De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Beatrix en het geheim van Den Haag

Behalve het bekende geheim van Noordeinde/Huis ten Bosch bestaat er met koningin Beatrix in de hoofdrol ook een geheim van Den Haag, van politiek Den Haag wel te verstaan. Daarmee is meteen gezegd dat het hierbij om een min of meer publiek geheim gaat. Het geheim van Noordeinde duidt op de door de ministeriële verantwoordelijkheid ingegeven absolute vertrouwelijkheid van het overleg tussen staatshoofd (koningin) en kabinet (minister-president), die samen de landsregering vormen en eenheid van beleid dienen te belichamen.

Het geheim van Den Haag speelt zich af binnen de gevarendriehoek koningin, politiek en volk. Dat heeft alles te maken met de soms nogal stroeve verhouding tussen de koningin enerzijds en Haagse beroepspolitici anderzijds. Vanwege de populariteit van het Oranjehuis bij het volk geven politici slechts mondjesmaat – en dan nog het liefst via omwegen en in bedekte termen – lucht aan hun eventuele ongenoegen over bepaalde (veronderstelde) opvattingen en stellingnamen van de koningin.

Het allergrootste en échte geheim van Den Haag is echter of en waarom de politiek (lees: de minister-president), ondanks de steun van een meerderheid in het parlement, buigt voor het staatshoofd. Zo’n situatie lijkt nu (weer eens) aan de orde rond de vraag of de bewindslieden van het nieuwe kabinet wel of niet in het openbaar beëdigd zullen worden.

Venijnige relatie

Af en toe komt er iets naar buiten van de geheime wrevel van Haagse politici tegenover koningin Beatrix. Onder de titel ‘Venijnige relatie politiek en paleis’ legde de algemeen als zeer goed ingevoerd beschouwde politiek columnist van De Telegraaf, Paul Jansen, afgelopen dinsdag 16 oktober de vinger op de zere plek. Volgens hem wordt ‘in een groeiend aantal fracties binnenskamers met weinig respect over het staatshoofd gesproken’ en is het gezag van de koningin, hoewel ‘in het land nog altijd populair’ aan het afbladderen.

Zelfs bij de VVD zou de kritiek op de te eigenzinnig en star geachte Beatrix aanzwellen. Paul Jansen schrijft: “Aan het Binnenhof heeft het idee postgevat dat de Oranjes een toontje lager moeten zingen. Dat vertaalt zich allereerst in de groeiende steun voor een ceremonieel koningschap.” Met het uitschakelen van de koningin bij de kabinetsformatie is in die richting intussen al een overigens heel klein stapje gezet.

Dat de politieke en publieke kritiek op de Oranjes vrijmoediger is geworden dan vroeger het geval was, dat staat buiten kijf.  De trefwoorden multi- culturele kerstboodschap, strandvilla Mozambique, jet set gedrag, vader Jorge Zorreguieta, perscode, belastingvrijstelling en Oranjerijkdom spreken in dit verband boekdelen.

Toch kunnen de Oranjes blijkens opiniepeilers onverkort rekenen op de sympathie van een grote meerderheid van het Nederlandse volk. Die zwelt prompt aan als de bejaarde Beatrix na een aanslag op haar familie op Koninginnedag of na het skiongeluk van haar zoon Friso ‘gewoon’ weer aan het werk gaat.

Natuurlijk is er daarnaast altijd ook nog het geheime wapen van de Oranjes: prinses Máxima.  Als die voor een goed doel in een Amsterdamse gracht springt, verstomt de kritiek op het Koninklijk Huis als bij toverslag.

Begrijpelijk

Haagse beroepspolitici hebben geen gemakkelijk vak. Zij dragen de hitte van de dag, sloven zich uit van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat en moeten zich steeds opnieuw voor hun daden publiekelijk verantwoorden tegenover hun (grillige) kiezers door wie ze herkozen willen worden. Het afbreukrisico dat ze lopen is groot. Zij moeten het in de politieke arena hebben van geldingsdrang en overlevingsdrift en hebben begrijpelijkerwijs meer ‘Wille zur Macht’ dan talent voor onderdanigheid en nederigheid.

