De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Beatrix verder met Rutte of Roemer

In de volop losgebarsten verkiezingsstrijd – met alle onvermijdelijke mooipraterij, uitvergrote incidenten en framing van dien – speelt de monarchie slechts een bijrol. Daar zijn goede redenen voor. Om te beginnen zijn er belangrijkere problemen aan de orde. De haperende economie, de in zwaar weer verkerende Europese munt en de uit de hand gelopen overheidsschuld eisen met voorrang onze aandacht.

Daar komt bij dat de discussie over een modernisering van de monarchie vorig jaar is uitgemond in een politieke patstelling. Voorlopig blijft, op een geringere betrokkenheid van de koningin bij kabinetsformaties na, dus alles bij het oude.

Toch zal de uitkomst van de verkiezingen koningin Beatrix niet onberoerd laten. In de komende kabinetsformatie wordt op grootscheepse wijze het 200-jarige bestaan van de Oranjemonarchie in ons land gevierd en een troonswisseling in dezelfde periode is iets om serieus rekening mee te houden.

Zich uiteraard verre houdend van het electorale geweld dezer dagen kan het Beatrix daarom niet onverschillig laten of ze verder moet met Mark Rutte (VVD) als premier of – minder waarschijnlijk – te maken krijgt met Emile Roemer (SP) in die functie.

Premier Rutte

De VVD van Mark Rutte maakt, in tegenstelling tot zowat alle andere politieke partijen,  in haar verkiezingsprogramma ‘Niet doorschuiven, maar aanpakken’ voor de periode 2012-2017  geen woord vuil aan de monarchie. Dat hoeft ook niet. In de beginselverklaring van de VVD staat klip en klaar dat de liberalen onverkort kiezen ‘voor de constitutionele monarchie onder het Huis van Oranje-Nassau’ met als hoeksteen ‘de ministeriële verantwoordelijkheid en de onschendbaarheid van de Koning’.

De partij stelt vast, dat het koningshuis ‘de eenheid van ons land bevordert en de burgers bindt’ en ziet geen enkele reden om aan de staatsrechtelijke positie van de koningin te gaan morrelen door haar koningschap meer ceremonieel te maken en van elke politieke lading te ontdoen.

In de bijna twee jaar van zijn premierschap stond Rutte pal voor de monarchie. Hij wist – dankzij de steun van andere op dit punt ook behoudende partijen én dankzij de politieke verdeeldheid van de veranderingsgezinde partijen -  elke verandering en beperking van het koningschap af te wimpelen en buiten de deur te houden.

Maar bij de formatie van zijn VVD-CDA-kabinet met gedoogsteun van de PVV liep Rutte echter een monarchale kras op doordat hij voortijdig en buiten de regierol van de koningin om publiekelijk een wending in het formatieproces aankondigde. Het kwam hem op veel kritiek te staan. Ook Beatrix zou ‘not amused’ geweest zijn en daarvan tegenover haar jonge premier ook blijk gegeven hebben.

Maar dat is allemaal verleden tijd. Als Mark Rutte opnieuw premier wordt, hoeven Beatrix en haar beoogd opvolger Willem-Alexander zich geen grote zorgen over hun monarchale toekomst en positie te maken.

Premier Roemer

Iets gecompliceerder ligt het als SP-leider Emile Roemer de verkiezingen wint. De peilingen spreken elkaar fors tegen, maar sluiten de mogelijkheid dat de Socialistische Partij als grootste uit de stembus komt niet uit. Dan is het natuurlijk nog een lange en uiterst moeilijke (formatie)weg voordat Emile Roemer zich eventueel in het Torentje kan installeren, maar gelet op de electorale tweestrijd Rutte-Roemer en de beweeglijkheid van het Nederlandse electoraat is het – in ieder geval theoretisch – denkbaar.

Reden genoeg in te zoomen op de monarchale opvattingen van de Socialistische Partij. Die zijn de laatste jaren nogal aan het schuiven. Het is natuurlijk ook een hele stap als een partij die haar vroegste wortels heeft in een ideologie die de dictatuur van het proletariaat predikt, zich neerlegt bij een monarchie, ook al is dat een constitutioneel beperkte monarchie.

In de kernvisie ‘Heel de mens’ uit 1999 zegt de SP dat een gekozen staatshoofd nodig is voor ‘de verbreding en verdieping van de democratie’. Op de SP- website wordt dat nader ingevuld. Dat gaat zo: “De SP vindt dat het beter is om het staatshoofd te kiezen. Veel Nederlanders hechten echter veel waarde aan het Koninklijk Huis. Daarom moeten politici zorgen dat de monarchie past in onze democratie. Het staatshoofd moet vooral een ceremoniële functie hebben, als symbool en vertegenwoordiger van Nederland. Daar passen geen politieke functies bij. De toekomstige koning hoeft geen lid te zijn van de regering.” De SP wil verder een eind maken aan de mogelijkheid voor leden van het Koninklijk Huis om ‘allerlei privékosten’ – bijvoorbeeld privévluchten – te declareren en voegt daaraan toe: “Zij moeten voortaan ook gewoon belasting betalen, net als iedereen.

In het verkiezingsprogramma 2013-2017 ‘Nieuw vertrouwen’ herhaalt de SP deze standpunten. De partij van – mogelijkerwijs – premier Roemer zal zich echter realiseren dat er vooralsnog geen politieke meerderheid bestaat voor invoering van een ceremonieel koningschap en voor belastingheffing ‘over inkomen en vermogen’ van leden van het Koninklijk Huis.

Na het inleveren van het principe dat Nederland beter af zou zijn met een gekozen staatshoofd, zullen Emile Roemer en de zijnen bij regeringsdeelname op monarchaal terrein dus nóg wat water bij de wijn moeten doen.

Koningin Beatrix

Net als haar onderdanen zal koningin Beatrix (74 jaar) moeten afwachten of ze verder moet/mag met Mark Rutte (45 jaar) als premier of te maken krijgt met premier Emile Roemer (50 jaar). Zij heeft wél de mogelijkheid af te treden als een nieuwe premier haar niet bevalt. Bij de formatie van een nieuw kabinet zal zij – voor het eerst in de geschiedenis – niet betrokken zijn. Alleen als de politici er zelf niet uitkomen, komt de vorstin weer in beeld.

De koningin is intussen wel wat gewend. Ze heeft tijdens haar koningschap al met dertien kabinetten en vijf premiers te maken gekregen. Het veertiende kabinet komt eraan, maar of Beatrix ook nog het genoegen van een zesde premier zal smaken, hangt voor een belangrijk deel af van de uitkomst van de electorale tweestrijd Rutte-Roemer.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


Geef een reactie