De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De hand van Claus

Prins Claus heeft als de echtgenoot van koningin Beatrix en als de vader van ons toekomstige staatshoofd Willem-Alexander een stempel gedrukt op de monarchie in ons land. Veelzeggend is dat Beatrix hem haar belangrijkste adviseur noemde. Zaterdag 6 oktober is het tien jaar geleden dat Claus overleed. Reden voor de NOS om met het programma ‘De hand van Claus’ terug te blikken op zijn leven.

De documentaire, gemaakt door Etienne Glebbeek en Monique Gisbertz en gepresenteerd door Astrid Kersseboom, is een licht interpretatieve biografie van de prins aan de hand van archiefbeelden en het reflecteren daarop door Claus zelf via fragmenten uit interviews die hij in de loop van zijn leven gegeven heeft.

Daaruit rijst het beeld op van een serieuze, integere man die heel zijn leven heeft geworsteld met het Duitsland van Hitler waarin hij opgroeide en die door zijn liefde voor Beatrix terechtkwam in een situatie, die hij naar eigen zeggen onderschatte en waaraan hij maar met moeite heeft kunnen wennen. Ook al door de slepende ziektes die  Claus kort na de troonsbestijging van zijn vrouw in 1980 overvielen. Het heeft zijn leven iets tragisch gegeven.

Duitse prins

Net als haar grootmoeder Wilhelmina en moeder Juliana koos ook Beatrix een adellijke Duitser als echtgenoot. Terwijl hertog Hendrik van Meckelenburg-Schwerin (1876-1934) en prins Bernhard von Lippe-Biesterfeld (1911-2004) indertijd als redders van de toen bijna uitgestorven Oranjedynastie door Nederland met vreugde werden binnengehaald, kreeg ‘de heer’ Claus von Amsberg (1926-2002) in 1965 te maken met een aarzelende tot vijandige ontvangst.

Niet omdat hij uit een verarmd milieu van lage adel kwam of ruim 12 jaar ouder bleek dan de Nederlandse troonopvolgster, maar omdat hij Duitser was. De gruwelen van de Tweede Wereldoorlog lagen nog vers in het geheugen en uitgerekend een Duitser als echtgenoot van de toekomstige koningin stuitte op grote bezwaren.  Er was dit keer geen sprake van een gearrangeerd huwelijk, zoals bij Wilhelmina en Juliana, maar van echte liefde, zo bleek al snel.

Beatrix zette door en verloofde zich met de man van haar keuze. Overigens niet voordat een officieel regeringsonderzoek door oorlogshistoricus professor Loe de Jong had vastgesteld dat de aard van Claus zijn ‘oorlogsverleden’, al was hij lid van de Hitlerjugend en diende hij bij de Duitse Wehrmacht, geen enkele belemmering vormde voor zijn huwelijk met Beatrix.  Dat huwelijk kwam er dan ook: op 10 maart 1966 in een roerig en regenachtig Amsterdam.

De bijna 40-jarige Duitse diplomaat Claus von Amsberg, van toen af prins Claus van Amsberg, stapte een voor hem totaal vreemde wereld binnen. Door een verblijf van hemzelf en zijn ouders in beurtelings Duitsland en Afrika en door zijn opgroeien tijdens de oorlog had Claus verscheurde en verwarrende jaren achter de rug. Dankzij zijn liefde voor Beatrix braken er nu gelukkige jaren aan.

Drakensteyn

Prins Claus en prinses Beatrix beleefden tussen 1965 en 1980 op het knusse kasteel Drakensteyn in Lage Vuursche, zoals ze zelf later zouden beklemtonen, inderdaad gelukkige jaren. Als echtgenoot en als vader van drie zonen werd Claus de spil van een gezinsleven zoals hij dat als kind zelf nooit had gekend.

Wennen was het wél voor hem dat hij geen ‘gewone baan’ mocht hebben, maar als man van het toekomstige staatshoofd diende kennis te maken met de Nederlandse samenleving. De ambitieuze Claus leerde Nederlands en hield zich bezig met ruimtelijke ordening en ontwikkelingssamenwerking. Bij dat laatste lag zijn hart, maar het toentertijd nogal linkse imago ervan bracht hem op politiek gevoelig en dus voor een lid van het Koninklijk Huis verboden terrein.

Duidelijk werd in deze jaren al de invloed die de intellectueel en cultureel (klassieke muziek) geïnteresseerde Claus op Beatrix had en die mede haar invulling van het koningschap zou kleuren. Soms zelfs zo sterk dat de monarchie te elitair leek te worden en zich (even) dreigde te vervreemden van de ‘gewone mensen’ die toch het fundament onder diezelfde monarchie zijn.

In tegenstelling tot zijn voorgangers prins Hendrik en prins Bernhard had prins Claus maar weinig zichtbare affiniteit met het bedrijfsleven en het leger. Door zijn charme en diplomatieke gaven wist de eerder verguisde Duitse edelman, die dankzij Beatrix ‘prins’ werd, gaandeweg de sympathie van de Nederlanders te winnen.

