of ze nu geschikt zijn of niet. Veel mensen vinden de “poppekast” eromheen leuk, voor mij hoeft dat niet. Een gekozen president (die elke paar jaar wisseld) kan het prima doen.
    Dat iemand door de dood van een ander een positie krijgt is niet goed.
    Tenslotte zijn alle mensen gelijk. Door de monarchie doe je zo, of er mensen zijn die quasi door geboorte beter zijn. Dat klopt dus niet.

  5. H10 zegt: 14-11-12 om 21:10

    Ik weet niet wie hier niet zo goed kan rekenen, maar als Juliana aangetreden pas zou zijn na de dood van haar moeder in 1962 dan zou ze ‘slechts’ ruim 41 jaar koningin zijn geweest (28-11-1962 tot 20-03-2004) en niet 46 als hier beschreven staat.

  6. Sonja zegt: 18-11-12 om 12:52

    Naar mijn mening is het prima om een monarchie te hebben.
    Annemarie zegt dat er mensen zijn die een opleiding moeten volgen voor hun positie…Alexander krijgt al een opleiding vanaf het moment dat hij geboren is. Een president voor Nederland ? Ik mag toch hopen dat het nooit gaat gebeuren ! Het koningshuis zou nooit de economie of het welzijn van het land in gevaar brengen vanwege het feit dat ze erg sterk met Nederland verbonden zijn.
    En een verkiezing voor een president? ik hou mijn hart vast, de huidige regering is ook “gekozen ” naar aanleiding van hun verkiezingsprogramma en kijk eens wat een narigheid dat veroorzaakt.
    Nee hoor, laten wij maar een monarchie blijven , ik voel me daar prima bij !!!!!

  7. carla zegt: 28-01-13 om 19:55

    Zozo de laatste zin onder in beatrix klopt helemaal ze treed af en dit is een half jaar geleden geschreven -;) hmm

Geef een reactie