Tegen deze achtergrond is het wel te begrijpen dat ze af en toe met een scheef oog – noem het een vorm van beroepsjaloezie – kijken naar de koningin. Die wordt veelal toegejuicht, hoeft/kan/mag zich niet te verdedigen tegen kritiek en wordt steeds met alle égards behandeld. Daarbij heeft ze ook nog eens een inkomen dat een veelvoud van de Balkenendenorm behelst. Bovenal echter érft ons staatshoofd de macht, terwijl die door politici steeds opnieuw met bloed, zweet en tranen bevochten moet worden.

Hoewel beschermd door zware grondwettelijke procedures zijn Beatrix en haar familie niet onkwetsbaar. Ze moeten ervoor zorgen dat ze de volksgunst behouden. Dezelfde grondwet die de koningin beschermt, beperkt ook haar macht en legt de uiteindelijke beslissing in staatszaken bij het parlement. Een minister-president kan, mits gesteund door een meerderheid in de Tweede Kamer, de koningin zijn wil opleggen.

Echte geheim

Het echte geheim van Den Haag is of een minister-president opgewassen is tegen de koningin en de macht die hij heeft, als puntje bij paaltje komt, ook durft te gebruiken.  Dat we dat niet (mogen) weten zou je het democratische lek in ons systeem van de constitutionele monarchie kunnen noemen.

Als premier en koningin botsen en ze geen van beiden willen inbinden, dan moet de premier zijn verlies nemen en zijn ontslag aanbieden, want de koningin is onschendbaar. Als de Tweede Kamer vervolgens achter de premier staat of blijft staan, hebben we een constitutionele crisis. Dan komt het bestuursapparaat (even) tot stilstand en is de monarchie in levensgevaar. Zoiets zullen de Oranjes niet willen, maar een minister-president, die beleid wil voeren in het landsbelang, evenmin. Er is dus sprake van een ingebakken patstelling: machteloosheid aan de top van de staatsmacht.

Terug naar de ja dan nee openbare beëdiging door de koningin. Voor noch koningin Beatrix noch beoogd formateur/premier Mark Rutte noch de Tweede Kamer, zal het een kwestie zijn om op de constitutionele spits te drijven. Er zijn belangrijker zaken te doen. De premier heeft, ondanks de ruggensteun van een herhaalde Kamermeerderheid, daarom ook niet gezegd dat die openbare beëdiging er komt.

Dat is nog even het geheim van Den Haag. Als de openbare beëdiging er wel of niet komt, dan is en blijft het weer het geheim van Noordeinde of er iemand eieren voor zijn/haar geld gekozen heeft en wie – koningin of premier – dat dan is geweest.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


9 reacties op “Beatrix en het geheim van Den Haag”

  1. bas zegt: 22-10-12 om 13:46

    Wat er ook gebeurt rond de beëdiging, we zullen nooit weten waarom het gebeurd is.

    Dat heeft, zoals hierboven correect uiteengezet is te maken met de onschendbaarheid van het staatshoofd – dat immers niet gekozen is.

    Voor mij is dat nu net het probleem met een monarchie: Het systeem zelf verhinderd openheid.

    Dit gaat erg ver, want ook over onderwerpen waar het staatshoofd geen eigen visie op heeft, of zelfs onderwerpen waar het staatshoofd geen aandacht aan besteed moet een sluier liggen: zou die er niet zijn, dan zouden we immers weten dat het staatshoofd aan een bepaald onderwerp geen aandacht besteed – of geen eigen mening heeft.

    Deze versluiering van van de besluitvorming maakt het mogelijk dat beslissers ook naar anderen luisteren.

    Want stel je voor: Rutte spreekt met het staatshoofd, en zij geeft hem een goed idee. Kan gebeuren. Dan mag niet bekend zijn dat het idee van haar komt, en dus moet Rutte in het midden laten waar het vandaan komt.