Maar opnieuw veranderde alles na de troonsbestijging van Beatrix in 1980 en de verhuizing van Drakensteyn naar Paleis Huis ten Bosch in Den Haag. Claus werd meer de man achter in plaats van naast zijn vrouw en moest op eieren lopen. De gelukkige jaren werden tragische jaren.

Tragische jaren

Vrij kort nadat Beatrix koningin werd, kreeg Claus te kampen met een zware depressie. Het is nooit aangetoond dat het één met het ander te maken heeft gehad. Tot op de site van de Koninklijke Bibliotheek toe echter gaat men daarvan uit. Daar staat ronduit dat ‘de positie als aanhangsel van Beatrix bij Claus tot depressieve klachten leidde’.

Die depressie werd gevolgd door andere kwalen. Ze sloopten Claus in hoog tempo en zijn publieke optredens werden schaarser en schaarser.  De keren dat hij wél in het openbaar optrad, zagen we steeds vaker een min of meer ontremde prins. Hij stak de draak met protocollen en decorum. Hij leek soms afstand te nemen van het ‘koninklijk bedrijf’, maar getuigde tegelijkertijd op onorthodoxe manier van de ongebroken liefde voor zijn vrouw: koningin Beatrix.

In de tien jaar na zijn dood, zijn er over Claus – al weer in tegenstelling tot de prinsen-gemaal Hendrik en Bernhard – ook geen schandalen opgedoken of hebben zich onwettige kinderen van hem gemeld. Prins Claus was echt een andere prins-gemaal dan zijn twee Duitse voorgangers.

Misschien heeft het wel met liefde en integretiteit – en de prijs die hij daarvoor betaalde – te maken. Over tragiek gesproken. Kijk naar de documentaire ‘De hand van Claus’, luister naar wat hijzelf over zijn leven vertelt en oordeel zelf.

De NOS-documentaire ‘De hand van Claus’ wordt uitgezonden op donderdag 11 oktober om 22.05 uur op Nederland 1.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


6 reacties op “De hand van Claus”

  1. bas zegt: 01-10-12 om 16:23

    Ik les daty de heer Von Amberg niet kon wennen aan zijn rol, die hij onderschat had en weining affiniteit had met handel.

    Toch werd hij door ons staatshoofd gezien als haar belanghrijkste adviseur.

    En dan nog zijn er mensne die het vreemd vinden dat ik republikein ben. Iemand die het land niet kent of begrijpt krijgt opeens invloed

    Ik wil niemand, levend of dood, oneigenlijk bejegenen, maar ik vind het niet kloppen.

    Kiezne we een president, dan zit daar een sociaal net omheen. Dat net is voor het grootste deel niet goed bekend – ik weet niet wie de vrienden van Lubbers of Van Den Broek zijn – om twee invloedrijke politici uit de jaren tachtig te noemen – maar weet wel dat dat netwerk heeft geholpen ze te krijgen waar ze zaten, of er werd niet naar die mensen geluisterd. Hetgeen waarschjnlijk ook zo zal blijven.

    Maar ik wil aangeven, dat democratie veel zuiverder is

  2. Mayke de Jong zegt: 02-10-12 om 06:05

    Ik begrijp niet waarom er altijd zo’n direct verband wordt gelegd tussen prins Claus’ positie na 1980, man van de koningin, en zijn depressie. Haalt iedereen niet oorzaak en symptoom door elkaar? Mijn eigen ervaring is dat je in een zware depressie je hele leven over wilt doen en wel geheel anders. Maar toen ik uit de depressie kwam, ontdekte ik dat dit soort noties die me totaal obeseerden toen ik ziek was, daarna er helemaal niet meer toe deden. Dus wat is nu eigenlijk ‘oorzaak’ in zulke situaties? Echte depressies zijn echte ziektes, met hun eigen dynamiek. Nee ik bedoel niet dat we ons brein zijn en dat soort gedoe, maar iedereen die ervaren heeft hoe weinig de werkelijkheid van diepe depressie te maken heeft met ‘oorzaken’ die daarna helemaal nergens meer op slaan als je beter bent, wordt geconfronteerd met vragen over die nature-nurture kwestie die ons al zo lang bezig houdt. .

  3. Ik heb wel het idee dat Claus beter Nederlands schreef dan de heer Bas

  4. M. Mulder zegt: 03-10-12 om 18:57

    In het boek ‘Beatrix, de kroon op de republiek’ van Coos Huijsen staat beschreven hoe prins Claus al in de loop van 1976-1977 ziek werd. Het verband tussen troonsbestijging en depressie is daarmee ver te zoeken. Voor de zoveelste keer blijkt meneer Van Asseldonk niet écht op de hoogte te zijn en schrijft hij maar wat.

  5. HaHa zegt: 03-10-12 om 22:48

    ik zou de heer Bas ook
    zeker niet als president kiezen!

  6. Rob zegt: 12-10-12 om 00:27

    Mooi gemaakt portret. Geeft ruimte voor eigen gedachte en daarom mijn complimenten.

    Dank en ik vond het erg mooi.
    Goede presentatie door Astrid.

    mijn geboortejaar 1953. Ik was erbij dus

Geef een reactie