    Hetgeen ruimte geeft voor het binnensmokkelen van andere ideeën

    Er zijn meer bezwaren tegen een monarchie (monarchie omvat het woord mono, dus een heerser, bijvoorbeeld) maar voor mij is dit toch wel het grootste bezwaar

  2. Uitstekend verhaal. Aan ons, de bevolking, om een verandering van onder op te initieren. Alleen als de geweldige PR van het koningshuis doorgeprikt wordt en meer mensen gaan inzien hoe wij een onderdeel zijn van de BV oranje en daar afstand en afscheid willen nemen, kunnen we naar een meer democratisch nederland gaan: een Republiek.

  3. Ricardo zegt: 22-10-12 om 19:38

    Van Asseldonk geeft het via bovenstaande goed gedocumenteerde ‘circelredeneringen’ weer helder aan. De constitutionele monarchie zoals die nu georgansiseerd is leidt onder omstandigheden makkelijk tot crisis voor en van de democratie.

    Zeker sinds de tweede wereldoorlog. Hard gesteld van de autoritaire en zelfs weer even anti-democratische houding die koningin Wilhelmina direct daarna speelde, de affaires rond prins Bernhard en koningin Juliana, tot het gedoe vanwege ‘een beetje veel domme’ reactie van prins Willem-Alexander aangaande de eerder aan een keihard fascistisch regime deelnemende vader van prinses Maxima.

    Echte oranjeklanten willen het nog niet horen, maar het waren ook voor de democratie ernstige zaken die steevast eerder de premier en het parlement dan de koningin in verlegenheid brachten. Mede vanwege ‘de inrichting van het bestel’ ontstonden immers soms vergaande doofpotten. Zo verzweeg de vaak verguisde premier Den Uyl in het belang van de continuiteit van het koningsschap zelfs voor ministers en parlement dat er naast Lockheed ook een Northrop affaire was. Zelfs de rol van de Raad van State is inmiddels al meer voor discussie vatbaar (geworden). Qua door steeds meer parlementariers gewenste transparantie steeds ernstiger te nemen factoren die pleiten voor gestaag doorgaan op de weg naar een ceremonieel koningsschap. Juist omdat de Oranjes vooral in die rol het meest gewaardeerd worden en een bindende werking hebben.

  4. eerlijk gezegd een niets zeggend verhaal. voor de tweede keer in korte tijd wordt geprobeerd van de niet openbare beediging van ministers en staatsecretarissen een probleem te maken.en natuurlijk beroept men zich op niet verifieerbare bronnen.
    maar wie heeft nou die openbare beediging altijd gemist?
    wat is het probleem? ik zie het niet.
    onze journalisten houden zich in deze bezig met iets wat absoluut niet urgent is en waar niemand van wakker ligt.

    jullie hadden je tijd en geld beter kunnen besteden aan het bloot leggen van corruptie zoals waarschijnlijk gepleegd door ton hooijmaaijers.
    dat doet ter zake, maar daar hebben jullie niets aan gedaan.

  5. Mounir Abdelkader zegt: 22-10-12 om 21:16

    Wat mij betreft ‘Lang leve de monarchie’. Als de Oranjes zich verkiesbaar zouden stellen, zou ik zo voor ze stemmen. En met mij waarschijnlijk een groot deel van de bevolking. Dit zou ook een reden kunnen zijn voor de beroepspolitici om zich in te houden.

    En dat HMK op dit moment politieke macht zou hebben dan wel haar wil zou doordrukken, is speculatie. Feiten waaruit dit zou blijken, zijn er nauwelijks of niet.

    In die zin zou ‘het geheim van Noordeinde’ ook spannender klinken dan het wellicht in werkelijkheid is.

  6. bas zegt: 23-10-12 om 11:36

    @ Mounir

    Zou een van de Oranjes zich verkiesbaar stellen en winnen, dan zouden al mijn bezwaren wegvallen.

    Omdat de persoon in kwestie gekozen zou zijn, en daarvoor ook informatie zou hebben gegeven.

    Daarnaast, dan zou het geheim van noordeinde niet meer nodig zijn, omdat de persoon in kwestie voor zichzelf op kan mag en moet komen.

    We zouden dan een republiek hebben, en als de eerste president van Nederland de voormalige koning zou zijn? Voor mij is dat absoluut geen probleem.

    Met een goed verhaal is het zelfs denkbaar dat ik op hem zou stemmen.

  7. Frank zegt: 23-10-12 om 11:50

    Het bovenstaande stuk is een nogal magere analyse. Politici zijn niet alleen hardwerkende mensen die niet de macht krijgen die ze toekomt, het zijn ook mensen die vaak bij de waan van de dag lijken te leven, en ik vermoed dat de positie van de Koningin in ons bestel is om die waan tegen te gaan. Ik ben wel blij met een dergelijke balans.

    Ik heb totaal niet de illusie dat wanneer de Koningin uit ons bestel verwijderd wordt, we ineens een politiek zullen krijgen die volledig transparant wordt. Ooit geloofde ik in dat soort politieke theorie, en stemde zelfs D66. Nu ben ik wat pragmatischer geworden… sommig overleg kan beter in geheimhouding plaatsvinden omdat dit een vrijere uitwisseling van meningen of zelfs besluiten geeft. Ik zie de lijn van ‘meer politieke transparantie’ dan ook slechts als een slim verkoop argument om de politiek meer macht te geven. Ik trap er niet in.

    Ik snap ook het ‘punt’ van publieke beediging niet. Ik maal niet om publiek of privaat, ik maal erom dat aangestelde bewindslieden zonder blaam zijn. Zelfs al zouden ze prive beedigd worden, de journalistiek in ons land is toch goed genoeg om eventuele slangen onder de rotsen aan te tonen? Wat is de echte winst van openbare schouwspelen?

    Ooit dacht ik dat leiderschap betekende dat je veel macht had. Nu weet ik dat macht gepaard gaat met verantwoordelijkheid, die je erger kan insnoeren dan iemand zonder macht. De onaantastbaarheid van de Koningin betekent dat zij haar uiterste best moet doen om niet alleen zonder blaam te zijn, maar ook te lijken; een positie die ik of een politicus niet graag over zou nemen.

    Ik heb geen idee of onze koningin daadwerkelijk zoveel macht heeft, maar zij boezemt mij meer vertrouwen in dan politici die elke paar jaar wisselen, hoezeer ik er verder ook op vertrouw dat zij hun best voor mij/ons doen.

  8. Sam Koeman zegt: 23-10-12 om 19:23

    Een openbare beëdiging kan een mooie gebeurtenis worden waarbij de verkiezingen en de formatie in een soort ceremonie symbolisch worden afgesloten. De koningin kan het volk toespreken over het einde van de politieke twisten die gepaard gaan met verkiezingen en formeren, en ze kan haar hoop uitspreken om nu aan het werk te gaan en eensgezind de crisis te doorstaan. Met zo’n ceremonie kan de koningin haar populariteit flink opvijzelen en zichzelf een mooie rol in de formatie geven. Ze wordt het slotstuk van politieke verdeeldheid en het begin van eensgezind en hard samenwerken om dit land een betere plek te maken.

    In plaats daarvan wijst de koningin de camera’s van de hand, trekt ze zich terug in het paleis en gaat ze een potje zitten mokken over de nieuwe regeling. Jammer, want ze zou een mooie rol op zich kunnen nemen. Heeft ze geen mensen in paarse broeken die haar dat duidelijk maken?

  9. arjan zegt: 28-10-12 om 17:24

    vinden jullie dat heb liever de monarchie dan het kiezen van een president en het is nu toch weer gebleken dat de politiek niet is te vertrouwen met hun verkiezing beloftes het word tijd dat het koningshuis in een heleboel dingen gewoon harder gaan optreden en dat alles voor het volk en het land

Geef een reactie